Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §7.3.1-7.3.9

釘打ちの儀式と独裁官マニリウスの辞任

359 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

演劇の創始でも疫病が収まらず、ティベリス川の氾濫も重なって恐怖が広がる中、元老院はかつて疫病を鎮めたとされる「釘打ちの儀式」のために独裁官ルキウス・マニリウスを任命するが、彼はこの権力を利用してヘルニキ人との戦争と強硬な徴兵を企て、反発を招いて辞任する。

§7.3.1nec tamen ludorum primum initium procurandis religionibus datum aut religione animos aut corpora morbis levavit;
しかしながら、宗教的義務を果たすために始められたこの初めての舞台劇も、人々の心を宗教的恐怖から救うことも、その身体を病気から和らげることもなかった。
§7.3.2quin etiam, cum medios forte ludos circus Tiberi superfuso inrigatus inpedisset, id vero, velut aversis iam dis aspernantibusque placamina irae, terrorem ingentem fecit.
それどころか、たびたび見世物の最中に、ティベリス川の氾濫によって水浸しになったキルクス(競技場)が(進行を)妨げたときには、それこそまさに、神々がすでに顔を背け、怒りを宥める儀式を軽蔑しているかのようであり、甚大な恐怖を人々に与えた。
§7.3.3itaque Cn. Genucio L. Aemilio Mamercino iterum consulibus, cum piaculorum magis conquisitio animos quam corpora morbi adficerent, repetitum ex seniorum memoria dicitur, pestilentiam quondam clavo ab dictatore fixo sedatam.
したがって、グナエウス・ゲヌキウスと、二度目のルキウス・アエミリウス・マメルキヌスが執政官の年に、病気が身体を苦しめる以上に、贖罪の方法を詮索することが人々の心を悩ませていたとき、かつて独裁官が釘を打ち込んだことによって疫病が鎮まったということが、年長者たちの記憶から思い出されたと言われている。
§7.3.4ea religione adductus senatus dictatorem clavi figendi causa dici iussit.
この信仰上の恐れに動かされて、元老院は、釘を打ち込むために独裁官を指名するよう命じた。
dictus L. Manlius Imperiosus L. Pinarium magistrum equitum dixit.
指名されたルキウス・マニリウス・インペリオススは、ルキウス・ピナリウスを騎兵長官に指名した。
§7.3.5lex vetusta est, priscis litteris verbisque scripta, ut, qui praetor maximus sit, idibus Septembribus clavum pangat;
最高プラエトルたる者が、9月のイドゥス(13日)に釘を打ち込むべしという、古い文字と言葉で書かれた古い法律がある。
fixa fuit dextro lateri aedis Iovis optimi maximi, ex qua parte Minervae templum est.
その法律を記した板は、ユピテル・オプティムス・マクシムス神殿の右側、ミネルウァの神殿がある側の壁に固定されていた。
§7.3.6eum clavum, quia rarae per ea tempora litterae erant, notam numeri annorum fuisse ferunt eoque Minervae templo dicatam legem, quia numerus Minervae inuentum sit.
当時は文字による記録が稀であったため、その釘は年数を数えるための印であったと伝えられており、それゆえに、数(の計算)はミネルウァの発明であることから、その法律はミネルウァの神殿に捧げられた(結びつけられた)のだという。
§7.3.7Volsiniis quoque clavos indices numeri annorum fixos in templo Nortiae, Etruscae deae, conparere diligens talium monumentorum auctor Cincius adfirmat.
ウォルシニイにおいても、年数の指標として打ち込まれた釘が、エトルリアの女神ノルティアの神殿に残っているのを、この種の記念物の熱心な探求者である著作家キンキウスが確認している。
§7.3.8Horatius consul ea lege templum Iovis optimi maximi dedicavit anno post reges exactos;
執政官ホラティウスは、王たちが追放された翌年、この法律に従ってユピテル・オプティムス・マクシムス神殿を奉献した。
a consulibus postea ad dictatores, quia maius imperium erat, sollemne clavi figendi translatum est.
その後、より大きな命令権(インペリウム)を持つことから、釘を打ち込む厳粛な儀式は執政官から独裁官へと移された。
intermisso deinde more digna etiam per se visa res, propter quam dictator crearetur.
その後、この慣習は絶えていたが、それだけのために独裁官が任命されるに値する事柄とみなされるようになった。
§7.3.9qua de causa creatus L. Manlius, perinde ac rei gerendae ac non solvendae religionis gratia creatus esset, bellum Hernicum adfectans dilectu acerbo iuventutem agitavit;
この目的のために任命されたルキウス・マニリウスは、まるで宗教的義務を果たすためではなく、国務(軍事)を遂行するために任命されたかのように、ヘルニキ人との戦争を企て、過酷な徴兵によって若者たちを苦しめた。
tandemque omnibus in eum tribunis plebis coortis, seu vi seu verecundia victus, dictatura abiit
しかし、ついにすべての護民官が彼に対して一斉に立ち上がったため、力に屈したか、あるいは非難を恥じて折れたかして、独裁官を辞任した。

語釈・文法注

  1. §7.3.1procurandis religionibus datum — 奪格または与格のゲルンディウム形容詞(動形容詞)を伴う名詞句。ここでは「宗教的義務・怪異を祓うための儀礼を果たすために(与えられた/行われた)」という目的または用途を示し、ludorum primum initium(演劇の最初の始まり)を修飾している。
  2. §7.3.3cum piaculorum magis conquisitio animos quam corpora morbi adficerent — この従属節の主語は単数名詞 conquisitio(詮索)と複数名詞 morbi(病気たち)の二つであり、動詞 adficerent は複数形をとって両方に係っている。主語の一方が単数、他方が複数であるため、文法的一致よりも意味的一致(synesis)により動詞が複数形になっている。
  3. §7.3.6eoque Minervae templo dicatam legem — eoque の eo は「それゆえに、その理由で」を意味する因果の副詞的奪格であり、que(そして)によって前文と接続されている。templo は dicatam(捧げられた、結びつけられた)にかかる方向・宛先の与格である。
  4. §7.3.8anno post reges exactos — "post reges exactos" は「王たちが追放された(exigo の完了受動分詞)後」という意味。ラテン語に典型的な「名詞+完了受動分詞」が「〜が…されたこと」という抽象名詞的名詞句を形成する構文(ab urbe condita 等と同様)であり、全体として「王たちの追放の翌年に」を意味する。
  5. §7.3.9perinde ac rei gerendae ac non solvendae religionis gratia creatus esset — "perinde ac [si]"(まるで〜であるかのように)に導かれる条件比較節。接続法過去(creatus esset)が用いられており、反実仮想のニュアンスを持つ。rei gerendae と solvendae religionis はそれぞれ gratia(〜のために、属格支配)にかかる動形容詞構文である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §7.3.1-7.3.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:7.3.1-7.3.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。