Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §7.2.1-7.2.13

疫病とローマにおける舞台劇の起源

358 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

疫病の流行を鎮めるため、ローマで初めて舞台劇が導入され、エトルリアの役者の踊りから徐々に台本と伴奏を持つ演劇、さらには喜劇(アテラナ劇など)へと発展していった経緯を叙述する。

§7.2.1et hoc et insequenti anno C. Sulpicio Petico C. Licinio Stolone consulibus pestilentia fuit.
この年と、翌年のガイウス・スルピキウス・ペティクスとガイウス・リキニウス・ストロが執政官の年にも、疫病は続いた。
§7.2.2eo nihil dignum memoria actum, nisi quod pacis deum exposcendae causa tertio tum post conditam urbem lectisternium fuit.
その間、神々の平穏を乞うために、ローマ創建以来三度目となる供宴式が執り行われたことのほかには、記憶に値するようなことは何も行われなかった。
§7.2.3et cum vis morbi nec humanis consiliis nec ope divina levaretur, victis superstitione animis ludi quoque scaenici, nova res bellicoso populo — nam circi modo spectaculum fuerat —, inter alia caelestis irae placamina instituti dicuntur.
そして、疫病の猛威が人間の知恵によっても神の助けによっても和らげられなかったため、人々は迷信に圧倒され、天の怒りを宥めるための他の手段に交じって、戦好きな国民にとっては新奇な事柄である舞台劇も創始されたと言われている。 というのも、それまではキルクス(戦車競技場)の見世物しかなかったからである。
§7.2.4ceterum parva haec quoque, ut ferme principia omnia, et ea ipsa peregrina res fuit.
しかしながら、これもまた、ほぼすべての始まりがそうであるように、ささやかなものであり、それ自体が外国から持ち込まれたものであった。
sine carmine ullo, sine imitandorum carminum actu ludiones, ex Etruria acciti, ad tibicinis modos saltantes haud indecoros motus more Tusco dabant.
いかなる歌もなく、歌を模倣する身振りもなく、エトルリアから招かれた役者たちが、笛の調べに合わせて踊り、エトルリアの風習に従って見苦しくない動きを披露していた。
§7.2.5imitari deinde eos iuventus simul inconditis inter se iocularia fundentes versibus coepere, nec absoni a voce motus erant.
次いで、若者たちが彼らを模倣し始め、同時に、まとまりのない詩句で互いに冗談を交わし合い、その身振りも発せられる声と不調和ではなかった。
§7.2.6accepta itaque res saepiusque usurpando excitata.
こうしてこの試みは受け入れられ、たびたび行われることで盛んになった。
vernaculis artificibus, quia ister Tusco verbo ludio vocabatur, nomen histrionibus inditum;
地元の役者たちには、エトルリア語で役者が「イステル」と呼ばれていたことから、ヒストリオネスという名が与えられた。
§7.2.7qui non, sicut ante, Fescennino versu similem inconpositum temere ac rudem alternis iaciebant, sed impletas modis saturas descripto iam ad tibicinem cantu motuque congruenti peragebant.
彼らは、以前のように、フェスケンニア式詩歌に似た、まとまりのない、即興的で粗野な詩句を交互に投げつけ合うのではなく、調べの整ったサトゥラを、あらかじめ笛に合わせて書き起こされた歌と、それに調和する動きを伴って上演した。
§7.2.8Livius post aliquot annis, qui ab saturis ausus est primus argumento fabulam serere, idem scilicet, id quod omnes tum erant, suorum carminum actor,
数年後、リウィウスが、サトゥラから脱却して、初めて筋書きを持つ劇を構成することを試みた。 もちろん彼自身が、当時のすべての者がそうであったように、自作の詩歌の演者であった。
§7.2.9dicitur, cum saepius revocatus vocem obtudisset, venia petita puerum ad canendum ante tibicinem cum statuisset, canticum egisse aliquanto magis vigente motu, quia nihil vocis usus inpediebat.
彼は、何度もアンコールされて声を枯らしてしまったとき、許しを求めて、笛吹きの前に歌わせるための少年を立たせた上で、自らは格段に活発な動きで歌の演技を行ったと言われている。 声を出す必要が彼の動きを全く妨げなかったからである。
§7.2.10inde ad manum cantari histrionibus coeptum, diverbiaque tantum ipsorum voci relicta.
それ以来、役者たちにとっては歌(の拍子)に合わせて演技することが始まり、対話だけが彼ら自身の声のために残された。
§7.2.11postquam lege hac fabularum ab risu ac soluto ioco res avocabatur et ludus in artem paulatim verterat, iuventus histrionibus fabellarum actu relicto ipsa inter se more antiquo ridicula intexta versibus iactitare coepit;
劇がこのような規則によって、笑いや節度のない冗談から引き離され、演劇が徐々に芸術へと変わっていった後、若者たちは劇の演技をプロの役者たちに委ね、自分たちは昔の風習に従って、詩句に織り交ぜた滑稽な掛け合いを互いに交わし合うようになった。
quae exodia postea appellata consertaque fabellis potissimum Atellanis sunt.
これらは後にエクソディアと呼ばれ、主にアテラナ劇と結びつけられた。
§7.2.12quod genus ludorum ab Oscis acceptum tenuit iuventus nec ab histrionibus pollui passa est: eo institutum manet, ut actores Atellanarum nec tribu moveantur et stipendia, tamquam expertes artis ludicrae, faciant.
オスキ人から受け入れられたこの種の見世物を、若者たちは維持し、役者たちによって汚されることを許さなかった。 そのため、アテラナ劇の演者たちは部族から除名されることもなく、演劇の生業を持たない者として兵役を果たすという制度が残っているのである。
§7.2.13inter aliarum parva principia rerum ludorum quoque prima origo ponenda visa est, ut appareret, quam ab sano initio res in hanc vix opulentis regnis tolerabilem insaniam venerit.
他の様々な事柄のささやかな始まりの中に、演劇の最初の起源もまた置かれるべきだと思われた。 それは、健全な始まりから出発した事柄が、いかにして、今日では極めて裕福な国々でさえ到底耐えられないほどの狂気へと至ったかを示すためである。

語釈・文法注

  1. 7.2.1C. Sulpicio Petico C. Licinio Stolone consulibus — 名詞の対 `consulibus` を伴う奪格絶対構文であり、「〜が執政官である時に」という時を示す。
  2. 7.2.3victis superstitione animis — 完了分詞 `victis` と名詞 `animis` による奪格絶対。「人々の心が迷信に圧倒されて」の意。手段を示す奪格 `superstitione` が分詞に係っている。
  3. 7.2.4sine imitandorum carminum actu — 動形容詞(ゲルンディウーム)`imitandorum` が名詞 `carminum` に一致して修飾する形容詞的用法。「歌を模倣する身振り(動作)なしに」の意。
  4. 7.2.8qui ab saturis ausus est primus argumento fabulam serere — 先行詞 `Livius` に係る関係節。形容詞 `primus` は主語と同格で、副詞的に「最初に〜した」と解される。
  5. 7.2.12nec tribu moveantur — 部族(トリブス)から除名される(市民権を剥奪、あるいは格下げされる)という、当時の役者(histriones)に対する法的な不名誉(infamia)を被らないことを意味する。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §7.2.1-7.2.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:7.2.1-7.2.13

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。