§7.23.1M. Popilius Laenas a plebe consul, a patribus L. Cornelius Scipio datus.
マルクス・ポピリウス・ラエナスが平民から、ルキウス・コルネリウス・スキピオが貴族から執政官として与えられた。
fortuna quoque inlustriorem plebeium consulem fecit;
幸運もまた、平民出身の執政官をより有名にした。
§7.23.2nam cum ingentem Gallorum exercitum in agro Latino castra posuisse nuntiatum esset, Scipione gravi morbo inplicito Gallicum bellum Popilio extra ordinem datum.
というのも、ガリア人の大軍がラティウムの土地に陣を張ったと報じられたとき、スキピオが重病に罹ったため、ガリア人との戦争は特例としてポピリウスに委ねられたからである。
§7.23.3is inpigre exercitu scripto, cum omnis extra portam Capenam ad Martis aedem convenire armatos iuniores iussisset signaque eodem quaestores ex aerario deferre, quattuor expletis legionibus quod superfuit militum P. Valerio Publicolae praetori tradidit,
彼は精力的に軍を徴募し、武装した若者全員にカペーナ門の外のマルス神殿に集まるよう命じ、財務官たちには国庫から同じ場所へ軍旗を運ぶよう命じた後、四つの軍団を満たして、残った兵士を法務官プブリウス・ウァレリウス・プブリコラに引き渡した。
§7.23.4auctor patribus scribendi alterius exercitus, quod ad incertos belli eventus subsidium rei publicae esset.
それは、不確実な戦争の成り行きに対して国家の予備兵力となるよう、もう一つの軍を徴募することを元老院に勧告した上でのことであった。
§7.23.5ipse iam satis omnibus instructis conparatisque ad hostem pergit.
彼自身は、すべてが十分に準備され整うと、敵に向かって進んだ。
cuius ut prius nosceret vires quam periculo ultimo temptaret, in tumulo, quem proximum castris Gallorum capere potuit, vallum ducere coepit.
決戦の危険に挑む前に敵の戦力を知るために、ガリア人の陣営に最も近くに確保できた丘に、彼は土塁を引き始めた。
gens ferox §7.23.6et ingenii avidi ad pugnam cum procul visis Romanorum signis, ut extemplo proelium initura, explicuisset aciem, postquam neque in aequum demitti agmen vidit et cum loci altitudine tum vallo etiam tegi Romanos, perculsos pavore rata simul opportuniores, quod intenti tum maxime operi essent, truci clamore adgreditur.
獰猛で、戦闘を熱望する性質の彼らは、遠くにローマ軍の軍旗が見えると、すぐにでも戦闘に入るかのように戦列を展開した。 しかし、ローマ軍の隊列が平地に下りてこず、地形の高低差と土塁によってローマ軍が守られているのを見ると、彼らが恐怖に怯えていると判断し、同時にまさにその時作業に専念しているため攻撃の好機であると考え、恐ろしい叫び声とともに襲いかかった。
§7.23.7ab Romanis nec opus intermissum — triarii erant, qui muniebant —, et ab hastatis principibusque, qui pro munitoribus intenti armatique steterant, proelium initum.
ローマ側では作業は中断されず――築城していたのは後備兵であった――、作業する者たちの前方で警戒し武装して立っていた前衛兵と中堅兵によって戦闘が開始された。
§7.23.8praeter virtutem locus quoque superior adiuvit, ut pila omnia hastaeque non tamquam ex aequo missa vana, quod plerumque fit, caderent, sed omnia librata ponderibus figerentur;
勇気だけでなく高い場所も味方したため、すべての投槍や槍が、平地から投げられた時のように無駄に落ちるのではなく、すべてが自重でバランスを保って突き刺さった。
§7.23.9oneratique telis Galli, quibus aut corpora transfixa aut praegravata inhaerentibus gerebant scuta, cum cursu paene in adversum subissent, primo incerti restitere;
投射兵器で重荷を負わされたガリア人たちは(身体を貫かれるか、突き刺さった槍で重くなった盾を抱えていた)、ほぼ逆上り坂を走って登ってきたため、最初は躊躇して立ち止まった。
dein, §7.23.10cum ipsa cunctatio et his animos minuisset et auxisset hosti, inpulsi retro ruere alii super alios stragemque inter se caede ipsa foediorem dare;
その後、その躊躇そのものが、彼らの気力をくじき、ローマ側の気力を高めたため、押し戻されて後方に崩れ、折り重なるように倒れ、戦闘による死そのものよりも無残な、身内同士での圧死を引き起こした。
adeo praecipiti turba obtriti plures quam ferro necati.
あまりにも雪崩を打った混乱の中で、剣で殺された者よりも踏みつぶされた者の方が多かった。