Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §7.23.1-7.23.10

執政官ポピリウスによるガリア軍の撃退と勝利

379 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

平民出身の執政官ポピリウスが病身の同僚に代わりガリア戦の指揮を執り、高地に強固な陣地を築く。急襲してきたガリア人を地形の利と堅い守備で押し返し、敵の自滅と混乱を誘って大勝を収めた。

§7.23.1M. Popilius Laenas a plebe consul, a patribus L. Cornelius Scipio datus.
マルクス・ポピリウス・ラエナスが平民から、ルキウス・コルネリウス・スキピオが貴族から執政官として与えられた。
fortuna quoque inlustriorem plebeium consulem fecit;
幸運もまた、平民出身の執政官をより有名にした。
§7.23.2nam cum ingentem Gallorum exercitum in agro Latino castra posuisse nuntiatum esset, Scipione gravi morbo inplicito Gallicum bellum Popilio extra ordinem datum.
というのも、ガリア人の大軍がラティウムの土地に陣を張ったと報じられたとき、スキピオが重病に罹ったため、ガリア人との戦争は特例としてポピリウスに委ねられたからである。
§7.23.3is inpigre exercitu scripto, cum omnis extra portam Capenam ad Martis aedem convenire armatos iuniores iussisset signaque eodem quaestores ex aerario deferre, quattuor expletis legionibus quod superfuit militum P. Valerio Publicolae praetori tradidit,
彼は精力的に軍を徴募し、武装した若者全員にカペーナ門の外のマルス神殿に集まるよう命じ、財務官たちには国庫から同じ場所へ軍旗を運ぶよう命じた後、四つの軍団を満たして、残った兵士を法務官プブリウス・ウァレリウス・プブリコラに引き渡した。
§7.23.4auctor patribus scribendi alterius exercitus, quod ad incertos belli eventus subsidium rei publicae esset.
それは、不確実な戦争の成り行きに対して国家の予備兵力となるよう、もう一つの軍を徴募することを元老院に勧告した上でのことであった。
§7.23.5ipse iam satis omnibus instructis conparatisque ad hostem pergit.
彼自身は、すべてが十分に準備され整うと、敵に向かって進んだ。
cuius ut prius nosceret vires quam periculo ultimo temptaret, in tumulo, quem proximum castris Gallorum capere potuit, vallum ducere coepit.
決戦の危険に挑む前に敵の戦力を知るために、ガリア人の陣営に最も近くに確保できた丘に、彼は土塁を引き始めた。
gens ferox §7.23.6et ingenii avidi ad pugnam cum procul visis Romanorum signis, ut extemplo proelium initura, explicuisset aciem, postquam neque in aequum demitti agmen vidit et cum loci altitudine tum vallo etiam tegi Romanos, perculsos pavore rata simul opportuniores, quod intenti tum maxime operi essent, truci clamore adgreditur.
獰猛で、戦闘を熱望する性質の彼らは、遠くにローマ軍の軍旗が見えると、すぐにでも戦闘に入るかのように戦列を展開した。 しかし、ローマ軍の隊列が平地に下りてこず、地形の高低差と土塁によってローマ軍が守られているのを見ると、彼らが恐怖に怯えていると判断し、同時にまさにその時作業に専念しているため攻撃の好機であると考え、恐ろしい叫び声とともに襲いかかった。
§7.23.7ab Romanis nec opus intermissum — triarii erant, qui muniebant —, et ab hastatis principibusque, qui pro munitoribus intenti armatique steterant, proelium initum.
ローマ側では作業は中断されず――築城していたのは後備兵であった――、作業する者たちの前方で警戒し武装して立っていた前衛兵と中堅兵によって戦闘が開始された。
§7.23.8praeter virtutem locus quoque superior adiuvit, ut pila omnia hastaeque non tamquam ex aequo missa vana, quod plerumque fit, caderent, sed omnia librata ponderibus figerentur;
勇気だけでなく高い場所も味方したため、すべての投槍や槍が、平地から投げられた時のように無駄に落ちるのではなく、すべてが自重でバランスを保って突き刺さった。
§7.23.9oneratique telis Galli, quibus aut corpora transfixa aut praegravata inhaerentibus gerebant scuta, cum cursu paene in adversum subissent, primo incerti restitere;
投射兵器で重荷を負わされたガリア人たちは(身体を貫かれるか、突き刺さった槍で重くなった盾を抱えていた)、ほぼ逆上り坂を走って登ってきたため、最初は躊躇して立ち止まった。
dein, §7.23.10cum ipsa cunctatio et his animos minuisset et auxisset hosti, inpulsi retro ruere alii super alios stragemque inter se caede ipsa foediorem dare;
その後、その躊躇そのものが、彼らの気力をくじき、ローマ側の気力を高めたため、押し戻されて後方に崩れ、折り重なるように倒れ、戦闘による死そのものよりも無残な、身内同士での圧死を引き起こした。
adeo praecipiti turba obtriti plures quam ferro necati.
あまりにも雪崩を打った混乱の中で、剣で殺された者よりも踏みつぶされた者の方が多かった。

語釈・文法注

  1. §7.23.1datus — 過去分詞 datus の後ろに助動詞 est が省略されており、M. Popilius Laenas ... L. Cornelius Scipio datus [est](ポピリウス・ラエナスが平民から、スキピオが貴族から執政官として与えられた)という二つの節の共通の動詞として機能している。
  2. §7.23.4scribendi alterius exercitus — exercitus は第4変化名詞の単数属格(alterius と一致)。scribendi は動形容詞(gerundive)の男性単数属格として alterius exercitus に一致しており、名詞 auctor(勧告者、提唱者)を修飾する属格形容詞句(もう一つの軍隊を徴募することの)として機能している。
  3. §7.23.6ut extemplo proelium initura — initura は主語である女性名詞 gens(部族)に一致する未来分詞の女性単数。接続詞 ut と組み合わされることで、「まるで直ちに戦闘を開始するかのように」という、主体の意図や見かけ上の目的を表す。
  4. §7.23.9quibus aut corpora transfixa aut praegravata inhaerentibus gerebant scuta — quibus は先行詞 Galli に対する関係代名詞(所有の与格、ないし害を被る者の与格)。最初の節 quibus aut corpora transfixa [erant](彼らは身体を貫かれていた)と、続く節 [qui] praegravata inhaerentibus [telis] gerebant scuta(あるいは突き刺さった[武器]によって重くなった盾を抱えていた)の二つの異なる構造が、quibus を起点として並置されている。後者では主語が Galli に戻り、inhaerentibus は省略された telis(武器)にかかる現在分詞奪格(手段)である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §7.23.1-7.23.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:7.23.1-7.23.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。