§7.23.1M. Popilius Laenas a plebe consul, a patribus L. Cornelius Scipio datus.
마르쿠스 포필리우스 라에나스가 평민 중에서, 루키우스 코르넬리우스 스키피오가 귀족 중에서 집정관으로 주어졌다.
fortuna quoque inlustriorem plebeium consulem fecit;
운명 또한 평민 출신 집정관을 더욱 빛나게 만들었다.
§7.23.2nam cum ingentem Gallorum exercitum in agro Latino castra posuisse nuntiatum esset, Scipione gravi morbo inplicito Gallicum bellum Popilio extra ordinem datum.
왜냐하면 가울인들의 대군이 라티움 영토에 진을 쳤다는 소식이 전해졌을 때, 스키피오가 중병에 걸렸기 때문에 가울 전쟁이 예외적으로 포필리우스에게 맡겨졌기 때문이다.
§7.23.3is inpigre exercitu scripto, cum omnis extra portam Capenam ad Martis aedem convenire armatos iuniores iussisset signaque eodem quaestores ex aerario deferre, quattuor expletis legionibus quod superfuit militum P. Valerio Publicolae praetori tradidit,
그는 지체 없이 군대를 소집하고, 모든 무장한 청년들에게 카페나 문 밖의 마르스 신전에 집결하도록 명하고 퀘스토르들에게는 국고에서 군기를 같은 곳으로 가져오도록 명한 뒤, 네 개의 군단을 채우고 남은 군사들을 프라에토르 푸블리우스 발레리우스 푸블리콜라에게 인계했다.
§7.23.4auctor patribus scribendi alterius exercitus, quod ad incertos belli eventus subsidium rei publicae esset.
이는 전쟁의 불확실한 결과에 대비하여 국가의 예비 병력이 될 수 있도록, 또 다른 군대를 소집할 것을 귀족들에게 권고한 것이었다.
§7.23.5ipse iam satis omnibus instructis conparatisque ad hostem pergit.
그는 이미 모든 것이 충분히 준비되고 갖추어지자 적을 향해 나아갔다.
cuius ut prius nosceret vires quam periculo ultimo temptaret, in tumulo, quem proximum castris Gallorum capere potuit, vallum ducere coepit.
결정적인 위험을 시험하기 전에 적의 전력을 먼저 파악하기 위해, 가울인들의 진영에서 가장 가깝게 확보할 수 있었던 언덕에 그는 방벽을 쌓기 시작했다.
gens ferox §7.23.6et ingenii avidi ad pugnam cum procul visis Romanorum signis, ut extemplo proelium initura, explicuisset aciem, postquam neque in aequum demitti agmen vidit et cum loci altitudine tum vallo etiam tegi Romanos, perculsos pavore rata simul opportuniores, quod intenti tum maxime operi essent, truci clamore adgreditur.
사나운 민족이자 전투를 열망하는 천성을 지닌 그들은, 멀리서 로마군의 군기가 보이자마자 곧바로 전투를 시작하려는 듯 전열을 펼쳤으나, 로마군의 대열이 평지로 내려오지 않고 고지대의 이점과 방벽으로 보호받고 있는 것을 보게 되었다. 그들은 로마군이 공포에 질려 있다고 판단하는 동시에, 마침 그때 작업에 가장 집중하고 있어 공격하기에 유리한 상태라고 생각하여 거친 함성을 지르며 습격했다.
§7.23.7ab Romanis nec opus intermissum — triarii erant, qui muniebant —, et ab hastatis principibusque, qui pro munitoribus intenti armatique steterant, proelium initum.
로마군 측에서는 작업이 중단되지 않았고—성채를 쌓고 있던 것은 제3열병이었다—, 작업하는 이들의 앞에서 경계하며 무장한 채 서 있던 제1열병과 제2열병에 의해 전투가 시작되었다.
§7.23.8praeter virtutem locus quoque superior adiuvit, ut pila omnia hastaeque non tamquam ex aequo missa vana, quod plerumque fit, caderent, sed omnia librata ponderibus figerentur;
용맹함 외에도 고지대라는 이점이 도움이 되었기에, 모든 투창과 창이 평지에서 던져졌을 때처럼 대개 그렇듯 헛되이 떨어지지 않고, 모두 자체 무게로 균형을 잡으며 꽂혔다.
§7.23.9oneratique telis Galli, quibus aut corpora transfixa aut praegravata inhaerentibus gerebant scuta, cum cursu paene in adversum subissent, primo incerti restitere;
투창으로 인해 부담을 짊어지게 된 가울인들은(몸이 꿰뚫리거나, 꽂힌 채 매달려 있는 창들 때문에 방패가 너무 무거워진 상태였다), 거의 가파른 오르막을 달려 올라왔기 때문에 처음에는 주춤하며 멈춰 섰다.
dein, §7.23.10cum ipsa cunctatio et his animos minuisset et auxisset hosti, inpulsi retro ruere alii super alios stragemque inter se caede ipsa foediorem dare;
그러고 나서, 그 주춤거림 자체가 가울인들의 사기를 꺾고 적의 사기를 북돋웠기에, 뒤로 밀려나 서로가 서로의 위로 쓰러지며 실제 전투의 살상보다 더 비참한 아군끼리의 압사를 초래했다.
adeo praecipiti turba obtriti plures quam ferro necati.
참담하게 뒤엉킨 아수라장 속에서 칼에 맞아 죽은 자보다 짓밟혀 죽은 자가 더 많을 정도였다.