§7.14.1dictator quamquam rem bonam exemplo haud probabili actam censebat, tamen facturum, quod milites vellent, in se recepit Tulliumque secreto, quaenam haec res sit aut quo acta more, percunctatur.
独裁官は、事自体は好ましいものの、感心できない前例によって行われたと考えていたが、それでも兵士たちが望むことを実行すると約束し、トゥッリウスを密かに呼んで、これが一体どういうことなのか、あるいはどのような意図で行われたのかを尋ねた。
§7.14.2Tullius magno opere a dictatore petere, ne se oblitum disciplinae militaris, ne sui neve imperatoriae maiestatis crederet;
トゥッリウスは独裁官に、自分が軍紀を忘れたとか、自分自身や将軍の威厳を忘れたなどと思わないでほしいと強く懇願した。
multitudini concitatae, quae ferme auctoribus similis esset, non subtraxisse se ducem, ne quis alius, quales mota creare multitudo soleret, existeret;
すなわち、興奮した群衆(彼らは概してその指導者に似るものであるが)に対して、自分が指導者として身を引かなかったのは、動揺した群衆が作り出しがちな、別の危険な者が現れないようにするためであった。
§7.14.3nam se quidem nihil non arbitrio imperatoris acturum;
なぜなら、自分自身は将軍の意志に従わないことは何一つ行うつもりはないからである。
illi quoque tamen videndum magno opere esse, ut exercitum in potestate haberet;
しかし、将軍の側でも、軍隊を支配下に置き続けるように大いに留意せねばならない。
differri non posse adeo concitatos animos; ipsos sibi locum ac tempus pugnandi sumpturos, si ab imperatore non detur.
これほどまでに興奮した兵士たちの熱意を先延ばしにすることはできず、もし将軍から与えられないならば、彼ら自身が自分たちで戦いの場所と時間を決めてしまうだろう、と。
§7.14.4dum haec loquuntur, iumenta forte pascentia extra vallum Gallo abigenti duo milites Romani ademerunt.
彼らがこれらを話している間に、柵の外でたまま草を食んでいた家畜を、あるガリア人が追い去ろうとしているところから、二人のローマ兵がそれを取り返した。
in eos saxa coniecta a Gallis, deinde ab Romana statione clamor ortus ac procursum utrimque est.
彼らに向けてガリア人から石が投げつけられ、次いでローマの哨所から叫び声が起こり、双方から駆け出しが起こった。
§7.14.5iamque haud procul iusto proelio res erat, ni celeriter diremptum certamen per centuriones esset.
アンド、もし百人隊長たちによって戦闘が迅速に仲裁されていなかったなら、事態はすでに本格的な戦闘の一歩手前までいっていたところであった。
adfirmata certe eo casu Tulli apud dictatorem fides est;
ともかく、この出来事によって、独裁官に対するトゥッリウスの言葉の確かさは証明された。
nec recipiente iam dilationem re in posterum diem edicitur acie pugnaturos.
事態がもはや引き延ばしを許さなくなったので、翌日に、戦列を整えて戦うことが布告された。
§7.14.6dictator tamen, ut qui magis animis quam viribus fretus ad certamen descenderet, omnia circumspicere atque agitare coepit, ut arte aliqua terrorem hostibus incuteret.
しかし独裁官は、戦力よりも(兵の)士気を頼みとして戦いに臨む者であったので、何らかの策略によって敵に恐怖を植え付けるため、あらゆる状況を調べ、また策を巡らし始めた。
sollerti animo rem novam excogitat, qua deinde multi nostri atque externi imperatores, nostra quoque quidam aetate, usi sunt.
彼は巧みな知恵で、後に我々の、また外国の多くの将軍たちが、そして我々の時代にもある人々が用いた、新しい方策を考案した。
§7.14.7mulis strata detrahi iubet binisque tantum centunculis relictis agasones partim captivis partim aegrorum armis ornatos inponit.
彼はラバから鞍を取り外すよう命じ、二つのサドルクロスだけを残して、一部は捕虜の、一部は病人の武器で武装させた馬丁たちをその上に乗せた。
his fere mille effectis centum admiscet equites
これらをほぼ千人ほど用意すると、そこに百人の騎兵を混ぜ合わせた。
§7.14.8et nocte super castra in montes evadere ac silvis se occultare iubet neque inde ante moveri, quam ab se acceperint signum.
そして、夜の間に陣営の上の山々へと登り、森の中に身を隠すよう命じ、自分から合図を受け取るまではそこから動かないようにと言い含めた。
§7.14.9ipse, ubi inluxit, in radicibus montium extendere aciem coepit sedulo, ut adversus montes consisteret hostis.
彼自身は、夜が明けると、山々の麓に戦列を意図的に展開し始めたが、それは敵が山々に向き合う形で陣取るようにするためであった。
§7.14.10instructo vani terroris apparatu, qui quidem terror plus paene veris viribus profuit, primo credere duces Gallorum non descensuros in aequum Romanos;
見せかけの恐怖の準備が整えられると(この恐怖は、実際の戦力よりもほとんど大きな効果をもたらしたのであるが)、最初、ガリア人の将軍たちは、ローマ兵が平地に降りてこないだろうと考えていた。
deinde, ubi degressos repente viderunt, et ipsi avidi certaminis in proelium ruunt, priusque pugna coepit, quam signum ab ducibus daretur.
しかし、彼らが突然降りてきたのを見ると、彼ら自身も戦いを切望して戦闘へと突入し、将軍たちから合図が与えられるよりも前に戦闘が始まった。