Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §7.14.1-7.14.10

スルピキウスの開戦決意と馬丁を用いた奇策の準備

370 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

独裁官スルピキウスは、前例としての問題を感じつつも兵士の要求を受け入れ、密かにトゥッリウスと善後策を話し合う。馬丁を武装させて偽の騎兵部隊を作る奇策を準備した上で、ローマ軍はガリア軍と決戦を迎える。

§7.14.1dictator quamquam rem bonam exemplo haud probabili actam censebat, tamen facturum, quod milites vellent, in se recepit Tulliumque secreto, quaenam haec res sit aut quo acta more, percunctatur.
独裁官は、事自体は好ましいものの、感心できない前例によって行われたと考えていたが、それでも兵士たちが望むことを実行すると約束し、トゥッリウスを密かに呼んで、これが一体どういうことなのか、あるいはどのような意図で行われたのかを尋ねた。
§7.14.2Tullius magno opere a dictatore petere, ne se oblitum disciplinae militaris, ne sui neve imperatoriae maiestatis crederet;
トゥッリウスは独裁官に、自分が軍紀を忘れたとか、自分自身や将軍の威厳を忘れたなどと思わないでほしいと強く懇願した。
multitudini concitatae, quae ferme auctoribus similis esset, non subtraxisse se ducem, ne quis alius, quales mota creare multitudo soleret, existeret;
すなわち、興奮した群衆(彼らは概してその指導者に似るものであるが)に対して、自分が指導者として身を引かなかったのは、動揺した群衆が作り出しがちな、別の危険な者が現れないようにするためであった。
§7.14.3nam se quidem nihil non arbitrio imperatoris acturum;
なぜなら、自分自身は将軍の意志に従わないことは何一つ行うつもりはないからである。
illi quoque tamen videndum magno opere esse, ut exercitum in potestate haberet;
しかし、将軍の側でも、軍隊を支配下に置き続けるように大いに留意せねばならない。
differri non posse adeo concitatos animos; ipsos sibi locum ac tempus pugnandi sumpturos, si ab imperatore non detur.
これほどまでに興奮した兵士たちの熱意を先延ばしにすることはできず、もし将軍から与えられないならば、彼ら自身が自分たちで戦いの場所と時間を決めてしまうだろう、と。
§7.14.4dum haec loquuntur, iumenta forte pascentia extra vallum Gallo abigenti duo milites Romani ademerunt.
彼らがこれらを話している間に、柵の外でたまま草を食んでいた家畜を、あるガリア人が追い去ろうとしているところから、二人のローマ兵がそれを取り返した。
in eos saxa coniecta a Gallis, deinde ab Romana statione clamor ortus ac procursum utrimque est.
彼らに向けてガリア人から石が投げつけられ、次いでローマの哨所から叫び声が起こり、双方から駆け出しが起こった。
§7.14.5iamque haud procul iusto proelio res erat, ni celeriter diremptum certamen per centuriones esset.
アンド、もし百人隊長たちによって戦闘が迅速に仲裁されていなかったなら、事態はすでに本格的な戦闘の一歩手前までいっていたところであった。
adfirmata certe eo casu Tulli apud dictatorem fides est;
ともかく、この出来事によって、独裁官に対するトゥッリウスの言葉の確かさは証明された。
nec recipiente iam dilationem re in posterum diem edicitur acie pugnaturos.
事態がもはや引き延ばしを許さなくなったので、翌日に、戦列を整えて戦うことが布告された。
§7.14.6dictator tamen, ut qui magis animis quam viribus fretus ad certamen descenderet, omnia circumspicere atque agitare coepit, ut arte aliqua terrorem hostibus incuteret.
しかし独裁官は、戦力よりも(兵の)士気を頼みとして戦いに臨む者であったので、何らかの策略によって敵に恐怖を植え付けるため、あらゆる状況を調べ、また策を巡らし始めた。
sollerti animo rem novam excogitat, qua deinde multi nostri atque externi imperatores, nostra quoque quidam aetate, usi sunt.
彼は巧みな知恵で、後に我々の、また外国の多くの将軍たちが、そして我々の時代にもある人々が用いた、新しい方策を考案した。
§7.14.7mulis strata detrahi iubet binisque tantum centunculis relictis agasones partim captivis partim aegrorum armis ornatos inponit.
彼はラバから鞍を取り外すよう命じ、二つのサドルクロスだけを残して、一部は捕虜の、一部は病人の武器で武装させた馬丁たちをその上に乗せた。
his fere mille effectis centum admiscet equites
これらをほぼ千人ほど用意すると、そこに百人の騎兵を混ぜ合わせた。
§7.14.8et nocte super castra in montes evadere ac silvis se occultare iubet neque inde ante moveri, quam ab se acceperint signum.
そして、夜の間に陣営の上の山々へと登り、森の中に身を隠すよう命じ、自分から合図を受け取るまではそこから動かないようにと言い含めた。
§7.14.9ipse, ubi inluxit, in radicibus montium extendere aciem coepit sedulo, ut adversus montes consisteret hostis.
彼自身は、夜が明けると、山々の麓に戦列を意図的に展開し始めたが、それは敵が山々に向き合う形で陣取るようにするためであった。
§7.14.10instructo vani terroris apparatu, qui quidem terror plus paene veris viribus profuit, primo credere duces Gallorum non descensuros in aequum Romanos;
見せかけの恐怖の準備が整えられると(この恐怖は、実際の戦力よりもほとんど大きな効果をもたらしたのであるが)、最初、ガリア人の将軍たちは、ローマ兵が平地に降りてこないだろうと考えていた。
deinde, ubi degressos repente viderunt, et ipsi avidi certaminis in proelium ruunt, priusque pugna coepit, quam signum ab ducibus daretur.
しかし、彼らが突然降りてきたのを見ると、彼ら自身も戦いを切望して戦闘へと突入し、将軍たちから合図が与えられるよりも前に戦闘が始まった。

語釈・文法注

  1. 7.14.2petere — 歴史的不定詞(infinitivus historicus)であり、直説法未完了過去(petebat)と同等に働き、緊迫した交渉の場面を生き生きと描写している。主語は主格の Tullius である。
  2. 7.14.4Gallo abigenti — 分離の与格(dativus separationis)。動詞 ademerunt(奪い去った)の奪う対象を指し、「(家畜を)追い払おうとしていたガリア人から」と解釈される。
  3. 7.14.5res erat, ni ... esset — 不規則な仮定法(条件文)の結合。帰結節が直説法未完了過去(res erat)で、条件節が接続法過去完了(ni ... esset)となっており、「〜でなかったら、事態はすでに(現実に)…となっていた」という切迫した事実性を強調する表現である。
  4. 7.14.6ut qui ... descenderet — ut qui + 接続法(descenderet)は、主語(dictator)の性質や状況に基づいた原因・理由を表し、「〜するような人物であったので」という意味になる。
  5. 7.14.9adversus montes — adversus は対格支配の前置詞で「〜に向かって」。「敵が山々に向き合う(=山を背にしない)形で布陣するように」という意味。これにより、後から山から降りてくるローマの偽装騎兵が敵の背後や側面を突く効果が最大化される。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §7.14.1-7.14.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:7.14.1-7.14.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。