Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §6.38.1-6.38.13

カミッルスの独裁官就任と辞任

352 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

リキニウス・セクスティウス法案をめぐり、パトリキ側はカミッルスを独裁官に任命して抵抗を試みるが、平民護民官たちも一歩も引かずに対抗する。カミッルスは辞任に追い込まれ、著者はその理由を罰金法案よりも鳥卜によるものと解釈する。

§6.38.1prius circumactus est annus, quam a Velitris reducerentur legiones.
軍勢がウェリトラエから連れ戻される前に、一年が経過した。
ita suspensa de legibus res ad novos tribunos militum dilata;
こうして、諸法案をめぐって宙に浮いた事態は、新たな軍事護民官たちへと引き継がれた。
nam plebis tribunos eosdem, duos utique, qui legum latores erant, plebes reficiebat.
というのも、平民は、法案の提案者であったあの同じ平民護民官たち、少なくともそのうちの二人を再選したからである。
§6.38.2tribuni militum creati T. Quinctius, Ser. Cornelius, Ser. Sulpicius, Sp. Servilius, L. Papirius, L. Veturius.
選出された軍事護民官は、ティトゥス・クィンクティウス、セリウィウス・コルネリウス、セリウィウス・スルピキウス、スプリウス・セルウィリウス、ルキウス・パピリウス、ルキウス・ウェトゥリウスであった。
§6.38.3principio statim anni ad ultimam dimicationem de legibus ventum;
年の初め早々、諸法案をめぐる最後の決戦に至った。
et cum tribus vocarentur nec intercessio collegarum latoribus obstaret, trepidi patres ad duo ultima auxilia, ad summum imperium summumque civem, decurrunt.
部族会が招集され、同僚護民官たちの拒否権も提案者たちの障害とならなかったとき、うろたえた貴族たちは最後の二つの拠り所、すなわち最高の権力と最高の市民(独裁官)へと駆け込んだ。
§6.38.4dictatorem dici placet; dicitur M. Furius Camillus, qui magistrum equitum L. Aemilium cooptat.
独裁官を指名することが決定され、マルクス・フリウス・カミッルスが指名され、彼はルキウス・アエミリウスを騎兵長官に選んだ。
legum quoque latores adversus tantum apparatum adversariorum et ipsi causam plebis ingentibus animis armant concilioque plebis indicto tribus ad suffragium vocant.
法案の提案者たちもまた、敵側のこれほど強大な備えに対抗して、自らも平民の闘志を大いに鼓舞して武装させ、平民会を招集して各部族を投票に呼びかけた。
§6.38.5cum dictator, stipatus agmine patriciorum, plenus irae minarumque consedisset atque ageretur res solito primum certamine inter se tribunorum plebi ferentium legem intercedentiumque et, quanto iure potentior intercessio erat, tantum vinceretur favore legum ipsarum latorumque et “uti rogas” primae tribus dicerent,
貴族の群れに付き添われ、怒りと脅しに満ちた独裁官が席に着き、法案を提出する平民護民官たちとそれを阻む平民護民官たちの間で、まずはいつもの闘争として事が進められ、拒否権が法的な効力においてどれほど強力であっても、法案自体と提案者たちへの支持によってそれと同じだけ打ち負かされ、最初の部族たちが「汝の求めの通りに(可決する)」と答え始めたとき、そのときカミッルスは言った。
§6.38.6tum Camillus “quando quidem” inquit, “Quirites, iam vos tribunicia libido, non potestas regit et intercessionem secessione quondam plebis partam vobis eadem vi facitis inritam, qua peperistis, non rei publicae magis universae quam vestra causa dictator intercessioni adero eversumque vestrum auxilium imperio tutabor.
「市民諸君、今や諸君を支配しているのは護民官の権能ではなく奔放さであり、かつて平民の離脱によって獲得した拒否権を、諸君はそれを生み出したのと同じ暴力によって無効にしている。 それゆえ、国家全体のためというよりはむしろ諸君自身のために、私は独裁官として拒否権の救済に立ち会い、諸君の踏みにじられた援助権を、命令権をもって擁護しよう。
§6.38.7itaque, si C. Licinius et L. Sextius intercessioni conlegarum cedunt, nihil patricium magistratum inseram concilio plebis;
したがって、もしガイウス・リキニウスとルキウス・セクスティウスが同僚たちの拒否権に従うならば、私は貴族の政務官(独裁官)としての権力を平民会に介入させることはしない。
si adversus intercessionem tamquam captae civitati leges inponere tendent, vim tribuniciam a se ipsa dissolvi non patiar. ”
しかし、もし彼らが拒否権に逆らって、あたかも占領された都市に対してであるかのように法律を押しつけようとするならば、私は護民官の権能がそれ自体によって瓦解させられるのを許しはしない。
§6.38.8aduersus ea cum contemptim tribuni plebis rem nihilo segnius peragerent, tum percitus ira Camillus lictores, qui de medio plebem emoverent, misit et addidit minas, si pergerent, sacramento omnes iuniores adacturum exercitumque extemplo ex urbe educturum.
」これに対して平民護民官たちが軽蔑の色を示し、少しも手を緩めることなく事を進めると、怒りにかられたカミッルスは、平民をその場から排除するためにリクトルたちを送り、さらに、もしこれを続けるならば、若者全員に軍事誓誓をさせて軍勢を直ちに市外へ引き連れていくという脅しを加えた。
terrorem ingentem incusserat plebi;
彼は平民に多大の恐怖を与えた。
§6.38.9ducibus plebis accendit magis certamine animos quam minuit.
しかし平民の指導者たちに対しては、闘志を減じるどころかかえって燃え立たせた。
sed re neutro inclinata magistratu se abdicavit, seu quia vitio creatus erat, ut scripsere quidam, seu quia tribuni plebis tulerunt ad plebem, idque plebs scivit, ut, si M. Furius pro dictatore quid egisset, quingentum milium ei multa esset.
とはいえ、事態がどちらにも傾かないうちに、彼は政務官職を辞任した。 ある人々が書いているように、彼が手続き上の不備(ウィティウム)をもって選出されていたためか、あるいは、もしマルクス・フリウスが独裁官として何か(平民に反する)行動を起こしたならば、彼に50万アスの罰金を科すべしという法案を平民会に提出し、平民がそれを承認したためである。
§6.38.10sed auspiciis magis quam novi exempli rogatione deterritum ut potius credam, cum ipsius viri facit ingenium, tum quod ei suffectus est extemplo P. Manlius dictator — §6.38.11quem quid creari attinebat ad id certamen, quo M. Furius victus esset? — et quod eundem M. Furium dictatorem insequens annus habuit, haud sine pudore certe fractum priore anno in se imperium repetiturum; §6.38.12simul quod eo tempore, quo promulgatum de multa eius traditur, aut et huic rogationi, qua se in ordinem cogi videbat, obsistere potuit, aut ne illas quidem, propter quas et haec lata erat, §6.38.13inpedire, et quod usque ad memoriam nostram tribuniciis consularibusque certatum viribus est, dictaturae semper altius fastigium fuit.
しかし、彼を思いとどまらせたのは、前例のないこの(罰金)法案よりもむしろ鳥卜(予兆)であったと私が信じる理由は、その人物自身の性格がそう思わせるだけでなく、直ちにプブリウス・マンリウスが彼の代わりに独裁官に補任されたこと、 ――もしマルクス・フリウスが屈したのだとすれば、その闘争のために彼が選出されることに何の必要があっただろうか――そして、翌年が同じマルクス・フリウスを独裁官に迎えたこと(前年に自分において挫かれた命令権を、彼が恥じることなしに再び手に取るはずがないからである)、同時に、彼の罰金に関する法案が布告されたと伝えられるその時に、彼を一般市民の身分に貶めようとするこの法案に彼が対抗できたはずであるか、あるいは、この(彼を脅すための)法案が提出される原因となったあの(本来の)法案群さえ、彼が阻止できなかったはずがないこと、そして、我々の記憶に至るまで護民官の力と執政官の力の間で闘争が続いたが、独裁官の地位は常にそれらよりも上位にあったことによる。

語釈・文法注

  1. 6.38.10deterritum ut potius credam — この箇所は `sed ut potius credam [eum] deterritum [esse] auspiciis magis quam novi exempli rogatione` (しかし、彼が前例のない法案によってというよりはむしろ鳥卜によって思いとどまったと私が信じるべき理由は……)という文脈。`credam` の目的語として対格不定詞句 `eum deterritum [esse]` が想定される。後続の `cum..., tum quod..., simul quod..., et quod...` が、その「信じるべき理由」を示す従属節(原因・事実の quod 节など)として機能している。
  2. 6.38.12aut et huic rogationi, qua se in ordinem cogi videbat, obsistere potuit, aut ne illas quidem, propter quas et haec lata erat, inpedire — 接続詞 `aut ... aut ...` の並列。第1項の `obsistere potuit` に対し、第2項の `inpedire` の後にも `potuit` が補われる。カミッルスが罰金法案に抵抗できたか(obsistere potuit)、さもなければ本来の法案を阻止できたはず(inpedire [potuit])であるという二者択一を通じて、罰金法案によって彼が失脚したという説の矛盾を突いている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §6.38.1-6.38.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:6.38.1-6.38.13

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。