§6.38.1prius circumactus est annus, quam a Velitris reducerentur legiones.
군대가 벨리트라이로부터 회군하기 전에 한 해가 저물었다.
ita suspensa de legibus res ad novos tribunos militum dilata;
그리하여 법안들을 둘러싸고 계류되어 있던 사안은 새로운 군사 호민관들에게로 미뤄졌다.
nam plebis tribunos eosdem, duos utique, qui legum latores erant, plebes reficiebat.
평민들이 법안 제안자였던 바로 그 동일한 평민 호민관들, 적어도 그중 둘을 재선했기 때문이었다.
§6.38.2tribuni militum creati T. Quinctius, Ser. Cornelius, Ser. Sulpicius, Sp. Servilius, L. Papirius, L. Veturius.
선출된 군사 호민관은 티투스 퀸크티우스, 세르비우스 코르넬리우스, 세르비우스 술피키우스, 스프리우스 세르빌리우스, 루키우스 파피리우스, 루키우스 베투리우스였다.
§6.38.3principio statim anni ad ultimam dimicationem de legibus ventum;
새해 벽두부터 즉시 법안들을 둘러싼 최후의 결전이 벌어졌다.
et cum tribus vocarentur nec intercessio collegarum latoribus obstaret, trepidi patres ad duo ultima auxilia, ad summum imperium summumque civem, decurrunt.
부족회가 소집되고 동료 호민관들의 거부권 행사도 제안자들에게 걸림돌이 되지 않자, 당황한 패트리키들은 마지막 두 가지 구제책, 즉 최고의 명령권과 최고의 시민(독재관)에게 매달렸다.
§6.38.4dictatorem dici placet;
독재관을 지명하기로 결정되었다.
dicitur M. Furius Camillus, qui magistrum equitum L. Aemilium cooptat.
마르쿠스 푸리우스 카밀루스가 지명되었고, 그는 루키우스 에밀리우스를 기병장관으로 공동 선택했다.
legum quoque latores adversus tantum apparatum adversariorum et ipsi causam plebis ingentibus animis armant concilioque plebis indicto tribus ad suffragium vocant.
법안 제안자들 역시 적들의 이토록 거대한 대비에 맞서, 스스로도 평민의 대의를 거대한 투지로 무장시키고 평민회를 소집하여 각 부족을 투표로 불러들였다.
§6.38.5cum dictator, stipatus agmine patriciorum, plenus irae minarumque consedisset atque ageretur res solito primum certamine inter se tribunorum plebi ferentium legem intercedentiumque et, quanto iure potentior intercessio erat, tantum vinceretur favore legum ipsarum latorumque et “uti rogas” primae tribus dicerent,
패트리키의 무리에 둘러싸여 분노와 위협으로 가득 찬 독재관이 자리에 앉고, 처음에는 법안을 발의하는 평민 호민관들과 이를 제지하는 자들 사이에 늘 있던 싸움으로 일이 진행되었는데, 거부권이 법적으로 아무리 강력하다 한들 법안 자체와 제안자들에 대한 지지 앞에 그만큼 굴복하고 첫 부족들이 "그대의 청대로"(찬성)라고 말하기 시작했을 때, 그때 카밀루스가 말했다.
§6.38.6tum Camillus “quando quidem” inquit, “Quirites, iam vos tribunicia libido, non potestas regit et intercessionem secessione quondam plebis partam vobis eadem vi facitis inritam, qua peperistis, non rei publicae magis universae quam vestra causa dictator intercessioni adero eversumque vestrum auxilium imperio tutabor.
"로마 시민 여러분, 이제 여러분을 지배하는 것은 호민관의 권능이 아니라 방종이며, 예전에 평민의 철수로 획득했던 거부권을 여러분은 그것을 낳았던 똑같은 폭력으로써 무력하게 만들고 있습니다. 따라서 국가 전체를 위해서라기보다 여러분 자신을 위해, 나는 독재관으로서 거부권을 수호하기 위해 나설 것이며, 짓밟힌 여러분의 원조권을 명령권으로써 옹호할 것입니다.
§6.38.7itaque, si C. Licinius et L. Sextius intercessioni conlegarum cedunt, nihil patricium magistratum inseram concilio plebis;
그러므로 가이우스 리키니우스와 루키우스 섹스티우스가 동료들의 거부권 행사에 굴복한다면, 나는 평민회에 패트리키 정무관의 권력을 개입시키지 않을 것입니다.
si adversus intercessionem tamquam captae civitati leges inponere tendent, vim tribuniciam a se ipsa dissolvi non patiar. ” §6.38.8aduersus ea cum contemptim tribuni plebis rem nihilo segnius peragerent, tum percitus ira Camillus lictores, qui de medio plebem emoverent, misit et addidit minas, si pergerent, sacramento omnes iuniores adacturum exercitumque extemplo ex urbe educturum.
그러나 만약 그들이 거부권에 맞서 마치 점령당한 도성에 그러하듯 법을 강요하려 든다면, 나는 호민관의 권능이 스스로에 의해 와해되는 것을 용납하지 않을 것입니다." 이에 맞서 평민 호민관들이 경멸하듯 전혀 주눅 들지 않고 사태를 밀어붙이자, 분노에 휩싸인 카밀루스는 평민들을 현장에서 해산시키기 위해 리크토르들을 보냈고, 만약 계속한다면 젊은이 전원에게 군사 서약을 시켜 군대를 즉시 도성 밖으로 끌고 나가겠다는 위협을 덧붙였다.
terrorem ingentem incusserat plebi;
그는 평민들에게 엄청난 공포를 불어넣었다.
§6.38.9ducibus plebis accendit magis certamine animos quam minuit.
그러나 평민의 지도자들에게는 투지를 꺾기는커녕 오히려 더 자극했다.
sed re neutro inclinata magistratu se abdicavit, seu quia vitio creatus erat, ut scripsere quidam, seu quia tribuni plebis tulerunt ad plebem, idque plebs scivit, ut, si M. Furius pro dictatore quid egisset, quingentum milium ei multa esset.
하지만 대세가 어느 쪽으로도 기울지 않은 상황에서 그는 정무관직을 사임했다. 몇몇 저술가들이 기록했듯 그가 점복(조집)의 결함(위티움) 속에 선출되었기 때문이거나, 혹은 만약 마르쿠스 푸리우스가 독재관으로서 어떤 조치를 취한다면 그에게 50만 아스의 벌금을 과한다는 법안을 평민 호민관들이 평민회에 발의했고 평민들이 이를 통과시켰기 때문이었다.
§6.38.10sed auspiciis magis quam novi exempli rogatione deterritum ut potius credam, cum ipsius viri facit ingenium, tum quod ei suffectus est extemplo P. Manlius dictator — §6.38.11quem quid creari attinebat ad id certamen, quo M. Furius victus esset? — et quod eundem M. Furium dictatorem insequens annus habuit, haud sine pudore certe fractum priore anno in se imperium repetiturum; §6.38.12simul quod eo tempore, quo promulgatum de multa eius traditur, aut et huic rogationi, qua se in ordinem cogi videbat, obsistere potuit, aut ne illas quidem, propter quas et haec lata erat, §6.38.13inpedire, et quod usque ad memoriam nostram tribuniciis consularibusque certatum viribus est, dictaturae semper altius fastigium fuit.
하지만 그가 전례 없는 이 법안보다는 점복(새의 조집)에 의해 제지되었다고 내가 믿는 편이 더 낫다는 생각은, 그 인물 자신의 성품이 그렇게 만들기 때문일 뿐만 아니라, 그 즉시 푸블리우스 만리우스가 대리 독재관으로 보임되었다는 사실, ――만약 마르쿠스 푸리우스가 패배한 것이라면, 그 결전을 위해 그(만리우스)를 선출하는 것이 무슨 소용이 있었겠는가?―― 그리고 이듬해에 동일한 마르쿠스 푸리우스가 독재관을 맡았다는 사실(전년에 자신에게서 꺾인 명령권을 그가 부끄러움도 없이 다시 취하려 하지는 않았을 터이기 때문이다) 때문이며, 동시에 그의 벌금에 관한 법안이 포고되었다고 전해지는 그 당시에, 그가 자신을 일반 시민으로 전락시키려는 이 법안에 맞설 수 있었거나, 혹은 그 법안이 발의되는 원인이 되었던 저 (본래의) 법안들조차 그가 막지 못했을 리가 없다는 점, 그리고 우리 기억에 이르기까지 호민관의 힘과 집정관의 힘이 끊임없이 투쟁했으나 독재관의 위상은 언제나 그보다 더 높았다는 점 때문이다.