§6.33.1seditio tum inter Antiates Latinosque coorta, cum Antiates victi malis subactique bello, in quo et nati erant et consenuerant, deditionem spectarent, §6.33.2Latinos ex diutina pace nova defectio recentibus adhuc animis ferociores ad perseverandum in bello faceret.
そのとき、アンティウム人とラティウム人との間に内訌が生じた。 アンティウム人たちが、彼らがそこで生まれ、かつ老いていった戦争において、数々の災厄に打ち負かされ服従させられて、降伏を考えていた一方で、ラティウム人たちの方は、長きにわたる平和からの新たな離反によって、まだ衰えていない気力によって、戦争に固執することに対してより狂暴になっていたからである。
finis certaminis fuit, postquam utrisque apparuit nihil per alteros stare, quo minus incepta persequerentur.
この争いの結末は、双方にとって、自分たちの始めた計画を推し進めるのを相手の側が何ら妨げてはいないということが明らかになった後に訪れた。
Latini profecti a societate pacis, §6.33.3ut rebantur, inhonestae sese vindicaverunt, Antiates incommodis arbitris salutarium consiliorum remotis urbem agrosque Romanis dedunt.
ラティウム人たちは、彼らが考えたところでは不名誉な平和の同盟から離脱して自らを解放し、アンティウム人たちは、有益な決定の邪魔になる目障りな監視者たちを排除した上で、市と耕作地をローマ人に引き渡した。
§6.33.4ira et rabies Latinorum, quia nec Romanos bello laedere nec Volscos in armis retinere potuerant, eo erupit, ut Satricum urbem, quae receptaculum primum eis adversae pugnae fuerat, igni concremarent;
ラティウム人たちの怒りと狂気は、戦争でローマ人に打撃を与えることも、ウォルスキ人たちを戦闘に留めておくこともできなかったため、次のような形で爆発した。 すなわち、敗戦の際に彼らにとって最初の避難所となったサトリクムの街を火で焼き尽くしたのである。
nec aliud tectum eius superfuit urbis, cum faces pariter sacris profanisque inicerent, quam matris Matutae templum;
彼らが聖なるものにも俗なるものにも同様に松明を投げ入れたため、その都市の建造物で、マテル・マトゥタの神殿のほかに生き残ったものはなかった。
inde eos §6.33.5nec sua religio nec verecundia deum arcuisse dicitur, sed vox horrenda edita templo cum tristibus minis, ni nefandos ignes procul delubris amovissent.
そこから彼らを、彼ら自身の宗教心も神々への畏れも遠ざけることはなかったと言われるが、もし忌まわしい火を神殿から遠ざけなければと、恐ろしい声が陰鬱な警告とともに神殿から発せられた。
Incensos ea rabie impetus Tusculum tulit ob iram,
この狂気によって火のついた彼らの勢いは、次のことに対する怒りのために、トゥスクルムへと向かった。
§6.33.6quod deserto communi concilio Latinorum non in societatem modo Romanam, sed etiam in civitatem se dedissent.
すなわち、トゥスクルム人がラティウム人の共通の会議を見捨てて、ローマの同盟に入るだけでなく、市民権をも受け入れていたからである。
§6.33.7patentibus portis cum inproviso incidissent, primo clamore oppidum praeter arcem captum est.
門が開いていたところへ不意に襲いかかったため、最初の鬨の声とともに、砦を除く町が占領された。
in arcem oppidani refugere cum coniugibus ac liberis nuntiosque Romam, qui certiorem de suo casu senatum facerent, misere.
町の人々は妻や子供たちとともに砦に逃げ込み、自分たちの危難について元老院に知らせるための使者をローマに送った。
§6.33.8haud segnius, quam fide populi Romani dignum fuit, exercitus Tusculum ductus;
ローマ国民の信義にふさわしい迅速さで、軍隊がトゥスクルムへと率いられた。
L. Quinctius et Ser. Sulpicius tribuni militum duxere.
軍事護民官ルキウス・クィンクティウスとセルウィウス・スルピキウスがこれを率いた。
§6.33.9clausas portas Tusculi Latinosque simul obsidentium atque obsessorum animo hinc moenia Tusculi tueri vident, illinc arcem oppugnare, terrere una ac pavere.
彼らは、閉ざされたトゥスクルムの門と、同時に包囲する者と包囲される者の精神を持つラティウム人たちを目にした。 彼らは、一方ではトゥスクルムの城壁を守り、他方では砦を攻撃し、同時に脅威を与えつつ自らも怯えていた。
§6.33.10adventus Romanorum mutaverat utriusque partis animos;
ローマ軍の到来は、双方の心境を一変させていた。
Tusculanos ex ingenti metu in summam alacritatem, Latinos ex prope certa fiducia mox capiendae arcis, quoniam oppido potirentur, in exiguam de se ipsis spem verterat.
トゥスクルム人たちを巨大な恐怖から最高の歓喜へと変え、ラティウム人たちを、町を手に入れたのだから間もなく砦を奪取できるというほぼ確実な自信から、自分たち自身に対するわずかな希望へと変えたのである。
§6.33.11tollitur ex arce clamor ab Tusculanis; excipit aliquanto maior ab exercitu Romano.
砦からトゥスクルム人による鬨の声が上がり、ローマ軍からのいささかより大きな声がそれに応じた。
utrimque urgentur Latini;
ラティウム人たちは両側から追い詰められた。
nec impetus Tusculanorum decurrentium ex superiore loco sustinent nec Romanos subeuntes moenia molientesque obices portarum arcere possunt.
彼らは高い場所から駆け下りてくるトゥスクルム人たちの突撃を支えることもできず、城壁を登り門の障壁を取り除こうとしているローマ人たちを退けることもできなかった。
§6.33.12scalis prius moenia capta; inde effracta claustra portarum;
まず梯子によって城壁が奪取され、次いで門の閉塞具が破られた。
et cum anceps hostis et a fronte et a tergo urgeret nec ad pugnam ulla vis nec ad fugam loci quicquam superesset, in medio caesi ad unum omnes.
そして前後からの挟み撃ちの敵が迫り、戦闘のための力も逃亡のための場所も残されていなかったので、彼らは挟まれた真ん中で一人残らず切り伏せられた。
recuperate ab hostibus Tusculo exercitus Romam est reductus.
敵からトゥスクルムを奪還した後に、軍隊はローマへと引き揚げられた。