§6.33.1seditio tum inter Antiates Latinosque coorta, cum Antiates victi malis subactique bello, in quo et nati erant et consenuerant, deditionem spectarent, §6.33.2Latinos ex diutina pace nova defectio recentibus adhuc animis ferociores ad perseverandum in bello faceret.
그때 안티움인들과 라티움인들 사이에 내분이 일어났다. 안티움인들은 재난으로 패배하고, 자신들이 그 안에서 태어나고 또 늙어간 그 전쟁에 굴복하여 항복을 고려하고 있었던 반면, 라티움인들은 오랫동안 이어진 평화 끝에 새로이 이탈하여 아직 기세가 꺾이지 않았기에 전쟁을 지속하는 일에 더 사납게 날뛰고 있었기 때문이다.
finis certaminis fuit, postquam utrisque apparuit nihil per alteros stare, quo minus incepta persequerentur.
이 다툼의 결말은, 양측 모두에게 상대편 때문에 자신들이 시작한 일을 계속 추진하는 데 아무런 장애가 없다는 점이 명백해진 후에야 찾아왔다.
Latini profecti a societate pacis, §6.33.3ut rebantur, inhonestae sese vindicaverunt, Antiates incommodis arbitris salutarium consiliorum remotis urbem agrosque Romanis dedunt.
라티움인들은 자신들이 생각하기에 불명예스러운 평화 동맹에서 탈퇴하여 자신들의 독립을 지켰고, 안티움인들은 유익한 결정을 방해하는 성가신 감시자들을 제거한 뒤 도시와 영토를 로마인들에게 인도했다.
§6.33.4ira et rabies Latinorum, quia nec Romanos bello laedere nec Volscos in armis retinere potuerant, eo erupit, ut Satricum urbem, quae receptaculum primum eis adversae pugnae fuerat, igni concremarent;
라티움인들의 분노와 광기는, 전쟁으로 로마인들에게 타격을 줄 수도 없고 볼스키인들을 전투에 붙잡아둘 수도 없었기 때문에 다음과 같은 형태로 폭발했다. 즉, 패전 시 자신들에게 첫 번째 피난처가 되었던 사트리쿰 시를 불태워 버린 것이다.
nec aliud tectum eius superfuit urbis, cum faces pariter sacris profanisque inicerent, quam matris Matutae templum;
그들이 성스러운 곳과 속된 곳에 가리지 않고 횃불을 던졌기에, 마테르 마투타 신전을 제외하고는 그 도시의 다른 어떤 건물도 살아남지 못했다.
inde eos §6.33.5nec sua religio nec verecundia deum arcuisse dicitur, sed vox horrenda edita templo cum tristibus minis, ni nefandos ignes procul delubris amovissent.
그곳에서, 그들 자신의 종교적 심성이나 신들에 대한 경외심도 그들을 막지 못했다고 전해지지만, 만약 신전에서 부정한 불을 멀리 치우지 않는다면 큰 재앙이 닥칠 것이라는 음울한 경고와 함께 신전으로부터 무시무시한 목소리가 울려 퍼졌다.
Incensos ea rabie impetus Tusculum tulit ob iram,
그 광기로 불타오른 그들의 기세는 분노로 인해 투스쿨룸으로 향했다.
§6.33.6quod deserto communi concilio Latinorum non in societatem modo Romanam, sed etiam in civitatem se dedissent.
투스쿨룸인들이 라티움인들의 공동 의회를 저버리고 로마의 동맹에 가입했을 뿐만 아니라 로마 시민권까지 받아들였기 때문이다.
§6.33.7patentibus portis cum inproviso incidissent, primo clamore oppidum praeter arcem captum est.
문이 열려 있던 틈을 타 불시에 들이닥쳤기 때문에, 첫 번째 외침과 함께 요새를 제외한 성읍이 점령되었다.
in arcem oppidani refugere cum coniugibus ac liberis nuntiosque Romam, qui certiorem de suo casu senatum facerent, misere.
성읍의 주민들은 아내와 자식들을 데리고 요새로 피신했고, 자신들의 조난에 대해 원로원에 알리기 위해 로마로 사절을 보냈다.
§6.33.8haud segnius, quam fide populi Romani dignum fuit, exercitus Tusculum ductus;
로마 국민의 신의에 걸맞은 신속함으로 군대가 투스쿨룸으로 이끌려갔다.
L. Quinctius et Ser. Sulpicius tribuni militum duxere.
군사 호민관 루키우스 퀸크티우스 및 세르위우스 술피키우스가 이들을 이끌었다.
§6.33.9clausas portas Tusculi Latinosque simul obsidentium atque obsessorum animo hinc moenia Tusculi tueri vident, illinc arcem oppugnare, terrere una ac pavere.
그들은 닫힌 투스쿨룸의 문과, 동시에 포위하는 자와 포위당하는 자의 마음을 품은 라티움인들을 보았다. 그들은 한편으로는 투스쿨룸의 성벽을 지키고, 다른 한편으로는 요새를 공격하며, 위협을 가하는 동시에 스스로도 두려워하고 있었다.
§6.33.10adventus Romanorum mutaverat utriusque partis animos;
로마군의 도래는 양측의 마음을 바꾸어 놓았다.
Tusculanos ex ingenti metu in summam alacritatem, Latinos ex prope certa fiducia mox capiendae arcis, quoniam oppido potirentur, in exiguam de se ipsis spem verterat.
투스쿨룸인들을 거대한 공포에서 극도의 환희로 바꾸어 놓았고, 라티움인들을 도시를 장악했으니 곧 요새를 점령할 수 있으리라는 거의 확실한 확신에서 자신들에 대한 아주 미미한 희망으로 바꾸어 놓았다.
§6.33.11tollitur ex arce clamor ab Tusculanis; excipit aliquanto maior ab exercitu Romano.
요새에서 투스쿨룸인들의 함성이 터져 나왔고, 로마 군대로부터 그보다 다소 더 큰 함성이 그것을 이어받았다.
utrimque urgentur Latini;
라티움인들은 양쪽에서 압박을 받았다.
nec impetus Tusculanorum decurrentium ex superiore loco sustinent nec Romanos subeuntes moenia molientesque obices portarum arcere possunt.
그들은 높은 곳에서 단숨에 달려 내려오는 투스쿨룸인들의 돌격을 막아내지도 못했고, 성벽을 타고 오르며 성문의 빗장을 부수고 있는 로마인들을 물리치지도 못했다.
§6.33.12scalis prius moenia capta; inde effracta claustra portarum;
사다리로 먼저 성벽이 점령되었고, 이어서 성문의 빗장들이 부서졌다.
et cum anceps hostis et a fronte et a tergo urgeret nec ad pugnam ulla vis nec ad fugam loci quicquam superesset, in medio caesi ad unum omnes.
그리고 앞뒤 모두에서 협공하는 적들이 압박해 오고 전투를 치를 힘도 도망칠 공간도 전혀 남아있지 않자, 그들은 한가운데에서 단 한 명도 남김없이 전멸당했다.
recuperate ab hostibus Tusculo exercitus Romam est reductus.
적들로부터 투스쿨룸을 되찾은 뒤 군대는 로마로 철수했다.