§6.25.1ubi in recensendis captivis cum Tusculani aliquot noscitarentur, secreti ab aliis ad tribunos adducuntur percunctantibusque fassi publico consilio se militasse.
捕虜の点検において、トゥスクルム人が数名認められたとき、彼らは他の者たちから引き離されて護民官たちのもとへと連行された。 そして尋ねられると、彼らは公的な方針によって従軍したのだと白状した。
§6.25.2cuius tam vicini belli metu Camillus motus extemplo se Romam captivos ducturum ait, ne patres ignari sint Tusculanos ab societate descisse;
このように極めて身近な場所で戦争が起こる恐れに動かされたカミルスは、トゥスクルム人が同盟から離脱したことを元老院議員たちが知らないままでいることがないように、直ちに自らが捕虜をローマへと連行すると言った。
castris exercituique interim, si videater, praesit collega.
その間、もし適切と思われるなら、同僚が陣営と軍隊の指揮を執るように、とのことだった。
§6.25.3documento unus dies fuerat, ne sua consilia melioribus praeferret.
自らの策をより優れたものよりも優先すべきではないという教訓を得るには、あの一日で十分であった。
nec tamen aut ipsi aut in exercitu cuiquam satis placato animo Camillus laturus culpam eius videbatur, qua data in tam praecipitem casum res publica esset;
しかしながら、その過失によって国家がこれほど破滅的な危機に陥ったというのに、カミルスが、彼自身の心に対しても、また軍の中の誰に対しても、その過失を十分に穏やかな態度で許すつもりであるとは、誰にも思われなかった。
§6.25.4et cum in exercitu tum Romae constans omnium fama erat, cum varia fortuna in Volscis gesta res esset, adversae pugnae fugaeque in L. Furio culpam, secundae decus omne penes M. Furium esse.
さらに、軍隊の中だけでなくローマにおいても全員の一致した評判があり、それは、ヴォルスキ族との戦いは様々な浮沈を伴って行われたものの、敗戦と敗走の過失はルキウス・フリウスにあり、勝利の栄誉はすべてマルクス・フリウスにある、というものであった。
§6.25.5introductis in senatum captivis cum bello persequendos Tusculanos patres censuissent Camilloque id bellum mandassent, adiutorem sibi ad eam rem unum petit permissoque, ut ex collegis optaret, quem vellet, contra spem omnium L. Furium optavit.
捕虜たちが元老院に引き出され、元老院議員たちがトゥスクルム人を戦争によって追及すべきであると議決し、カミルスにその戦争を委ねたとき、彼はその任務のために自分に一人の助手を求めた。 そして同僚たちの中から望む者を選ぶことが許されると、全員の予想に反して、ルキウス・フリウスを指名した。
§6.25.6qua moderatione animi cum collegae levavit infamiam, tum sibi gloriam ingentem peperit.
この精神の寛大さによって、彼は同僚の不名誉を和らげただけでなく、自らにも多大なる栄光をもたらした。
nec fuit cum Tusculanis bellum;
そして、トゥスクルム人との戦争は起こらなかった。
pace constanti vim Romanam arcuerunt, quam armis non poterant.
彼らは、武力では防ぐことのできなかったローマの力を、一貫した平和によって防いだのである。
§6.25.7Intrantibus fines Romanis non demigratum ex propinquis itineri locis, non cultus agrorum intermissus, patentibus portis urbis togati obviam frequentes imperatoribus processere, commeatus exercitui comiter in castra ex urbe et ex agris devehitur.
ローマ軍が領土に侵入したとき、行軍路の近隣の場所から人々が退避することはなく、農耕が中断されることもなかった。 都市の門は開かれ、トガを着た多くの市民たちが将軍たちを出迎えに進み出た。 軍隊のための食糧は、都市からも田野からも、陣営へと親切に運び込まれた。
§6.25.8Camillus castris ante portas positis, eademne forma pacis, quae in agris ostentaretur, etiam intra moenia esset, scire cupiens, ingressus urbem ubi patentes ianuas
カミルスは門の前に陣営を設けると、田野で示されているのと同じ平和のあり様が、城壁の内側にもあるのかどうかを知りたがり、都市へと入った。
§6.25.9et tabernis apertis proposita omnia in medio vidit intentosque opifices suo quemque operi et ludos litterarum strepere discentium vocibus ac repletas semitas inter vulgus aliud puerorum et mulierum huc atque illuc euntium, qua quemque suorum usuum causae ferrent, nihil usquam non pavidis modo sed ne mirantibus quidem simile, §6.25.10circumspiciebat omnia, inquirens oculis, ubinam bellum fuisset;
そこで彼が開け放たれた門や、店が開かれてすべての品物が通りに並べられている様子、職人たちがそれぞれ自分の仕事に没頭している様子、学校が学ぶ者たちの声で騒がしい様子、そして、それぞれの用のために行くべき場所へと行き交う子供や女性などの群衆で小道が満ちている様子を目にし、そこには、恐れている様子はおろか、驚いている様子にさえ似たものはどこにもないのを見たとき、彼は、戦争が一体どこにあったのかと目で捜し求めながら、あたり一面を見回した。
§6.25.11adeo nec amotae rei usquam nec oblatae ad tempus vestigium ullum erat, sed ita omnia constanti tranquilla pace, ut eo vix fama belli perlata videri posset.
それほどまでに、片付けられたものの痕跡も、その場しのぎに用意されたものの痕跡もどこにもなく、すべてが一貫した静かな平和の中にあったので、そこには戦争の噂さえ、ほとんど届いていないかのように思われるほどであった。