§6.24.1simul primo concursu concrepuere arma, hostis dolo, non metu pedem rettulit.
첫 충돌에서 무기가 맞부딪쳐 소리를 내자마자, 적은 두려움이 아니라 계책으로 물러섰다.
§6.24.2lenis ab tergo clivus erat inter aciem et castra;
전투 대형과 진영 사이에는 배후에 완만한 경사지가 있었다.
et, quod multitudo suppeditabat, aliquot validas cohortes in castris armatas instructasque reliquerant, quae inter commissum iam certamen, ubi vallo adpropinquasset hostis, erumperent.
그리고 병력이 넉넉했기 때문에, 그들은 이미 시작된 전투 중에 적이 진벽에 접근했을 때 출격할 수 있도록, 무장을 갖추고 정렬한 몇 개의 강력한 보병대들을 진영에 남겨두었다.
§6.24.3Romanus cedentem hostem effuse sequendo in locum iniquum pertractus opportunus huic eruptioni fuit.
로마군은 퇴각하는 적을 무질서하게 추격하다가 불리한 장소로 이끌려가 이 출격의 좋은 표적이 되었다.
versus itaque in victorem terror et novo hoste et supina valle Romanam inclinavit aciem.
그리하여 공포가 역으로 승리자에게 향했고, 새로운 적과 가파른 골짜기의 지형 모두로 인해 로마군의 대열이 흔들렸다.
§6.24.4instant Volsci recentes, qui e castris impetum fecerant;
진영에서 돌격해 온 새로운 볼스키군이 바짝 압박했다.
integrant et illi pugnam, qui simulata cesserant fuga.
거짓으로 패주하며 물러섰던 자들도 전투를 재개했다.
iam non recipiebat se Romanus miles, sed inmemor recentis ferociae veterisque decoris terga passim dabat atque effuso cursu castra repetebat,
이제 로마 병사들은 스스로를 추스르지 못하고, 최근의 사나움과 옛 영광을 잊은 채 도처에서 등을 돌려 달아나며 흐트러진 달음박질로 진영을 향해 돌아가고 있었다.
§6.24.5cum Camillus subiectus ab circumstantibus in equum et raptim subsidiis oppositis “haec est” inquit, “milites, pugna, quam poposcistis? quis homo, quis deus est, quem accusare possitis?
그때 카밀루스가 주변 사람들에 의해 말에 올려졌고, 신속하게 예비대를 맞세우며 말했다. "병사들이여, 이것이 그대들이 요구했던 전투인가? 그대들이 원망할 수 있는 어떤 인간이, 어떤 신이 있단 말인가?
§6.24.6vestra ilia temeritas, vestra ignavia haec est.
그때의 무모함은 그대들의 것이요, 지금의 비겁함 또한 그대들의 것이다.
secuti alium ducem sequimini nunc Camillum et, quod ductu meo soletis, vincite.
다른 지휘관을 따랐으니 이제는 카밀루스를 따르라. 그리고 나의 지휘 아래 늘 하던 대로 승리하라.
quid vallum et castra spectatis? neminem vestrum illa nisi victorem receptura sunt. ” §6.24.7pudor primo tenuit effusos;
어찌하여 진벽과 진영을 바라보고 있는가? 승리자로서가 아니라면 그것들은 그대들 중 그 누구도 받아들이지 않을 것이다." 처음에는 수치심이 흩어지던 자들을 붙잡았다.
inde, ut circumagi signa obvertique aciem viderunt in hostem, et dux, praeterquam quod tot insignis triumphis, etiam aetate venerabilis, inter prima signa, ubi plurimus labor periculumque erat, se offerebat, increpare singuli se quisque et alios, et adhortatio in vicem totam alacri clamore pervasit aciem.
이어서 군기가 되돌려지고 대열이 적을 향해 마주 서는 것을 보았을 때, 그리고 수많은 개선식으로 빛날 뿐만 아니라 나이로도 공경받는 지휘관이 가장 많은 수고와 위험이 도사린 최전선 군기들 사이에 몸을 던지는 것을 보았을 때, 개개인이 저마다 자신과 타인을 꾸짖기 시작했고, 서로를 격려하는 소리가 활기찬 함성과 함께 대열 전체로 퍼져나갔다.
§6.24.8neque alter tribunus rei defuit, sed missus a collega restituente peditum aciem ad equites, non castigando, ad quam rem leviorem auctorem eum culpae societas fecerat, sed ab imperio totus ad preces versus orare singulos universosque, ut se reum fortunae eius diei crimine eximerent:
다른 호민관 역시 이 사태에서 할 일을 잊지 않았다. 그는 보병 대열을 복구하고 있던 동료에 의해 기병들에게로 보내졌다. 그는 책망하는 방식이 아니라—이에 대해서는 죄책을 공유하고 있음이 그를 권위가 떨어지는 훈계자로 만들어 버렸기 때문이었다—명령에서 완전히 간청으로 돌아서서, 개개인과 전체에게 그날의 운명이라는 죄목에서 자신을 벗어나게 해 달라고 애원했다.
§6.24.9“abnuente ac prohibente collega temeritati me omnium potius socium quam unius prudentiae dedi.
"동료가 거부하고 금지했음에도, 나는 한 사람의 현명함보다 오히려 모든 이들의 무모함에 나를 동반자로 내맡겼다.
Camillus in utraque vestra fortuna suam gloriam videt;
카밀루스는 그대들의 어떠한 운명에서도 자신의 영광을 본다.
ego, ni restituitur pugna, quod miserrimum est, fortunam cum omnibus, infamiam solus sentiam. ” §6.24.10optimum visum est in fluctuante acie tradi equos et pedestri pugna invadere hostem.
그러나 나는, 전투가 복구되지 않는다면, 가장 비참하게도 파멸은 모두와 함께 겪고 오명은 나 홀로 짊어지게 될 것이다." 동요하는 대열 속에서, 가장 좋은 방책은 말을 버리고 보병전으로 적을 공격하는 것으로 여겨졌다.
eunt insignes armis animisque, qua premi parte maxime peditum copias vident.
무기와 기개에서 뛰어난 그들은 보병 부대가 가장 심하게 압박받고 있다고 보이는 곳으로 나아갔다.
nihil neque apud duces neque apud milites remittitur a summo certamine animi.
지휘관들에게서도 병사들에게서도 이 극한의 투쟁 속에서 정신의 해이는 조금도 찾아볼 수 없었다.
§6.24.11sensit ergo eventus virtutis enixae opem, et Volsci, qua modo simulato metu cesserant, ea in veram fugam effusi;
그리하여 결과는 분투한 용기의 지원을 알아차렸고, 볼스키군은 방금 전 거짓 두려움으로 물러섰던 바로 그곳에서 진짜 패주를 하며 흩어졌다.
magna pars et in ipso certamine et post in fuga caesi, ceteri in castris, quae capta eodem impetu sunt;
대부분은 전투 자체에서, 그리고 그 후의 도주 중에 죽임을 당했고, 나머지는 같은 기세로 함락된 진영 안에서 죽임을 당했다.
plures tamen capti quam occisi.
그러나 죽은 자보다 사로잡힌 자가 더 많았다.