§6.20.1adprobantibus cunctis diem Manlio dicunt.
全員が賛成する中、彼らはマンリウスの公判期日を指定した。
quod ubi est factum, primo commota plebs est, utique postquam sordidatum reum viderunt
これがなされると、最初は平民が動揺した。 とりわけ被告が喪服を着ているのを目にしてからは。
§6.20.2nec cum eo non modo patrum quemquam sed ne cognatos quidem aut adfines, postremo ne fratres quidem A. et T. Manlios, quod ad eum diem numquam usu venisset, ut in tanto discrimine non et proximi vestem mutarent:
しかも彼と共にあるのは、貴族の誰一人どころか、親族や姻戚すらおらず、ついには兄弟のあのアウルスとティトゥスのマンリウス兄弟すらもいなかったからである。 このような重大な危機において、最も近しい者たちすら衣服を改めないということは、その日まで決して起こったことがなかった。
§6.20.3Ap. Claudio in vincula ducto C. Claudium inimicum Claudiamque omnem gentem sordidatam fuisse; consensu opprimi popularem virum, quod primus a patribus ad plebem defecisset.
アッピウス・クラウディウスが投獄されたときには、敵対者であったガイウス・クラウディウスやクラウディウス氏族全員が喪服を着たということ、そして、平民に味方する人物が、貴族から平民へと最初に寝返ったという理由で、共謀によって押しつぶされようとしているのだ、と。
§6.20.4cum dies venit, quae praeter coetus multitudinis seditiosasque voces et largitionem et fallax indicium pertinentia proprie ad regni crimen ab accusatoribus obiecta sint reo, apud neminem auctorem invenio;
その日が来ると、群衆の集会や扇動的な言辞、配財、そして虚偽の密告を除いて、何が特に王権獲得の罪に関連するものとして告発者たちから被告に突きつけられたのか、私はどの著述家の中にも見いだすことができない。
§6.20.5nec dubito haud parva fuisse, cum damnandi mora plebi non in causa, sed in loco fuerit.
だが、それらが決して小さなものではなかったと私は確信している。 なぜなら、平民にとって有罪判決を下すのをためらわせたのは、容疑の理由ではなく、場所であったからである。
illud notandum videtur, ut sciant homines, quae et quanta decora foeda cupiditas regni non ingrata solum sed invisa etiam reddiderit:
次のことは注目に値すると思われる。 人間が、王権への醜い執着が、どれほど多くの、そしてどれほど偉大な光栄を、感謝されないばかりか忌むべきものに変えてしまったかを知るために。
§6.20.6homines prope quadringentos produxisse dicitur, quibus sine faenore expensas pecunias tulisset, quorum bona venire, quos duci addictos prohibuisset;
彼は、自分が無利子で金を貸し与えた、あるいはその財産が売り払われるのを、また債務奴隷として引き渡されるのを防いだ、ほぼ400人もの人々を引き連れて登場したと言われている。
§6.20.7ad haec decora quoque belli non commemorasse tantum sed protulisse etiam conspicienda, spolia hostium caesorum ad triginta, dona imperatorum ad quadraginta, in quibus insignes duas murales coronas, civicas octo;
これらの栄誉に加えて、彼は戦争での数々の勲功を口頭で記念しただけでなく、目に見える形で提示した。 すなわち、切り倒した敵から奪った30もの戦利品、指揮官たちから授与された40もの褒賞があり、その中には顕著な壁冠2個、市民冠8個が含まれていた。
ad hoc servatos ex hostibus cives,
さらに、敵の手から救い出した市民たちも提示した。
§6.20.8inter quos C. Servilium magistrum equitum absentem nominatim;
その中には、その場にはいなかったが騎兵長官のガイウス・セルウィリウスの名も特に挙げられていた。
et cum ea quoque, quae bello gesta essent, pro fastigio rerum oratione etiam magnifica, facta dictis aequando, memorasset, nudasse pectus insigne cicatricibus bello acceptis
そして、戦争でなされた偉業をも、その偉大さにふさわしく、言葉と行動を一致させながら、見事な弁論で回想したとき、彼は戦争で受けた傷跡が刻まれた、その輝かしい胸をはだけて見せた。
§6.20.9et identidem Capitolium spectans Iovem deosque alios devocasse ad auxilium fortunarum suarum precatusque ease, ut, quam mentem sibi Capitolinam arcem protegenti ad salutem populi Romani dedissent, eam populo Romano in suo discrimine darent, et orasse singulos universosque, ut Capitolium atque arcem intuentes, ut ad deos inmortales versi de se iudicarent.
そして何度もカピトリウムを仰ぎ見ながら、ユーピテルをはじめとする神々を自分の運命の救済のために呼び求め、かつてカピトリウムの砦を守ってローマ人民の救済を図った自分に授けたあの不屈の精神を、今度は自分自身の危機の際においてローマ人民に授けてくれるよう祈り、さらに一同に対して、カピトリウムと砦を仰ぎ見、不死の神々の方を向きながら、自分について裁くよう一人一人に、また全体に哀願した。
§6.20.10in campo Martio cum centuriatim populus citaretur et reus ad Capitolium manus tendens ab hominibus ad deos preces avertisset, apparuit tribunis, nisi oculos quoque hominum liberassent tanti memoria decoris, numquam fore in praeoccupatis beneficio animis vero crimini locum.
カンプス・マルティウスにおいて、百人組ごとに人民が召集され、被告がカピトリウムに向けて手を伸ばし、人間から神々へと祈りを向けていたとき、これほど偉大な栄光の記憶から人々の目をも解き放たなければ、恩恵によってあらかじめ占められた彼らの心の中に、真の告発が受け入れられる余地は決してないであろう、ということが護民官たちには明らかになった。
§6.20.11ita prodicta die in Petelinum lucum extra portam Flumentanam, unde conspectus in Capitolium non esset, concilium populi indictum est.
そこで、公判期日が延期され、フルメンタナ門の外にある、カピトリウムが見通せないペテリヌスの森において、民会が召集された。
ibi crimen valuit, et obstinatis animis triste iudicium invisumque etiam iudicibus factum.
そこでは罪状が効力を持ち、頑なな心によって、過酷な、そして裁判官たち自身にとっても忌むべき判決が下された。
§6.20.12aunt, qui per duumviros, qui de perduellione anquirerent, creatos auctores sint damnatum.
反逆罪を調査するために選出された二人官によって彼が有罪判決を下されたとする著述家たちもいる。
tribuni de saxo Tarpeio deiecerunt;
護民官たちは彼をタルペイアの岩から投げ落とした。
locusque idem in uno homine et eximiae gloriae monumentum et poenae ultimae fuit.
こうして一人の人間において、同じ場所が、極めて傑出した栄光の記念碑であると同時に、極刑の場所ともなったのである。
§6.20.13adiectae mortuo notae sunt: publica una, quod, cum domus eius fuisset, ubi nunc aedes atque officina Monetae est, latum ad populum est, ne quis patricius in arce aut Capitolio habitaret;
死者には不名誉な印が付けられた。 国からの不名誉としては、かつて彼の家があった場所(現在はモネタの神殿と鋳造所がある場所)にちなみ、貴族は誰も砦やカピトリウムに居住してはならないという法案が人民に可決された。
§6.20.14gentilicia altera, quod gentis Manliae decreto cautum est, ne quis deinde M. Manlius vocaretur.
氏族からのもう一つの不名誉としては、マンリウス氏族の決議によって、今後は誰一人としてマルクス・マンリウスと名乗ってはならないと規定された。
hunc exitum habuit vir, nisi in libera civitate natus esset, memorabilia. Populum brevi,
この人物は、もし自由な国家に生まれていなければ、記憶されるべき人物であったが、このような最期を迎えた。
§6.20.15postquam periculum ab eo nullum erat, per se ipsas recordantem virtutes desiderium eius tenuit.
まもなく人民は、彼からの危険がなくなると、自ずと彼の数々の美徳を回想し、彼への追慕の念に囚われた。
pestilentia etiam brevi consecuta nullis occurrentibus tantae cladis causis ex Manliano supplicio magnae parti videri orta:
さらに、その直後に続いた疫病も、これほどの惨禍の原因が他に見当たらないことから、多くの人々には、マンリウスの処刑から生じたものと思われた。
§6.20.16violatum Capitolium esse sanguine servatoris, nec dis cordi fuisse poenam eius oblatam prope oculis suis, a quo sua templa erepta e manibus hostium essent.
すなわち、救済者の血によってカピトリウムが汚されたこと、そして、敵の手から神殿を奪い返した人物の処刑が、神々の神殿のほぼ目の前で差し出されたことが、神々の意に叶うものではなかったのだ、と。