Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §6.2.1-6.2.14

カミッルスの独裁官再任と対ウォルスキ戦の勝利

316 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ローマは近隣諸民族の蜂起に直面し、再びマルクス・フリウス・カミッルスを独裁官に任命した。カミッルスは軍を三分割してエトルリアや都市防衛に備えつつ、自身は風を利用した火攻めによってウォルスキ族を破り、さらにアエクイ族を制圧した。

§6.2.1nec diu licuit quietis consilia erigendae ex tam gravi casu rei publicae secum agitare.
また、これほど重大な災厄から国家を立ち上がらせるための計画を、平穏のうちに熟慮することは、彼らに長くは許されなかった。
§6.2.2hinc Volsci, veteres hostes, ad extinguendum nomen Romanum arma ceperant; hinc Etruriae principum ex omnibus populis coniurationem de bello ad fanum Voltumnae factam mercatores adferebant.
一方からは、古くからの敵であるウォルスキ族が、ローマの名を消し去るために武器をとっており、他方からは、エトルリアのすべての民の首長たちがウォルトゥムナの神殿で戦争に関する同盟を結んだという知らせを、商人たちがもたらしていた。
§6.2.3novus quoque terror accesserat defectionis Latinorum Hernicorumque, qui post pugnam ad lacum Regillum factam per annos prope centum numquam ambigua fide in amicitia populi Romani fuerant.
ラティウム人とヘルニキ人の離反という、新たな恐怖も加わっていた。 彼らはレギッルス湖畔の戦いののち、100年近くにわたり、一度も不確かな忠誠を示すことなく、ローマ民衆の友好関係にとどまっていたのである。
Itaque, §6.2.4cum tanti undique terrores circumstarent appareretque omnibus non odio solum apud hostis sed contemptu etiam inter socios nomen Romanum laborare, §6.2.5placuit eiusdem auspiciis defendi rem publicam, cuius recuperata esset, dictatoremque dici M. Furium Camillum.
それゆえ、これほど多くの恐怖が四方から取り囲み、ローマの名が、敵の間で憎まれているだけでなく、同盟国の間でも軽蔑されて苦しんでいることが誰の目にも明らかであったので、国家がその庇護のもとで回復されたところの、まさにその人物の auspicia(鳥占権、指揮権)のもとで国家が防衛されること、そしてマルクス・フリウス・カミッルスが独裁官に指名されることが承認された。
§6.2.6is dictator C. Servilium Ahalam magistrum equitum dixit iustitioque indicto dilectum iuniorum habuit ita, ut seniores quoque, quibus aliquid roboris superesset, in verba sua iuratos centuriaret.
独裁官となった彼は、ガイウス・セルウィリウス・アハラを騎兵長官に指名し、裁判闘争停止を宣言したうえで、若年者の徴兵を行った。 それは、老年者であっても、いくらかでも体力が残っている者には、彼への忠誠を誓わせたうえで、百人隊に編成するほどであった。
§6.2.7exercitum conscriptum armatumque trifariam divisit.
彼は徴募し武装させた軍勢を三つに分割した。
§6.2.8partem unam in agro Veiente Etruriae opposuit, alteram ante urbem castra locare iussit;
一部隊をエトルリアに対抗するためにウェイイ領に配置し、もう一部隊には都市の前に陣を構えるよう命じた。
tribuni militum his A. Manlius, illis, qui adversus Etruscos mittebantur, L. Aemilius praepositus;
後者にはアウルス・マンリウスが、前者、すなわちエトルリア人に立ち向かうために派遣された部隊には、ルキウス・アエミリウスが軍事武官として配置された。
tertiam partem ipse ad Volscos duxit nec procul a Lanuvio — ad Mecium is locus dicitur — castra oppugnare est adortus.
第三の部隊を彼自身がウォルスキ族に向けて率い、ラヌウィウムから遠くない場所――その場所はメキウスと呼ばれている――で、敵の陣営への攻撃を開始した。
quibus ab contemptu, §6.2.9quod prope omnem deletam a Gallis Romanam iuventutem crederent, ad bellum profectis tantum Camillus auditus imperator terroris intulerat, ut vallo se ipsi, vallum congestis arboribus saepirent, ne qua intrare ad munimenta hostis posset.
彼らは、軽蔑から、ローマの若者がガリア人によってほぼ全滅させられたと信じていたために、戦いに赴いたのであるが、カミッルスが将軍であると聞いただけで、彼らにあまりにも大きな恐怖がもたらされたため、彼ら自身が柵で身を囲み、さらにその柵を、敵がどこからも防御陣地に入り込めないように、積み重ねた樹木で塞いだほどであった。
quod ubi animadvertit Camillus,
カミッルスがこれに気づくと、彼は、目の前に立ちはだかる障壁に火を放つよう命じた。
§6.2.10ignem in obiectam saepem conici iussit, et forte erat vis magna venti versa in hostem;
そして偶然にも、敵に向かって強い風が吹いていた。
§6.2.11itaque non aperuit solum incendio viam, sed flammis in castra tendentibus vapore etiam ac fumo crepituque viridis materiae flagrantis ita consternavit hostes, ut minor moles superantibus vallum militibus munitum in castra Volscorum Romanis fuerit, quam transcendentibus saepem incendio absumptan fuerat.
それゆえ、火災によって道が開かれただけでなく、炎が陣営に向かって進み、熱気と煙、そして燃え盛る生木の弾ける音によって、敵はひどく狼狽した。 その結果、ローマの兵士たちがウォルスキ族の陣営に、防御された柵を乗り越えて突入する際にかかった困難は、火災で焼き尽くされた障壁を越える際にかかった困難よりも、かえって少なかったほどであった。
§6.2.12fusis hostibus caesisque cum castra impetu cepisset dictator, praedam militi dedit quo minus speratam minime largitore duce, eo militi gratiorem,
敵を退散させ、殺戮したのち、独裁官が突撃によって陣営を占領したとき、彼は獲物を兵士たちに与えた。 それは、めったに寛大さを見せない将軍から、予想もしていなかったものであるだけに、それだけ兵士たちにとって喜ばしいものであった。
§6.2.13persecutus deinde fugientes cum omnem Volscum agrum depopulatus esset, ad deditionem Volscos septuagesimo demum anno subegit.
その後、逃げる敵を追跡し、ウォルスキ族の全領土を荒廃させたのち、ついに70年目にして、ウォルスキ族を降伏させた。
§6.2.14victor ex Volscis in Aequos transiit et ipsos bellum molientes;
ウォルスキ族に対する勝利者となった彼は、同じく戦争を企てていたアエクイ族のもとへと進んだ。
exercitum eorum ad Bolas oppressit nec castra modo sed urbem etiam adgressus impetu primo cepit.
彼はボラエの近くで彼らの軍勢を破り、陣営だけでなく、都市をも最初の一撃で攻撃して占領した。

語釈・文法注

  1. 6.2.1quietis — 形容詞 quietus の与格複数形。非人称動詞 licuit の意味上の主語となる、省略された与格名詞(Romanis など)に一致する。「平穏のうちに」という意味を表す。
  2. 6.2.8quibus ab contemptu, quod ... crederent, ad bellum profectis — 関係代名詞の連結(quibus)で始まる複雑な構造。quibus ... profectis は与格複数で、次の節の主動詞 intulerat の間接目的語となる。quod 節(crederent)は彼ら(ウォルスキ族)の主観的な理由を示すため接続法が用いられている。
  3. 6.2.9auditus imperator — 「カミッルスが将軍であると聞かれたこと(名声)」を意味し、いわゆる ab urbe condita 型の構文(主格の名詞と受動分詞の組み合わせで、分詞の表す動作自体が名詞化されたもの)を形成している。
  4. 6.2.12quo minus speratam minime largitore duce, eo militi gratiorem — quo + 比較級(ここでは minus speratam)、eo + 比較級(gratiorem)による比例の相関表現(「〜であればあるほど、ますます…」)。minime largitore duce は名詞 duce と形容詞(的名詞)largitore による「主語・補語」関係を示す名詞の奪格独立構文で、理由(「将軍がほとんど施しをしない人物であったので」)を表す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §6.2.1-6.2.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:6.2.1-6.2.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。