Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §6.1.1-6.1.12

新たな起点と史料の制約および不吉な日の制定

315 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

リヴィウスはローマ建国から占領までの歴史(第1〜5巻)を振り返りつつ、史料の乏しさを釈明した上で、第二の建国期としてのその後の歩み、および宗教的禁忌日の設定に関する議論を描き始める。

§6.1.1quae ab condita urbe Roma ad captam urbem eandem Romani sub regibus primum, consulibus deinde ac dictatoribus decemvirisque ac tribunis consularibus gessere, foris bella, domi seditiones, quinque libris exposui,
\nローマ建国から、同じ都市ローマの陥落に至るまで、ローマ人が最初は王のもとで、次に執政官、独裁官、十人委員会、そして執政官権限の軍事武官のもとで行った、国外での戦争と国内での騒乱という歴史の歩みを、私は5巻にわたって記述した。
§6.1.2res cum vetustate nimia obscuras, velut quae magno ex intervallo loci vix cernuntur, tum quod parvae et rarae per eadem tempora litterae fuere, una custodia fidelis memoriae rerum gestarum, et quod, etiam si quae in commentariis pontificum aliisque publicis privatisque erant monumentis, incensa urbe pleraeque interiere.
\n\nその歴史は、あまりに古い時代のことであるために、ちょうど遠く離れた場所からはほとんど見えないもののように不鮮明であり、また、歴史的事実を忠実に記憶にとどめる唯一の守り手である文字による記録が、その当時はきわめて少なく稀であったためであり、さらに、たとえ神官たちの記録やその他の公私の記念碑に何らかの記録が残されていたとしても、都市が炎上した際にその大部分が失われてしまったからである。
§6.1.3clariora deinceps certioraque ab secunda origine velut ab stirpibus laetius feraciusque renatae urbis gesta domi militiaeque exponentur.
\n\nこれからは、第二の起源から、あたかも切り株からより青々と、より豊かに生まれ変わった都市の、国内および戦場における、より明白でより確実な事績が述べられるであろう。
§6.1.4ceterum primo, quo adminiculo erecta erat, eodem innixa, M. Furio principe, stetit, neque eum abdicare se dictatura nisi anno circumacto passi sunt.
\n\nしかし当初、国家は、自身を立ち上がらせたのと同じ支柱に寄りかかり、マルクス・フリウスを指導者として持ちこたえた。 そして人々は、1年が満了するまでは彼が独裁官を辞任することを許さなかった。
§6.1.5comitia in insequentem annum tribunos habere, quorum in magistratu capta urbs esset, non placuit; res ad interregnum rediit.
\n\n翌年の武官を選出するために、その任期中に都市が占領されたところの武官たちが民会を開催することは承認されず、事態は空位期間へと戻った。
§6.1.6cum civitas in opere ac labore adsiduo reficiendae urbis teneretur, interim Q. Fabio, simul primum magistratu abiit, ab Cn. Marcio tribuno plebis dicta dies est, quod legatus in Gallos, ad quos missus erat orator, contra ius gentium pugnasset;
\n\n市民が都市再建の絶え間ない作業と労働に追われていたとき、その間に、クィントゥス・ファビウスは職を退くやいなや、護民官グナエウス・マルキウスによって、使者として派遣された相手であるガリア人に対して、使節でありながら万民法に反して戦ったという理由で、裁判の期日を指定された。
§6.1.7cui iudicio eum mors adeo opportuna, ut voluntariam magna pars crederet, subtraxit.
\n\nこの裁判から、彼を免れさせたのは、きわめて時宜を得た死であり、大部分の人がそれを自死と信じたほどであった。
interregnum initum;
こうして空位期間が始まった。
§6.1.8P. Cornelius Scipio interrex fuit, post eum M. Furius Camillus.
\n\nプブリウス・コルネリウス・スキピオが空位官となり、彼の後にマルクス・フリウス・カミッルスが選ばれた。
is tribunos militum consulari potestate creat L. Valerium Publicolam iterum, L. Verginium, P. Cornelium, A. Manlium, L. Aemilium, L. Postumium.
カミッルスは、執政官権限の軍事武官として、ルキウス・ワレリウス・プブリコラ(二度目)、ルキウス・ウェルギニウス、プブリウス・コルネリウス、アウルス・マンリウス、ルキウス・アエミリウス、ルキウス・ポストゥミウスを選出した。
§6.1.9hi ex interregno cum extemplo magistratum inissent, nulla de re prius quam de religionibus senatum consuluere.
\n\n彼らは空位期間から直ちに職務に就くと、宗教に関する事柄より先に、いかなる事柄についても元老院に諮ることはしなかった。
§6.1.10in primis foedera ac leges — erant autem eae duodecim tabulae et quaedam regiae leges — conquiri, quae conparerent, iusserunt.
\n\n彼らは何よりもまず、条約や法律――それらは十二表法およびいくつかの王法であったが――のうち、現存するものを捜索することを命じた。
alia ex eis edita etiam in vulgus; quae autem ad sacra pertinebant, a pontificibus maxime, ut religione obstrictos haberent multitudinis animos, suppressa.
それらのうち、あるものは一般民衆にも公開されたが、神事に関するものは、民衆の心を信仰の義務によって縛り留めておくために、主として神官たちによって秘匿された。
§6.1.11tum de diebus religiosis agitari coeptum, diemque a. d. quintum decimum kal. Sextiles, duplici clade insignem, quo die ad Cremeram Fabii caesi, quo deinde ad Aliam cum exitio urbis foede pugnatum, a posteriore clade Alliensem appellarunt insignemque religione rei ullius publice privatimque agendae fecerunt.
\n\n次いで、不吉な日についての議論が始められ、8月の朔日の15日前(7月18日)を、クレメラ川でファビウス氏族が虐殺され、またその後にアッリア川で都市の滅亡を伴う無惨な戦いが行われたという二重の惨禍で名高い日として、後者の惨禍にちなんで「アッリアの日」と呼び、公私を問わずいかなる活動を行うことも忌むべき日とした。
§6.1.12quidam, quod postridie idus Quinctiles non litasset Sulpicius tribunus militum neque inventa pace deum post diem tertium obiectus hosti exercitus Romanus esset, etiam postridie idus rebus divinis supersederi iussum; inde, ut postridie kalendas quoque ac nonas eadem religio esset, traditum putant.
\n\nある人々は、7月のイクスの翌日(7月16日)に、軍事武官スルピキウスが好ましい犠牲を捧げることができず、神々の恩寵が得られないまま、3日後にローマ軍が敵にさらされたため、イクスの翌日にも神事を差し控えるよう命じられ、そこから、カレンダエやノナエの翌日にも同様の忌避が適用されるようになったという伝承が残されたと考えている。

語釈・文法注

  1. 6.1.1ab condita urbe Roma ad captam urbem eandem — 名詞に修飾語としての受動完了分詞が結びつき、その行為・事実自体が「〜の建設」「〜の占領」という意味上の名詞句をなす、いわゆる「ab urbe condita 構文」である。「ローマ建国からその同じ都市の占領に至るまで」と訳す。
  2. 6.1.2res ... obscuras ... quod ... fuere ... et quod ... interiere — 対格の res を修飾する obscuras の理由を示す構造。cum [vetustate] ... tum quod... et quod... の相関関係になっており、vetustate(名詞の奪格)と quod 節が並列されて、obscuras「不鮮明な」である理由を構成している。
  3. 6.1.5comitia in insequentem annum tribunos habere ... non placuit — non placuit は非人称的(「〜は承認されなかった」)に使われており、不定詞句 comitia ... habere がその主語である。habere の意味上の主語は、その関係節の先行詞でもある tribunos(「その任期中に都市が占領された武官たち」)であり、彼らが翌年の選挙のための民会を開催することを元老院が好まなかったことを示す。
  4. 6.1.11insignemque religione rei ullius publice privatimque agendae fecerunt — rei ullius agendae は、動形容詞(ジェルンディーヴム)が名詞 rei と一致して「何らかの事柄を行うこと」という行為を表し、名詞 religione(「忌避」「不吉さ」)の目的格的属格として機能している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §6.1.1-6.1.12. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:6.1.1-6.1.12

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。