Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §6.17.1-6.17.8

平民の激昂とマンリウスの釈放

331 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

マンリウスの投獄に対し平民の怒りが高まり、カッシウスやマエリウスの先例を引いて元老院を非難する。群衆が牢獄を破ると脅したため元老院はマンリウスを釈放するが、これにより彼は反乱の指導者となる。

§6.17.1audiebantur itaque propalam voces exprobrantium multitudini, quod defensores suos semper in praecipitem locum favore tollat, deinde in ipso discrimine periculi destituat:
それゆえ、公然と群衆を非難する声が聞こえていた。 群衆は常に自らの擁護者たちを好意によって危険な高みへと祭り上げ、そののち、まさに危険の決定的な瞬間に見捨てる、という理由で。
§6.17.2sic Sp. Cassium in agros plebem vocantem, sic Sp. Maelium ab ore civium famem suis inpensis propulsantem oppresses, sic M. Manlium mersam et obrutam faenore partem civitatis in libertatem ac lucem extrahentem proditum inimicis.
このようにして、平民を土地の分配へと招いていたスプリウス・カッシウスが押し潰され、このように、市民の口から飢えを自費で退けていたスプリウス・マエリウスが押し潰され、このように、利息の重荷に沈み埋もれていた国家の一部を自由と光へと引き出そうとしていたM.マンリウスが敵に引き渡されたのである。
saginare plebem populares viros, ut iugulentur.
平民は、民衆派の男たちが虐殺されるために、彼らを太らせているのだ。
§6.17.3hocine patiendum fuisse, si ad nutum dictatoris non responderit vir consularis? fingerent mentitum ante atque ideo non habuisse, quod tum responderet;
コンスル経験者が独裁官の指図に答えなかったというだけで、このようなことが耐えられるべきであったろうか。 彼らはマンリウスが以前に嘘をついていた、だからその時答えるべきものを持たなかったのだ、とでっち上げるがよい。
cui servo umquam mendacii poenam vincula fuisse?
いかなる奴隷に対して、嘘の罰が投獄であったことがあろうか。
§6.17.4non obversatam esse memoriam noctis illius, quae paene ultima atque aeterna nomini Romano fuerit? non speciem agminis Gallorum per Tarpeiam rupem scandentis? non ipsius M. Manli, qualem eum armatum, plenum sudoris ac sanguinis, ipso paene Iove erepto ex hostium manibus vidissent? selibrisne farris gratiam servatori patriae relatam?
ローマの名にとって、ほとんど最後であり永遠の夜となるところであったあの夜の記憶は、彼らの目に浮かばなかったのだろうか。 タルペーイアの岩をよじ登るガリア人の軍勢の姿は浮かばなかったのか。 武装し、汗と血にまみれ、まさにユーピテル自身を敵の手から救い出したあの時のままの、M.マンリウス自身の姿は。 祖国の救済者に対する感謝は、半リブラの小麦によって報いられたというのか。
§6.17.5et quem prope caelestem, cognomine certe Capitolini Iovi parem fecerint, eum pati vinctum in carcere, in tenebris obnoxiam carnificis arbitrio ducere animam? adeo in uno omnibus satis auxilii fuisse, nullam opem in tam multis uni esse?
アンド、彼らがほとんど神のような存在とし、少なくとも「カピトリーヌス」という添え名によってカピトリウムのユーピテルに等しいものとしたその人が、縛られて牢獄におり、暗闇の中で、処刑人の意のままにさらされた命を長らえているのを、黙って見ているというのか。 一人のなかに、すべての人々にとって十分な助けがあったのに、これほど多くの人々のなかに、一人のためのいかなる援助もないというのか。
§6.17.6iam ne nocte quidem turba ex eo loco dilabebatur refracturosque carcerem minabantur, cum remisso eo, quod erepturi erant, ex senatus consulto Manlius vinclis liberator.
いまや夜間でさえも、群衆はその場所から立ち去ろうとせず、牢獄をこじ開けると脅していたが、彼らが力ずくで奪い取ろうとしていたことが元老院決議によって譲歩され、マンリウスは鎖から解放された。
quo facto non seditio finita, sed dux seditioni datus est.
このことがなされると、反乱が終結したのではなく、反乱に指導者が与えられた。
§6.17.7per eosdem dies Latinis et Hernicis, simul colonis Circeiensibus et a Velitris, purgantibus se Volsci crimine belli captivosque repetentibus, ut suis legibus in eos animadverterent, tristia responsa reddita, tristiora colonis, quod cives Romani patriae oppugnandae nefanda consilia inissent.
同じ頃、ラティウム人とヘルニクス人、同時にキルケイイおよびウェリトラエからの植民市の人々に、彼らがウォルスキ族との戦争の罪から自らを弁明し、自らの法律によって処罰するために捕虜たちの返還を要求したのに対し、冷酷な返答が返された。 植民市の人々に対してはさらに厳しいものであった。 なぜなら、彼らはローマ市民でありながら、祖国を攻撃するという極悪非道な計画を企てたからである。
§6.17.8non negatum itaque tantum de captivis, sed, in quo ab sociis tamen temperaverant, denuntiatum senatus verbis, facesserent propere ex urbe ab ore atque oculis populi Romani, ne nihil eos legationis ius, externo non civi conparatum, tegeret.
それゆえ、捕虜について拒絶されただけでなく、同盟者に対しては手出しを控えていたのに対し、元老院の言葉で宣告がなされた。 直ちにローマ市民の目前から、市外へ立ち去るように、と。 それは、外国人のために用意されたものであって、市民のために用意されたのではない使節の権利が、彼らを保護することに何の役にも立たなくならないようにするためであった。

語釈・文法注

  1. 6.17.1multitudini, quod defensores suos semper in praecipitem locum favore tollat — `multitudini` は `exprobro`(〜を非難する)が支配する与格であり、`quod` 節内の接続法(`tollat`, `destituat`)は、非難する人々(`exprobrantium`)の主張に基づく主観的・伝聞的理由を表している。
  2. 6.17.2saginare plebem populares viros, ut iugulentur — 間接話法の対格不定詞句。`saginare`(太らせる)の主語を `plebem`(対格)、目的語を `populares viros`(対格)とする解釈が一般的である。これは前節の「擁護者を好意で祭り上げ、危機の際に見捨てる」という構図に対応しており、「平民は民衆派の男たちを太らせておきながら、結果として彼らが虐殺されるようにしている」という意味になる。
  3. 6.17.4quae paene ultima atque aeterna nomini Romano fuerit? — `fuerit` は接続法完了であり、副詞 `paene`(ほとんど)を伴って、過去の事実に反する結果(「〜となるところであった」)を表している。
  4. 6.17.6cum remisso eo, quod erepturi erant, ex senatus consulto Manlius vinclis liberator — `cum` 節は、主節の未完了過去による状況描写に対して、突然起きた歴史的事実を導入する「逆 `cum` 節」(cum inversum)である。`remisso eo` は独立奪格構文であり、`eo`(中性代名詞奪格)の内容を関係節 `quod erepturi erant`(彼らが力ずくで奪い取ろうとしていたこと)が限定している。
  5. 6.17.8ne nihil eos legationis ius, externo non civi conparatum, tegeret — `ne nihil... tegeret` は「全く保護しないということがないように」という意の二重否定的な表現。`externo` は与格で「外国人のために」、`non civi` は「市民のためではなく」を意味する。植民市の使節は市民権を持っていたため、本来は外国人向けの「使節特権」の保護対象外となるはずだが、速やかに退去することで、その特権が有名無実化して処罰される危険を避けるよう警告されている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §6.17.1-6.17.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:6.17.1-6.17.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。