Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §6.16.1-6.16.8

マンリウスの投獄と平民の動揺

330 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

マンリウスは独裁官の命令を拒んで投獄され、平民たちは喪に服して不満を募らせる。元老院は不満を和らげるために土地分配を行うが、効果はなく、独裁官の退任後に人々の抵抗の動きはさらに活発化する。

§6.16.1cum mittere ambages dictator iuberet et aut peragere verum indicium cogeret aut fateri facinus insimulati falso crimine senatus oblataeque vani furti invidiae, negantem arbitrio inimicorum se locuturum in vincla duci iussit.
独裁官が、まわりくどい言い方をやめるように命じ、真の告発を完遂するか、あるいは元老院を不当に非難し、根拠のない盗みの悪評を被せたという罪を認めるかのいずれかを強いたのに対し、マンリウスが敵たちの意のままに話すつもりはないと拒んだため、独裁官は彼を投獄するよう命じた。
§6.16.2arreptus a viatore “Iuppiter” inquit “optime maxime Iunoque regina ac Minerva ceterique di deaeque, qui Capitolium arcemque incolitis, sicine vestrum militem ac praesidem sinitis vexari ab inimicis? haec dextra, qua Gallos fudi a delubris vestris, iam in vinclis et catenis erit?” nullius nec oculi nec aures indignitatem ferebant;
役人につかまれたマンリウスは言った。 「至高至大のユーピテルよ、また王妃ユーノー、ミネルウァ、そしてカピトリウムと砦に住まう他の神々、女神たちよ、あなたがたの兵士であり守護者である者が、このように敵によって苦しめられるのを放置されるのですか。 あなたがたの神殿からガリア人を退けたこの右手が、いまや獄中にあって鎖に繋がれることになるのですか。 」誰の目も耳も、この理不尽さに耐えることはできなかった。
§6.16.3sed invicta sibi quaedam patientissima iusti imperii civitas fecerat, nec adversus dictatoriam vim aut tribuni plebis aut ipsa plebs attollere oculos aut hiscere audebant.
しかし、他に対しては不敗でありながら、正当な権力に対しては極めて従順であるような性質を、国家は自らの内に作り上げていたため、独裁官の権力に対しては、護民官たちも平民自身も、目を上げることも、口を開くこともあえてしなかった。
§6.16.4coniecto in carcerem Manlio satis constat magnam partem plebis vestem mutasse, multos mortales capillum ac barbam promisisse obversatamque vestibulo carceris maestam turbam.
マンリウスが投獄されると、平民の大部分が喪服に着替え、多くの人々が髪と髭を伸ばし、牢獄の入り口の前に悲しみに沈む群衆がたむろしていたことは十分に確かである。
dictator de Volscis triumphavit, §6.16.5invidiaeque magis triumphus quam gloriae fuit;
独裁官はウォルスキ族に対する凱旋式を挙行したが、その凱旋式は栄光よりもむしろ(元老院に対する)怨嗟をもたらすものとなった。
quippe domi, non militiae partum eum actumque de cive, non de hoste fremebant;
というのも、その凱旋式は戦場ではなく国内で獲得され、敵ではなく市民に対して挙行されたのだ、と人々は不満を口にしていたからである。
unum defuisse tantum superbiae, quod non M. Manlius ante currum sit ductus.
彼らの傲慢さに対して、M.マンリウスが戦車の前を引かれなかったということだけが、唯一欠けていた、と。
§6.16.6iamque haud procul seditione res erat.
そしていまや事態は反乱から遠くないところにあった。
cuius leniendae causa postulante nullo largitor voluntarius repente senatus factus Satricum coloniam duo milia civium Romanorum deduci iussit;
これを和らげるために、誰も要求していないのに、元老院は突如として自発的な施し手となり、サトリクムの植民市へ二千人のローマ市民を移住させるよう命じた。
§6.16.7bina iugera et semisses agri adsignati.
一人あたり二と二分の一ユーゲルの土地が割り当てられた。
quod cum et parvum et paucis datum et mercedem esse prodendi M. Manli interpretarentur, remedio inritatur seditio.
しかし、人々がこれを、土地の規模も小さく、少数の人にしか与えられず、しかもM.マンリウスを裏切ることへの報酬であると解釈したため、その救済策によってかえって反乱は煽られた。
§6.16.8et iam magis insignis sordibus et facie reorum turba Manliana erat, amotusque post triumphum abdicatione dictaturae terror et linguam et animos liberaverat hominum.
そしていまや、マンリウスを支持する群衆は、汚れた衣服と被告人のような容貌によって、さらに目立つ存在となっていた。 また、凱旋式の後に(独裁官が)職を辞したことで恐怖が取り除かれ、人々の言葉も心も解放されていた。

語釈・文法注

  1. §6.16.1facinus insimulati falso crimine senatus oblataeque vani furti invidiae — 名詞 facinus(悪行、罪)に対して、属格の動名詞句に相当する insimulati falso crimine senatus(偽りの容疑で元老院を不当に非難したこと)と、同じく属格の名詞句である oblatae vani furti invidiae(根拠のない盗みの悪評を被せたこと)が並列で修飾している。「〜という罪」を表す説明(同格)の属格として機能している。
  2. §6.16.3sed invicta sibi quaedam patientissima iusti imperii civitas fecerat — 主語は civitas であり、invicta と patientissima はそれに一致する女性単数主格の形容詞。sibi fecerat は「みずからの中に(特定の性質・規律を)形成していた」または「自身を(そのように)仕立て上げていた」という意味で、他者に対しては「不敗(invicta)」でありながら、国内の「正当な権力(iusti imperii)」に対しては「極めて忍耐強い(patientissima)」という市民精神の二面性を表している。
  3. §6.16.5unum defuisse tantum superbiae, quod non M. Manlius ante currum sit ductus — 間接話法(fremebant に続く内容)の対格不定詞句。unum が不定詞 defuisse の主語であり、その unum の具体的な内容が、続く名詞節である quod 節(quod non... sit ductus)によって説明されている。superbiae は「(元老院の)傲慢さに対して」を表す与格である。
  4. §6.16.7remedio inritatur seditio — 奪格 remedio(治療策、救済策によって)が、動詞 inritatur(煽られる、激化させられる)を修飾する。本来は事態を鎮静化するための「治療策(remedio)」が、かえって反乱を「悪化させた(inritatur)」という、逆説的・反語的な効果を狙った表現である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §6.16.1-6.16.8. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:6.16.1-6.16.8

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。