§6.16.1cum mittere ambages dictator iuberet et aut peragere verum indicium cogeret aut fateri facinus insimulati falso crimine senatus oblataeque vani furti invidiae, negantem arbitrio inimicorum se locuturum in vincla duci iussit.
독재관이 에둘러 말하는 것을 그만두라 명령하며, 참된 폭로를 완수하거나 혹은 허위 죄목으로 원로원을 부당하게 고발하고 근거 없는 도둑질의 오명을 씌운 죄를 자백하라고 강요하자, 만리우스는 원수들의 뜻에 따라 말하지는 않겠다고 거부하였고, 이에 독재관은 그를 투옥하라 명령했다.
§6.16.2arreptus a viatore “Iuppiter” inquit “optime maxime Iunoque regina ac Minerva ceterique di deaeque, qui Capitolium arcemque incolitis, sicine vestrum militem ac praesidem sinitis vexari ab inimicis? haec dextra, qua Gallos fudi a delubris vestris, iam in vinclis et catenis erit?” nullius nec oculi nec aures indignitatem ferebant;
하급 관리에게 붙잡힌 만리우스는 말했다. “지극히 선하고 위대하신 유피테르시여, 왕비 유노와 미네르바여, 그리고 카피톨리움과 요새에 거하시는 다른 모든 남신과 여신들이시여, 당신들의 병사이자 수호자가 이처럼 원수들에게 괴롭힘당하도록 내버려 두시나이까? 당신들의 신전에서 가을인들을 물리쳤던 이 오른손이, 이제 결박당해 사슬에 묶이게 된단 말이옵니까?” 누구의 눈도 귀도 이 치욕을 견뎌내지 못했다.
§6.16.3sed invicta sibi quaedam patientissima iusti imperii civitas fecerat, nec adversus dictatoriam vim aut tribuni plebis aut ipsa plebs attollere oculos aut hiscere audebant.
그러나 다른 한편으로 국가(시민 사회)는 외부에는 굴하지 않으면서도, 정당한 권력에 대해서는 극히 순종하는 습성을 스스로에게 길러두었기에, 독재관의 권력 앞에서는 호민관들도 평민 자신들도 감히 눈을 들어 보거나 불만을 입 밖에 내지 못했다.
§6.16.4coniecto in carcerem Manlio satis constat magnam partem plebis vestem mutasse, multos mortales capillum ac barbam promisisse obversatamque vestibulo carceris maestam turbam.
만리우스가 감옥에 갇히자 평민의 상당수가 상복으로 갈아입었고, 많은 이들이 머리와 수염을 깎지 않고 길렀으며, 슬픔에 잠긴 무리가 감옥 입구 주변에 머물렀음이 충분히 확실하다.
dictator de Volscis triumphavit, §6.16.5invidiaeque magis triumphus quam gloriae fuit;
독재관은 볼스키인들을 상대로 개선식을 거행했으나, 그 개선식은 영광보다는 오히려 원망을 낳는 일이 되었다.
quippe domi, non militiae partum eum actumque de cive, non de hoste fremebant;
왜냐하면 그것은 전장이 아니라 국내에서 얻어진 것이며, 적이 아니라 시민을 상대로 거행된 것이라고 사람들이 불만을 터뜨렸기 때문이다.
unum defuisse tantum superbiae, quod non M. Manlius ante currum sit ductus.
그들의 오만함에는 오직 한 가지, 즉 M. 만리우스가 개선 수레 앞에서 끌려가지 않은 것만이 빠져 있을 뿐이라고 했다.
§6.16.6iamque haud procul seditione res erat.
이제 사태는 폭동과 다름없는 지경에 이르렀다.
cuius leniendae causa postulante nullo largitor voluntarius repente senatus factus Satricum coloniam duo milia civium Romanorum deduci iussit;
이를 가라앉히기 위해 요청하는 이가 아무도 없었음에도 원로원은 문득 자발적인 시혜자가 되어, 사트리쿰 식민시로 2천 명의 로마 시민들을 이주시키라 명령했다.
§6.16.7bina iugera et semisses agri adsignati.
1인당 2.5유게룸의 토지가 할당되었다.
quod cum et parvum et paucis datum et mercedem esse prodendi M. Manli interpretarentur, remedio inritatur seditio.
하지만 사람들은 이를 분량이 적을 뿐 아니라 소수에게만 주어졌고, M. 만리우스를 배신한 대가로 주는 뇌물이라고 해석하였기에, 이 구제책으로 인해 오히려 소요가 가열되었다.
§6.16.8et iam magis insignis sordibus et facie reorum turba Manliana erat, amotusque post triumphum abdicatione dictaturae terror et linguam et animos liberaverat hominum.
이제 만리우스를 따르는 무리는 더러워진 옷차림과 피고인들의 용모로 인해 더욱 이목을 끌게 되었고, 개선식 이후 독재관직 사퇴로 인해 공포가 사라지자 사람들의 입과 마음이 모두 해방되었다.