§6.14.1dictator exercitum in stativis tenebat minime dubius bellum cum iis populis patres iussuros, cum maior domi exorta moles coegit acciri Romam eum gliscente in dies seditione, quam solito magis metuendam auctor faciebat.
独裁官は、元老院がこれらの民との戦争を命じることを全く疑わずに、軍を常設兵営に留めていたが、国内でより大きな困難が生じたため、日に日に激しさを増す反乱のゆえにローマに召喚されることになった。 この反乱は、その首謀者によって通常以上に恐るべきものとなっていた。
§6.14.2non enim iam orationes modo M. Manli sed facta popularia in speciem, tumultuosa eadem, qua mente fierent, intuenti erant.
というのも、もはやM.マンリウスの演説だけでなく、見かけは民衆に寄り添いながらも同時に扇動的であるその行為が、いかなる意図で行われているかが、注視する者には明らかであったからである。
§6.14.3centurionem, nobilem militaribus factis, iudicatum pecuniae cum duci vidisset, medio foro cum caterva sua accurrit et manum iniecit vociferatusque de superbia patrum ac crudelitate faeneratorum et miseriis plebis, virtutibus eius viri fortunaque,
軍功で名高い百人隊長が、債務のために有罪判決を下されて連行されるのを見たとき、彼は自分の取り巻きとともに広場の中央に駆けつけて手をかけ、元老院の傲慢、高利貸しの残酷さ、平民の悲惨さ、そしてその男の武勲と境遇について大声で叫んだ。
§6.14.4“tum vero ego” inquit “nequiquam hac dextra Capitolium arcemque servaverim, si civem commilitonemque meum tamquam Gallis victoribus captum in servitutem ac vincula duci videam. ”
「そのときにはまさに、もし私の市民であり戦友である者が、まるで勝利したガリア人に捕らえられたかのように奴隷状態と鎖へと連行されるのを見るならば、私はこの右手でカピトリウムと砦を無駄に守ったことになろう」と彼は言った。
§6.14.5inde rem creditori palam populo solvit libraque et aere liberatum emittit, deos atque homines obtestantem, ut M. Manlio, liberatori suo, parenti plebis Romanae, gratiam referant.
それから、彼は民衆の面前で債権者にその義務を支払い、秤と銅貨によって解放された男を釈放した。 その男は、自分の解放者でありローマ平民の父であるM.マンリウスに恩を返してくれるよう、神々と人々に哀願した。
§6.14.6acceptus extemplo in tumultuosam turbam et ipse tumultum augebat, cicatrices acceptas Veienti, Gallico aliisque deinceps bellis ostentans:
彼はたちまち興奮した群衆の中に受け入れられ、ウェイイ戦争、ガリア戦争、そしてその後の戦争で受けた傷跡を見せびらかしながら、彼自身も騒ぎを大きくした。
§6.14.7se militantem, se restituentem eversos penates, multiplici iam sorte exsoluta mergentibus semper sortem usuris obrutum faenore esse; §6.14.8videre lucem, forum, civium ora M. Manli opera; omnia parentium beneficia ab illo se habere; illi devovere corporis vitaeque ac sanguinis quod supersit; quodcumque sibi cum patria, penatibus publicis ac privatis iuris fuerit, id cum uno homine esse.
自分は軍務に服し、破壊された家神を再建したが、すでに元本の何倍もの額を支払ったにもかかわらず、元本を常に沈めてしまう利息によって借金に圧倒されていること、自分が光、広場、市民の顔を見ているのはM.マンリウスのおかげであること、親としてのすべての恩恵を自分は彼から得ていること、自分の身体、生命、血液の残りのすべてを彼に捧げること、自分と祖国、公私の守護神との間にあったいかなる権利関係も、今やこの一人の男との間にあることを。
§6.14.9his vocibus instincta plebes cum iam unius hominis esset, addita alia commodioris ad omnia turbanda consilii res.
これらの言葉によって煽られた平民が、今や一人の男のものになっていたとき、すべてを混乱させるためにより都合の良い、別の計画が付け加わった。
§6.14.10fundum in Veienti, caput patrimonii, subiecit praeconi;
彼は、財産の主力であるウェイイ領内の農地を競売にかけた。
“ne quem vestrum” inquit, “Quirites, donec quidquam in re mea supererit, iudicatum addictumve duci patiar. ” id vero ita accendit animos, ut per omne fas ac nefas secuturi vindicem libertatis viderentur.
「市民諸君、私の財産に何かが残っている限り、私はあなたがたの誰も、有罪宣告を受けたり債務奴隷として引き渡されたりして連行されるのを許しはしない」と彼は言った。 このことが実にあらゆる人々の心を燃え立たせたので、彼らは正しいことも邪悪なことも厭わずに、自由の擁護者に従うように思われた。
ad hoc domi, §6.14.11contionantis in modum, sermones pleni criminum in patres;
これに加えて、自宅で、民衆集会で演説するかのように、元老院に対する非難に満ちた談話がなされた。
inter quos, omisso discrimine, vera an vana iaceret, thensauros Gallici auri occultari a patribus iecit, nec iam possidendis publicis agris contentos esse, nisi pecuniam quoque publicam avertant; ea res si palam fiat, exsolvi plebem aere alieno posse.
その中で、真実か虚偽かの区別を無視して、彼はガリアの黄金の財宝が元老院によって隠されていると言い放ち、さらに彼らは公有地を占有することだけではもはや満足せず、公金をも横領している、もしそのことが明るみに出れば、平民は借金から解放されうると言った。
§6.14.12quae ubi obiecta spes est, enimvero indignum facinus videri: cum conferendum ad redimendam civitatem a Gallis aurum fuerit, tributo conlationem factam, idem aurum ex hostibus captum in paucorum praedam cessisse.
この希望が提示されると、実に不届き千万な悪行であると思われた。 国家をガリア人から買い戻すために黄金を集めなければならなかったとき、徴税によって拠出が行われたが、敵から奪い返された同じ黄金が、少数の者たちの獲物となってしまった、というのである。
§6.14.13itaque exsequebantur quaerendo, ubi tantae rei furtum occultaretur;
それゆえ、彼らはそのように莫大な財産の盗品がどこに隠されているのかを執拗に問い正した。
differentique et tempore suo se indicaturum dicenti ceteris omissis eo versae erant omnium curae, apparebatque nec veri indicii gratiam mediam nec falsi offensionem fore.
そして彼が引き延ばし、自分のタイミングで明らかにすると言うと、他のすべてのことを差し置いて、人々の関心はそこに向けられた。 そして、真実の告発に対する感謝も、虚偽の告発に対する反感も、中途半端なものにはならないだろうということが明らかであった。