Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §6.12.1-6.12.11

コッススの出陣と対ヴォルスキ戦の開始

326 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

独裁官コッススは国内外の困難の中でヴォルスキ人に対抗するため出陣し、著者は敵軍の尽きない兵力の謎について歴史的仮説を論じる。戦場で独裁官は兵士たちと騎兵長官に具体的な戦闘戦術を指示し、万全の態勢で戦いが始まる。

§6.12.1dictator etsi maiorem dimicationem propositam domi quam foris cernebat, tamen, sen quia celeritate ad bellum opus erat, seu victoria triumphoque dictaturae ipsi vires se additurum ratus, dilectu habito in agrum Pomptinum, quo a Volscis exercitum inductum audierat, pergit.
独裁官は、国外よりも国内においてより重大な闘争が差し迫っていると見ていたが、それでもやはり、戦争には迅速さが必要であったためか、あるいは勝利と凱旋式によって独裁官の職それ自体に自ら力を与えることができると考えたためか、徴兵を実施した上で、ヴォルスキ人によって軍が侵入したと聞いていたポンプティヌス地方へと進軍した。
§6.12.2non dubito, praeter satietatem tot iam libris adsidua bella cum Volscis gesta legentibus illud quoque succursurum, quod mihi percensenti propiores temporibus harum rerum auctores miraculo fuit, unde totiens victis Volscis et Aequis suffecerint milites.
私は、すでにこれほど多くの書でヴォルスキ人との間で絶えず行われた戦争について読んでいる読者たちに、飽き飽きすることに加えて、次のこともまた思い浮かぶであろうことを疑わない。 それは、これらの出来事に時代がより近い歴史家たちを精査していた私にとっても驚きであったこと、すなわち、何度も敗北したヴォルスキ人とアイクィ人に、いったいどこからそれほど多くの兵士が供給され続けたのかということである。
§6.12.3quod cum ab antiquis tacitum praetermissum sit, cuius tandem ego rei praeter opinionem, quae sua cuique coniectant esse potest, auctor sim?
このことが古代の歴史家たちによって沈黙のうちに見過ごされている以上、推測する各人にとってそれぞれ固有のものでありうる意見を除いて、いったい私は何の確証を提示できようか。
§6.12.4simile veri est aut intervallis bellorum, sicut nunc in dilectibus fit Romanis, alia atque alia subole iuniorum ad bella instauranda totiens usos esse, aut non ex iisdem semper populis exercitus scriptos, quamquam eadem semper gens bellum intulerit, §6.12.5aut innumerabilem multitudinem liberorum capitum in eis fuisse locis, quae nunc vix seminario exiguo militum relicto servitia Romana ab solitudine vindicant.
もっともらしいのは、戦争の合間に、ちょうど今ローマの徴兵で行われているように、戦争を再開するために次々と若い世代の新しい若者たちを何度も用いたか、あるいは、たとえ常に同じ民族が戦争を仕掛けてきたとしても、常に同じ部族から軍隊が招集されたわけではないか、あるいは、かつてはそれらの場所に自由人の数限りない人口が存在していたが、現在ではそこは兵士のわずかな苗床をかろうじて残すのみで、ローマの奴隷たちが荒廃から救っている(維持している)かのいずれかである。
§6.12.6ingens certe, quod inter omnes auctores conveniat, quamquam nuper Camilli ductu atque auspicio accisae res erant, Volscorum exercitus fuit.
少し前にカミルスの指導と鳥占いの下で彼らの勢力は打ち砕かれていたにもかかわらず、ヴォルスキ人の軍勢が確かに甚大であったということは、すべての歴史家の間で一致している。
ad hoc Latini Hernicique accesserant et Circeiensium quidam et coloni etiam a Velitris Romani.
これに加えて、ラティウム人とヘルニキ人、キルケイイの人々の何人か、さらにはウェリトラエからのローマの植民者たちも加わっていた。
§6.12.7dictator castris eo die positis, postero cum auspicato prodisset hostiaque caesa pacem deum adorasset, laetus ad milites iam arma ad propositum pugnae signum, sicut edictum erat, luce prima capientes processit.
独裁官はその日に陣を設営し、翌日吉兆を得て進み出て、犠牲獣を屠って神々の慈悲を祈り求めた後、喜んで、すでに夜明けとともに、布告されていた通りに戦闘の合図に従って武器を手に取っている兵士たちのもとへと歩み出た。
§6.12.8“nostra victoria est, milites,” inquit, “si quid di vatesque eorum in futurum vident.
「兵士たちよ、もし神々とその予言者たちが未来をいくらかでも見通しているならば、勝利は我々のものだ」と彼は言った。
itaque, ut decet certae spei plenos et cum inparibus manus conserturos, pilis ante pedes positis gladiis tantum dextras armemus.
「したがって、確実な希望に満ち、格下の相手と戦う者にふさわしく、投槍を足元に置いて、右手には剣だけを持とう。
ne procurri quidem ab acie velim, sed obnixos uos stabili gradu impetum hostium excipere.
戦列から前方へ駆け出すことさえ私は望まない。 むしろ、お前たちがしっかりと踏みとどまり、安定した歩みで敵の突撃を受け止めることを望む。
§6.12.9ubi illi vana iniecerint missilia et effusi stantibus vobis se intulerint, tum micent gladii, et veniat in mentem unicuique deos esse, qui Romanum adiuvent, deos, qui secundis avibus in proelium miserint.
彼らが無駄な投射兵器を投げ終え、隊列を乱して、踏みとどまっているお前たちに突っ込んできたときに、そのとき剣を輝かせよ。 そして、ローマ人を助ける神々、吉兆とともに戦いへ送り出してくださった神々が存在することを、各自の心に思い起こさせよ。
§6.12.10tu, T. Quincti, equitem intentus ad primum initium moti certaminis teneas;
お前、T.クィンクティウスよ、戦闘開始の最初の動きに注意を集中して騎兵を抑えておけ。
ubi haerere iam aciem conlato pede videris, tum terrorem equestrem occupatis alio pavore infer invectusque ordines pugnantium dissipa. ”
接近戦で戦列が膠着したのを見たならば、そのとき、別の恐怖にとらわれている敵に騎兵の恐怖を叩き込み、突撃して戦う者たちの隊列を蹴散らせ。
§6.12.11sic eques, sic pedes, ut praeceperat, pugnant;
」このようにして騎兵も、このようにして歩兵も、彼が命じた通りに戦った。
nec dux legiones nec fortuna fefellit ducem.
将軍が軍団を裏切ることもなく、運命が将軍を裏切ることもなかった。

語釈・文法注

  1. 6.12.2miraculo — 二重与格における「目的・結果の与格」(述語与格)であり、人称代名詞の与格 `mihi`(「私にとって」)を伴って「驚きとなった(驚きをもたらした)」という意味を表している。主語は直後の `unde...` に導かれる間接疑問節である。
  2. 6.12.4usos esse — 非人称表現 `simile veri est`(〜は真実らしい)に依存する対格不定詞句の主動詞。意味上の主語(Volscos 等を指す対格代名詞 `eos`)は省略されている。不定詞 `usos esse`(`utor` の完了)は奪格支配の動詞であるため、目的語として `alia atque alia subole`(奪格)を取っている。
  3. 6.12.8procurri — 自動詞 `procurro`(前方へ駆け出す)の受動不定詞現在形。自動詞が受動態となることで非人称的に用いられており、「(誰かによって)前方へ駆け出されること」を意味する。願望の接続法 `velim`(私は望む)の目的語として「戦列から駆け出すことがなされるのを私は望まない」、すなわち「駆け出さないでほしい」という丁寧な禁止を表現している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §6.12.1-6.12.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:6.12.1-6.12.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。