§6.12.1dictator etsi maiorem dimicationem propositam domi quam foris cernebat, tamen, sen quia celeritate ad bellum opus erat, seu victoria triumphoque dictaturae ipsi vires se additurum ratus, dilectu habito in agrum Pomptinum, quo a Volscis exercitum inductum audierat, pergit.
독재관은 국외보다 국내에 더 큰 투쟁이 예고되어 있음을 보았으나, 그럼에도 불구하고 전쟁에는 신속함이 필요했기 때문이거나, 혹은 승리와 개선식을 통해 독재관직 자체에 스스로 힘을 보탤 수 있을 것이라 생각하여, 징집을 실시한 후 볼스키인들이 군대를 끌고 들어왔다고 들은 폼프티누스 지방으로 진군했다.
§6.12.2non dubito, praeter satietatem tot iam libris adsidua bella cum Volscis gesta legentibus illud quoque succursurum, quod mihi percensenti propiores temporibus harum rerum auctores miraculo fuit, unde totiens victis Volscis et Aequis suffecerint milites.
나는 이미 여러 권의 책에서 볼스키인들과 치러진 지속적인 전쟁에 대해 읽고 있는 독재자들에게 물리증이 나는 것 외에도, 이 사건들에 시간적으로 더 가까운 역사가들을 검토하던 내게도 경이로움이었던 다음의 의문이 떠오르리라는 것을 의심하지 않는다. 즉, 그토록 여러 번 패배한 볼스키인들과 아이쿠이인들에게 도대체 어디서 그 많은 군사들이 계속 충원될 수 있었는가 하는 점이다.
§6.12.3quod cum ab antiquis tacitum praetermissum sit, cuius tandem ego rei praeter opinionem, quae sua cuique coniectant esse potest, auctor sim?
이 점에 대해 고대 저술가들이 침묵으로 일관하여 빠뜨린 이상, 추측하는 각자에게 나름의 생각이 있을 수 있다는 점 외에, 내 어찌 다른 권위 있는 근거를 제시할 수 있겠는가?
§6.12.4simile veri est aut intervallis bellorum, sicut nunc in dilectibus fit Romanis, alia atque alia subole iuniorum ad bella instauranda totiens usos esse, aut non ex iisdem semper populis exercitus scriptos, quamquam eadem semper gens bellum intulerit, §6.12.5aut innumerabilem multitudinem liberorum capitum in eis fuisse locis, quae nunc vix seminario exiguo militum relicto servitia Romana ab solitudine vindicant.
그럴듯한 설명은 전쟁의 간격 동안에, 마치 지금의 로마 징집에서 행해지는 것처럼, 전쟁을 재개하기 위해 매번 젊은이들의 새로운 세대를 거듭 사용했거나, 혹은 비록 늘 같은 민족이 전쟁을 걸어왔을지라도 군대가 항상 동일한 부족들로부터만 모집된 것은 아니었거나, 아니면 그 지역들에 자유민의 수가 헤아릴 수 없이 많았으나, 지금은 겨우 군인들의 미미한 묘목장만 남긴 채 로마의 노예들이 황폐함으로부터 겨우 유지하고 있는 것 중 하나일 것이다.
§6.12.6ingens certe, quod inter omnes auctores conveniat, quamquam nuper Camilli ductu atque auspicio accisae res erant, Volscorum exercitus fuit.
비록 최근에 카밀루스의 지휘와 조점 아래 그들의 세력이 꺾였을지라도, 볼스키인의 군대가 매우 방대했다는 것은 모든 저술가들 사이에서 일치하는 바이다.
ad hoc Latini Hernicique accesserant et Circeiensium quidam et coloni etiam a Velitris Romani.
여기에 더해 라티움인들과 헤르니키인들, 그리고 키르케이이 주민 일부와 벨리트라이 출신의 로마 식민자들까지 가담해 있었다.
§6.12.7dictator castris eo die positis, postero cum auspicato prodisset hostiaque caesa pacem deum adorasset, laetus ad milites iam arma ad propositum pugnae signum, sicut edictum erat, luce prima capientes processit.
독재관은 그날 진영을 세우고, 이튿날 조점을 치고 나아가 희생수를 잡고 신들의 자비를 빌었으며, 이미 새벽녘에 포고된 대로 전투 신호에 맞추어 무기를 잡고 있는 군사들에게 기쁜 마음으로 나아갔다.
§6.12.8“nostra victoria est, milites,” inquit, “si quid di vatesque eorum in futurum vident.
"군사들이여, 신들과 그들의 예언자들이 미래를 조금이라도 내다보고 있다면 승리는 우리의 것이다"라고 그가 말했다.
itaque, ut decet certae spei plenos et cum inparibus manus conserturos, pilis ante pedes positis gladiis tantum dextras armemus.
"그러므로 확실한 희망에 가득 차고 아울러 격이 떨어지는 적들과 맞붙으려는 자들에게 걸맞게, 투창을 발 앞에 내려놓고 오른손에는 오직 칼만을 쥐자.
ne procurri quidem ab acie velim, sed obnixos uos stabili gradu impetum hostium excipere.
나는 대열에서 앞으로 뛰어 나가는 일조차 없기를 바란다. 오히려 너희가 굳건히 버티며 안정된 발걸음으로 적의 돌격을 받아내기를 바란다.
§6.12.9ubi illi vana iniecerint missilia et effusi stantibus vobis se intulerint, tum micent gladii, et veniat in mentem unicuique deos esse, qui Romanum adiuvent, deos, qui secundis avibus in proelium miserint.
저들이 무의미한 투척 무기를 던지고 대열이 흐트러진 채 서 있는 너희에게 돌격해 올 때, 그때 칼을 번쩍이게 하고, 각자의 마음에 로마인을 돕는 신들이 계시다는 것, 우리를 좋은 길조 속에서 전투로 보내 주신 신들이 계시다는 것을 떠올리게 하라.
§6.12.10tu, T. Quincti, equitem intentus ad primum initium moti certaminis teneas;
너, 티투스 퀸크티우스여, 주의를 집중하여 전투가 시작되는 최초의 시점까지 기병을 억제해 두고 있어라.
ubi haerere iam aciem conlato pede videris, tum terrorem equestrem occupatis alio pavore infer invectusque ordines pugnantium dissipa. ” §6.12.11sic eques, sic pedes, ut praeceperat, pugnant; nec dux legiones nec fortuna fefellit ducem.
육박전 속에서 대열이 이미 엉켜 있는 것을 보거든, 그때 다른 공포에 사로잡혀 있는 적들에게 기병의 공포를 들이치고, 돌격하여 싸우는 자들의 대열을 흩어 버려라." 이와 같이 기병도, 이와 같이 보병도 그가 명령한 대로 싸웠으며, 장군도 군단을 저버리지 않았고 운명도 장군을 저버리지 않았다.