Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §6.11.1-6.11.10

マンリウスの煽動と独裁官の任命

325 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

国外でのヴォルスキ戦乱と同盟者の離反に加えて、M. マンリウス・カピトリヌスによる国内の平民煽動という二重の危機が発生し、元老院は独裁官の任命に踏み切る。

§6.11.1insequenti anno A. Manlio, P. Cornelio, T. et L. Quinctiis Capitolinis, L. Papirio Cursore iterum, C. Sergio iterum tribunis consulari potestate grave bellum foris, gravior domi seditio exorta:
翌年、A.マンリウス、P.コルネリウス、T.およびL.クィンクティウス・カピトリヌス、二度目のL.パピリウス・クルソル、二度目のC.セルギウスが執政官権限の軍事護民官である年に、国外では重大な戦争が、国内ではさらに重大な内紛が発生した。
§6.11.2bellum ab Volscis adiuncta Latinorum atque Hernicorum defectione, seditio, unde minime timeri potuit, a patriciae gentis viro et inclitae famae, M. Manlio Capitolino.
戦争は、ラティウム人とヘルニキ人の離反が加わったヴォルスキ人によるものであり、内紛は、最も予期され得なかったところ、すなわちパトリキ階級の出身で名声高き人物、M.マンリウス・カピトリヌスによるものであった。
§6.11.3qui nimius animi cum alios principes sperneret, uni invideret, eximio simul honoribus atque virtutibus, M. Furio, aegre ferebat solum eum in magistratibus, solum apud exercitus esse:
彼はその気位の高さから、他の指導者たちを軽蔑し、官職と徳の双方で際立っていたただ一人、M.フリウスを妬んでいたので、彼だけが官職にあり、彼だけが軍を率いているのを不満に思っていた。
§6.11.4tantum iam eminere, ut iisdem auspiciis creatos non pro collegis sed pro ministris habeat, cum interim, si quis vere aestimare velit, a M. Furio recuperari patria ex obsidione hostium non potuerit, nisi a se prius Capitolium atque arx servata esset,
彼がすでにあまりにも傑出しており、同じ鳥占いのもとで選出された同僚たちを同僚としてではなく手下のように扱っていること、その一方で、もし誰かが正しく評価しようとするなら、あらかじめ自分によってカピトリウムと砦が守られていなかったならば、M.フリウスによって祖国が敵の包囲から奪還されることはあり得なかったはずであることを。
§6.11.5et ille inter aurum accipiendum et in spem pacis solutis animis Gallos adgressus sit, ipse armatos capientesque arcem depulerit, illius gloriae pars virilis apud omnes milites sit, qui simul vicerint, suae victoriae neminem omnium mortalium socium esse constet.
また、彼が金を受け取っている最中に、また平和の希望によって気が緩んでいるガリア人に襲いかかったのに対し、自分自身は武器を手に取り、砦を占領しようとしていたガリア人たちを撃退したこと、彼(フリウス)の栄光の大部分は、ともに勝利したすべての兵士たちのものであるのに対し、自分(マンリウス)の勝利には全人類の誰も仲間ではないことが明らかであること。
His opinionibus inflato animo, §6.11.6ad hoc vitio quoque ingenii vehemens et inpotens, postquam inter patres non, §6.11.7quantum aecum censebat, excellere suas opes animadvertit, primus omnium ex patribus popularis factus cum plebeis magistratibus consilia communicare, criminando patres, alliciendo ad se plebem iam aura, non consilio ferri famaeque magnae malle quam bonae esse.
これらの考えによって心を膨らませ、その上、生まれつきの欠点によっても激情型で自制心がなかったが、自らの影響力が、元老院議員たちの間で、自分が公正とみなすほどには傑出していないと気づいた後、パトリキの中で真っ先にポラリスとなり、元老院議員たちを中傷し、民衆を自らに引きつけることによって、平民の政務官たちと計画を共有し始め、もはや人気という微風によって流され、理性によらずに動き、良い名声よりも大きな名声の主であることを望んだ。
§6.11.8et non contentus agrariis legibus, quae materia semper tribunis plebi seditionum fuisset, fidem moliri coepit: acriores quippe aeris alieni stimulos esse, qui non egestatem modo atque ignominiam minentur, sed nervo ac vinculis corpus liberum territent.
そして、常に平民護民官たちにとって内紛の材料であった農地法だけでは満足せず、信用(債務関係)の破壊を企て始めた。 というのも、借金の刺激はより激しく、貧困や不名誉を脅かすだけでなく、自由な体を身体拘束や鎖で脅かすからである。
§6.11.9et erat aeris alieni magna vis re damnosissima etiam divitibus, aedificando, contracta.
実際、家屋の再建という、富裕層にとっても非常に損失の多い事柄によって生じた、多額の負債が存在していた。
bellum itaque Volscum, grave per se, oneratum Latinorum atque Hernicorum defectione, in speciem causae iactatum, ut maior potestas quaereretur;
したがって、それ自体で重大であり、ラティウム人とヘルニキ人の離反によってさらに重荷となったヴォルスキ戦争は、より大きな権力を求めるための名分として提示された。
§6.11.10sed nova consilia Manli magis conpulere senatum ad dictatorem creandum.
しかし、マンリウスの新たな企てこそが、元老院を独裁官の任命へとより強く駆り立てた。
creatus A. Cornelius Cossus magistrum equitum dixit T. Quinctium Capitolinum.
選出されたA.コルネリウス・コッススは、T.クィンクティウス・カピトリヌスを騎兵長官に指名した。

語釈・文法注

  1. 6.11.3nimius animi — animi は「精神において」あるいは「気位に関して」を意味する関係の属格(あるいは性質の属格)。形容詞 nimius(過度な)を修飾し、マンリウスの異常に高い自尊心や野心を表現している。
  2. 6.11.4recuperari patria ... non potuerit, nisi a se prius Capitolium atque arx servata esset — 不満の理由を示す間接話法(aegre ferebat に依存する対格不定詞に代わる従属節)における過去の反実仮想(non potuisset... nisi servata esset)の表現。伝達動詞が過去(ferebat)であるため、帰結節の動詞は完了時制の接続法(potuerit)になり、条件節の servata esset は過去完了接続法のままで反実仮想の意味を維持している。
  3. 6.11.7cum plebeis magistratibus consilia communicare, criminando patres, alliciendo ad se plebem — communicare は歴史的不定詞(historical infinitive)であり、三人称単数主語 M. Manlius(qui)の能動態直説法未完了過去(communicabat)と同等に機能する。それに続く criminando と alliciendo は手段を表す奪格のゲルンディウム(動名詞)。
  4. 6.11.7famaeque magnae malle quam bonae esse — malle は歴史的不定詞。famae magnae ... bonae は性質の属格(genitive of quality)で、非人称的な 不定詞 esse の述語として機能し、「良い名声の人間であるよりは、大きな(有名な)名声の人間であることを望んだ」という意味になる。
  5. 6.11.8acriores quippe aeris alieni stimulos esse — quippe(なぜなら〜だからだ)に導かれる文であるが、主文(fidem moliri coepit)に連なる間接話法(マンリウスの主張・考え)の枠組みに入っているため、直説法ではなく対格不定詞構文(stimulos esse)が用いられている。
  6. 6.11.9aedificando, contracta — aedificando はゲルンディウム(動名詞)の奪格であり、アッリア戦役後のローマ市再建事業を指し、多額の負債が契約された手段・原因を示している。分詞 contracta(契約された、被った)にかかる。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §6.11.1-6.11.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:6.11.1-6.11.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。