§5.54.1quid tandem? si fraude, si casu Veis incendium ortum sit ventoque, ut fieri potest, diffusa flamma magnam partem urbis absumat, Fidenas inde aut Gabios aliamve quam urbem quaesituri sumus, quo transmigremus?
一体どうなのですか。 もし悪意によって、あるいは偶然によってウェイイで火災が発生し、風によって、十分にあり得ることですが、燃え広がる炎が都市の大部分を焼き尽くすなら、我々はそこからさらに、移住するためにフィデナエやガビイ、あるいは他のどこかの都市を尋ね求めるつもりなのですか。
§5.54.2adeo nihil tenet solum patriae nec haec terra, quam matrem appellamus, sed in superficie tignisque caritas nobis patriae pendet?
祖国の土壌も、我々が母と呼ぶこの大地も、これほどまでに我々を引き留めないのですか。 それとも、我々の祖国への愛は、建物の地上部分や梁に吊り下がっているだけなのですか。
§5.54.3equidem fatebor vobis, etsi minus iniuriae vestrae meaeque calamitatis meminisse iuvat: cum abessem, quotienscumque patria in mentem veniret, haec omnia occurrebant, colles campique et Tiberis et adsueta oculis regio et hoc caelum, sub quo natus educatusque essem;
私は確かにあなた方に告白しましょう。 もっともあなた方の不当な仕打ちや私自身の災難を思い出すのはあまり愉快なことではありませんが。 私が離れていたとき、祖国が心に浮かぶたびに、これらすべてが、すなわち丘や平野、ティベリス川、目に馴染んだこの地域、そしてその下で私が生まれ育ったこの空が、私の前に現れたものです。
quae vos, Quirites, nunc moveant potius caritate sua, ut maneatis in sede vestra, quam postea, cum reliqueritis eam, macerent desiderio.
クィリーテースよ、これらが、今こそその愛着によってあなた方を動かし、あなた方の住処にとどまらせますように。 後になって、それを去った後に切望によってあなた方を苛むことになるよりもむしろ。
§5.54.4non sine causa dii hominesque hunc urbi condendae locum elegerunt, saluberrimos colles, flumen opportunum, quo ex mediterraneis locis fruges devehantur, quo maritimi commeatus accipiantur, mare vicinum ad commoditates nec expositum nimia propinquitate ad pericula classium externarum, regionem Italiae mediam, ad incrementum urbis natum unice locum.
神々と人間が都市を創建するためにこの場所を選んだのは、理由がないことではありません。 極めて健康に良い丘、内陸地方から農産物が運ばれ、海からの物資が受け取られるのに好都合な川、利便性のために近くにありながら、過度の近さによって外国の艦隊の危険に晒されることのない海、イタリアの中央という地域、すなわち都市の成長のために唯一無二の適地として生まれた場所です。
§5.54.5argumento est ipsa magnitudo tam novae urbis.
これほど新しい都市の大きさそのものが、その証拠です。
trecentesimus sexagesimus quintus annus urbis, Quirites, agitur;
クィリーテースよ、都市の365年目が営まれているのです。
inter tot veterrimos populos tam diu bella geritis, cum interea, ne singulas loquar urbes, non coniuncti cum Aequis Volsci, tot tam valida oppida, non universa Etruria tantum terra marique pollens atque inter duo maria latitudinem obtinens Italiae bello vobis par est.
あなた方は、これほど多くの最も古い諸民族の間で、これほど長く戦争を行ってきました。 その間に――個々の都市について語らないとしても――これほど多くの、これほど強力な町々を持つウォルスキ族がアエクィ族と合流しても、陸に海にこれほど強力であり、二つの海の間でイタリアの横幅を占めているエトルリア全土であっても、戦争においてあなた方に比肩し得ないのです。
§5.54.6quod cum ita sit, quae, malum, ratio est expertis ea alia experiri, cum, iam ut virtus vestra transire alio possit, fortuna certe loci huius transferri non possit? hic Capitolium est,
事態がそうであるのに、一体全体、これまでこれらを経験した者たちが、別のものを経験しようとするどんな理由があるのですか。 たとえあなた方の勇気は他の場所へ移り得るとしても、この場所の運命だけは決して移転し得ないというのに。 ここにカピトリウムがあります。
§5.54.7ubi quondam capite humano invento responsum est eo loco caput rerum summamque imperii fore;
かつてそこに人間の頭部が発見されたとき、その場所に世界の中心と帝国の最高権力が存在することになるだろう、と神託が下された場所です。
hic cum augurato liberaretur Capitolium, Iuuentas Terminusque maxime gaudio patrum vestrorum moveri se non passi;
ここに、カピトリウムが占卜によって清められたとき、ユウェンタースとテルミヌスは、あなた方の父祖たちのこの上ない喜びのもと、移動されることを拒みました。
hic Vestae ignes, hic ancilia caelo demissa, hic omnes propitii manentibus vobis dei.
ここにウェスタの火があり、ここに天から降ろされた聖なる盾があり、ここにすべての神々が、あなた方がとどまる限り、好意的なままでおられるのです。
”
」