§5.54.1quid tandem? si fraude, si casu Veis incendium ortum sit ventoque, ut fieri potest, diffusa flamma magnam partem urbis absumat, Fidenas inde aut Gabios aliamve quam urbem quaesituri sumus, quo transmigremus?
대체 어찌하겠습니까? 만일 고의나 우연으로 우에이이에서 화재가 발생하고, 바람으로 인해—일어날 수 있는 일이지만—번지는 불길이 도시의 대부분을 삼켜버린다면, 우리는 그곳을 떠나 피데나이든 가비이든 혹은 다른 어떤 도시든, 그곳으로 이주하기 위해 찾아 헤맬 것입니까?
§5.54.2adeo nihil tenet solum patriae nec haec terra, quam matrem appellamus, sed in superficie tignisque caritas nobis patriae pendet?
조국의 토양도, 우리가 어머니라 부르는 이 대지도, 이토록 우리를 붙잡지 못합니까? 아니면 조국에 대한 우리의 사랑은 지상 건축물과 들보에만 매달려 있는 것입니까?
§5.54.3equidem fatebor vobis, etsi minus iniuriae vestrae meaeque calamitatis meminisse iuvat: cum abessem, quotienscumque patria in mentem veniret, haec omnia occurrebant, colles campique et Tiberis et adsueta oculis regio et hoc caelum, sub quo natus educatusque essem;
참으로 저는 여러분에게 고백하겠습니다. 비록 여러분이 저지른 불의와 제게 닥친 불행을 회상하는 것이 그리 유쾌한 일은 아닐지라도 말입니다. 제가 떠나 있을 때, 조국이 마음에 떠오를 때마다 이 모든 것들, 즉 언덕들과 평원들, 티베리스강, 눈에 익은 이 지역, 그리고 그 아래에서 제가 태어나고 자란 이 하늘이 떠올랐습니다.
quae vos, Quirites, nunc moveant potius caritate sua, ut maneatis in sede vestra, quam postea, cum reliqueritis eam, macerent desiderio.
퀴리테스여, 이것들이 이제 그 사랑스러움으로 여러분을 움직여 여러분의 처소에 머물게 하기를 바랍니다. 나중에 그것을 떠난 뒤에 뼈아픈 그리움으로 여러분을 괴롭히게 되기보다는 말입니다.
§5.54.4non sine causa dii hominesque hunc urbi condendae locum elegerunt, saluberrimos colles, flumen opportunum, quo ex mediterraneis locis fruges devehantur, quo maritimi commeatus accipiantur, mare vicinum ad commoditates nec expositum nimia propinquitate ad pericula classium externarum, regionem Italiae mediam, ad incrementum urbis natum unice locum.
신들과 인간들이 도시를 건설하기 위해 이 장소를 선택한 것은 이유가 없는 것이 아닙니다. 매우 건강에 좋은 언덕들, 내륙 지방으로부터 농작물인 운송되고 해상 보급품을 받아들이기에 최적인 강, 편의를 도모할 수 있을 만큼 가깝지만 너무 인접하여 외국의 함대가 가져올 위험에 노출되지 않는 바다, 이탈리아의 중앙이라는 지역, 즉 도시의 성장을 위해 유독 맞춤하게 태어난 장소입니다.
§5.54.5argumento est ipsa magnitudo tam novae urbis.
이토록 신생 도시의 크기 자체가 그 증거입니다.
trecentesimus sexagesimus quintus annus urbis, Quirites, agitur;
퀴리테스여, 도시가 건립된 지 365해째가 흐르고 있습니다.
inter tot veterrimos populos tam diu bella geritis, cum interea, ne singulas loquar urbes, non coniuncti cum Aequis Volsci, tot tam valida oppida, non universa Etruria tantum terra marique pollens atque inter duo maria latitudinem obtinens Italiae bello vobis par est.
여러분은 이토록 수많은 고대의 민족들 사이에서 매우 오랫동안 전쟁을 치러왔습니다. 그동안에—개개의 도시들을 말하지 않더라도—매우 많고 강력한 요새들을 가진 볼스키족이 아이퀴족과 연합한다 해도, 육지와 바다에서 그토록 강력하며 두 바다 사이에서 이탈리아의 폭 전체를 차지하고 있는 에트루리아 전체라 해도, 전쟁에서 여러분의 상대가 되지 못했습니다.
§5.54.6quod cum ita sit, quae, malum, ratio est expertis ea alia experiri, cum, iam ut virtus vestra transire alio possit, fortuna certe loci huius transferri non possit? hic Capitolium est,
상황이 그러한데, 도대체, 이 모든 것을 경험한 여러분이 다른 것을 시험해 보려 하는 합당한 이유가 어디에 있단 말입니까? 비록 여러분의 용맹은 다른 곳으로 옮겨갈 수 있을지라도, 이 장소의 운명만은 결코 이전될 수 없는데 말입니다. 여기에 카피톨리움이 있습니다.
§5.54.7ubi quondam capite humano invento responsum est eo loco caput rerum summamque imperii fore;
그곳은 과거에 인간의 머리가 발견되었을 때, 그 장소가 세계의 머리이자 제국의 최고 권력처가 될 것이라는 신탁이 내린 곳입니다.
hic cum augurato liberaretur Capitolium, Iuuentas Terminusque maxime gaudio patrum vestrorum moveri se non passi;
이곳에서 새점을 통해 카피톨리움의 신성함이 해방되었을 때, 청춘의 신 유벤타스와 경계의 신 테르미누스는 여러분 조상들의 극진한 기쁨 속에서 자신들이 옮겨지는 것을 허락하지 않았습니다.
hic Vestae ignes, hic ancilia caelo demissa, hic omnes propitii manentibus vobis dei. ”
이곳에 웨스타의 불꽃이 있고, 이곳에 하늘에서 내려온 방패들이 있으며, 이곳에 모든 신들이 여러분이 머무는 한 자비로운 상태로 존재합니다.