§5.53.1at enim apparet quidem polluiomnianec ullis piaculis expiari posse, sed res ipsa cogit vastam incendiis ruinisque relinquere urbem et ad integra omnia Veios migrare nec hic aedificando inopem plebem vexare.
「しかし、なるほど、すべてが穢されており、いかなる贖罪の儀式によっても清められ得ないことは明らかであるが、状況そのものが、火災と廃墟によって荒廃した都市を放棄し、すべてが無傷のままであるウェイイへと移住し、ここで再建をすることによって貧しい平民を苦しめないことを強いているのだ、と(あなた方は言うだろう)。
§5.53.2hanc autem iactari magis causam quam veram esse, ut ego non dicam, apparere vobis, Quirites, puto, qui meministis ante Gallorum adventum salvis tectis publicis privatisque, stante incolumi urbe hanc eandem rem actam esse, ut Veios transmigraremus.
しかし、この理由が本物の理由というよりはむしろ口実として持ち出されていることは、私が言わなくても、クィリーテースよ、あなた方には明らかであると私は考えます。 あなた方は、ガリア人の到来以前、公私の建物が無事であり、都市が何事もなく立っていたときに、我々がウェイイへと移住するという、まさにこれと同じ計画が進められていたことを覚えているからです。
§5.53.3et videte, quantum inter meam sententiam vestramque intersit, tribuni.
そして、護民官たちよ、私の意見とあなた方の意見の間にどれほどの隔たりがあるかを見なさい。
vos, etiamsi tunc faciendum non fuerit, nunc utique faciendum putatis;
あなた方は、当時はなされるべきではなかったとしても、今こそどうしてもなされるべきだと考えています。
ego contra — nec id mirati sitis, priusquam, quale sit, audieritis —, etiamsi tum migrandum fuisset incolumi tota urbe, nunc has ruinas relinquendas non censerem.
私はそれとは反対に ―― それがどのようなものであるかを聞く前に、驚かないでいただきたいが ――、たとえ当時、都市全体が無傷なままで移住すべきであったとしても、今この廃墟を放棄すべきだとは考えないのです。
§5.53.4quippe tum causa nobis in urbem captam migrandi victoria esset, gloriosa nobis ac posteris nostris;
なぜなら、あの時であれば、征服された都市へ我々が移住する理由は勝利であり、我々と我々の子孫にとって栄光あるものであったでしょう。
nunc haec migratio nobis misera ac turpis, Gallis gloriosa est.
しかし今、この移住は我々にとっては悲惨で恥ずべきものであり、ガリア人にとっては栄光あるものだからです。
§5.53.5non enim reliquisse victores, sed amisisse victi patriam videbimur: hoc ad Aliam fuga, hoc capta urbs, hoc circumsessum Capitolium necessitatis inposuisse, ut desereremus penatis nostros exiliumque ac fugam nobis ex eo loco conscisceremus, quem tueri non possemus.
我々は勝者として祖国を去ったのではなく、敗者として失ったのだと見なされるでしょう。 アリア川での敗走、都市の陥落、カピトリウムの包囲が、我々に、我々のペナテースを見捨て、自らを守りきれなかったあの場所からの亡命と逃亡を決断するという必然性を課したのだと。
et Galli evertere potuerunt Romam, Romani restituere non uidebuntur potuisse?
そして、ガリア人はローマを破壊することができたのに、ローマ人は再建することができなかったと見なされるべきでしょうか。
§5.53.6quid restat, nisi ut, si iam novis copiis veniant — constat enim vix credibilem multitudinem esse — et habitare in capta ab se, deserta a vobis hac urbe velint, sinatis?
もし彼らが今、新しい軍勢を率いてやって来て ―― 実際、信じがたいほどの多人数であることは確実ですが ――、彼らによって占領され、あなた方によって見捨てられたこの都市に居住することを望むなら、それを許すということ以外に、何が残されているでしょうか。
§5.53.7quid? si non Galli hoc, sed veteres hostes vestri, Aequi Volscive, faciant, ut commigrent Romam, velitisne illos Romanos, vos Veientes esse? an malitis hanc solitudinem vestram quam urbem hostium esse? non equidem video, quid magis nefas sit.
どうですか。 もしガリア人ではなく、あなた方の古くからの敵であるアエクィ族やウォルスキ族が、ローマへと移住するためにこれを行うとしたら、あなた方は彼らがローマ人になり、自分たちがウェイイ人になることを望むのですか。 それとも、この荒廃した地があなた方のものであるよりは、敵の都市となることを望むのですか。 私には、どちらがより大きな冒涜であるか、全く分かりません。
haec scelera, quia piget aedificare, haec dedecora pati parati estis? si tota urbe nullum melius ampliusve tectum fieri possit, §5.53.8quam casa illa conditoris est nostri, non in casis ritu pastorum agrestiumque habitare est satius inter sacra penatesque nostros quam exulatum publice ire?
再建することが面倒だからという理由で、これらの大罪を、これらの不名誉を甘んじて受ける用意があなた方にはあるのですか。 もし都市全体の中で、これよりも優れ、また広い家が建てられないとしても、我々の建国者のあの小屋よりも優れた広い家が建てられないとしても、我々の聖所やペナテースの間で、牧人や百姓の流儀に従って小屋に住む方が、公に亡命の途に就くよりも勝っているのではないですか。
§5.53.9maiores nostri, convenae pastoresque, cum in his locis nihil praeter silvas paludesque esset, novam urbem tam brevi aedificarunt;
我々の先祖は、流れ者や牧人であり、これらの場所に森と沼地以外には何もなかったときに、これほど短い期間に新しい都市を築きました。
nos Capitolio atque arce incolumi, stantibus templis deorum aedificare incensa piget? et quod singuli facturi fuimus, si aedes nostrae deflagrassent, hoc in publico incendio universi recusamus facere?
我々は、カピトリウムと砦が無事であり、諸神の神殿が立っているというのに、焼失した建物を再建することを嫌うのですか。 そして、もし個人の家が焼失したならば各自がしたであろうことを、国家的な火災において、我々は全員で拒否するというのですか。 」