§5.52.1haec culti neglectique numinis tanta momenta in rebus humanis cernentes ecquid sentitis, Quirites, quantum vixdum e naufragiis prioris culpae cladisque emergentes paremus nefas?
「神意を崇拝したこと、また軽んじたことの、人間の事象におけるこれほど大きな影響を目の当たりにしているクィリーテースよ、前の罪と災厄の難破からかよりて抜け出しつつある中で、我々がどれほど大きな不敬の罪を準備しているか、あなた方は少しでも感じているのですか。
§5.52.2urbem auspicato inauguratoque conditam habemus;
我々は、鳥占いによって吉兆を確かめ、かつ奉献されて創建された都市を保持しています。
nullus locus in ea non religionum deorumque est plenus;
その中には、宗教儀礼と神々で満ちていない場所はどこもありません。
sacrificiis sollemnibus non dies magis stati quam loca sunt, in quibus fiant.
厳粛な犠牲式が執り行われる場所が定められているのと同様に、日も定められているのです。
§5.52.3hos omnes deos publicos privatosque, Quirites, deserturi estis? quam par vestrum factum ei est, quod in obsidione nuper in egregio adulescente C. Fabio non minore hostium admiratione quam vestra conspectum est, cum inter Gallica tela degressus ex arce sollemne Fabiae gentis in colle Quirinali obiit?
クィリーテースよ、あなた方はこれらすべての公私(こうし)の神々を見捨てようというのですか。 あなた方の(見捨てるという)行為は、最近の包囲戦において、あの優れた若者ガイウス・ファビウスが、あなた方に劣らず敵にとっても驚嘆のうちに目撃された、あの行為と何と相反することでしょうか。 彼はガリア人の武器の間を砦から下りていき、クィリーナリスの丘でファビウス氏族の厳粛な儀式を執り行ったのです。
§5.52.4an gentilicia sacra ne in bello quidem intermitti, publica sacra et Romanos deos etiam in pace deseri placet et pontifices flaminesque neglegentiores publicarum religionum esse, quam privatus in sollemni gentis fuerit?
あるいは、氏族の儀式は戦争においてさえ中断されないのに、公の儀式とローマの神々が平和なときにさえ見捨てられること、そして神官や祭司たちが、一人の私人が氏族の厳粛な儀式においてそうであったよりも、公の宗教儀礼に対して怠慢であることが、よしとされるのですか。
§5.52.5forsitan aliquis dicat aut Veis ea nos facturos aut huc inde missuros sacerdotes nostros, qui faciant;
おそらく誰かが、我々はそれらをウェイイで執り行うか、あるいはそこからここへ、それらを執り行うための我々の神官たちを派遣するだろうと言うかもしれません。
quorum neutrum fieri salvis caerimoniis potest.
しかし、それらのいずれも、儀礼の神聖さを保ったまま行われることは不可能なのです。
§5.52.6et ne omnia generatim sacra omnesque percenseam deos, in Iovis epulo num alibi quam in Capitolio pulvinar suscipi potest?
そして、私がすべての儀式を種類ごとに、またすべての神々をことごとく列挙しなくても済むように(言えば)、ユーピテルの祝宴において、カピトリウム以外のどこかで神座を設けることができようか。
§5.52.7quid de aeternis Vestae ignibus signoque, quod imperii pignus custodia eius templi tenetur, loquar? quid de ancilibus vestris, Mars Gradive tuque, Quirine pater? haec omnia in profano deseri placet sacra aequalia urbi, quaedam vetustiora origine urbis? et videte, quid inter nos ac maiores intersit.
ウェスタの永遠の火と、帝国の証しとしてその神殿の守護のもとに保持されている神像について、何を語るべきでしょうか。 突撃するマールスよ、そして父なるクィリーヌスよ、あなた方の神盾についてはどうですか。 都市と同じ歴史を持ち、あるものは都市の起源よりも古い、これらすべての神聖なものが、俗なる場所に放置されることがよしとされるのですか。 そして、我々と先祖との間にどれほどの違いがあるかを見なさい。
§5.52.8illi sacra quaedam in monte Albano Laviniique nobis facienda tradiderunt.
彼らは、アルバの山やラウィニウムで我々が執り行うべきいくつかの儀式を伝えてくれました。
an ex hostium urbibus Romam ad nos transferri sacra religiosum fuit, hinc sine piaculo in hostium urbem Veios transferemus? Recordamini,
敵の都市から我々のローマへと儀式を移転することが宗教的な義務であったのに、ここから敵の都市ウェイイへと、祟りを被ることなしに移転させることができるというのですか。
§5.52.9agite dum, quotiens sacra instaurentur, quia aliquid ex patrio ritu neglegentia casuve praetermissum est.
思い出しなさい、さあ、父祖伝来の儀式から何かが怠慢や偶然によって見落とされたために、何度儀式がやり直されたかを。
modo quae res post prodigium Albani lacus nisi instauratio sacrorum auspiciorumque renovatio adfectae Veienti bello rei publicae remedio fuit?
つい最近も、アルバ湖の怪異の後、儀式の再開と鳥占いのやり直し以外に、ウェイイとの戦争で損なわれた国家への救済策となったものがあったでしょうか。
§5.52.10at etiam, tamquam veterum religionum memores, et peregrinos deos transtulimus Romam et instituimus novos.
しかしさらに、まるで古い宗教を心に留めているかのように、我々は外国の神々をローマに移転させ、新しい神々を制定しさえしました。
Iuno regina transvecta a Veis nuper in Aventino quam insigni ob excellens matronarum studium celebrique dedicata est die!
最近ウェイイから移された女王ユーノーが、既婚女性たちの優れた熱意のおかげで、何と輝かしく、また人の集まる日にアウェンティヌスの丘に奉献されたことでしょう。
§5.52.11Aio Locutio templum propter caelestem vocem exauditam in Nova via iussimus fieri;
天からの声が聞こえたため、我々は新道にアイウス・ロクティウスのための神殿を建てるよう命令しました。
§5.52.12Capitolinos ludos sollemnibus aliis addidimus collegiumque ad id novum auctore senatu condidimus;
我々は他の厳粛な祭典にカピトリウム競技会を加え、元老院の提案により、そのための新しい神官の結社を設立しました。
quid horum opus fuit suscipi, si una cum Gallis urbem Romanam relicturi fuimus, si non voluntate mansimus in Capitolio per tot menses obsidionis, sed ab hostibus metu retenti sumus? de sacris loquimur et de templis;
もし我々がガリア人と一緒にローマの都市を去るつもりであったなら、また、もし我々が包囲戦の何ヶ月もの間、自らの意志でカピトリウムにとどまっていたのではなく、敵への恐怖によって引き留められていたのだとしたら、これらのうち何を開始する必要があったでしょうか。 我々は神聖な儀式と神殿について語っています。
§5.52.13quid tandem de sacerdotibus? nonne in mentem venit, quantum piaculi comittatur? Vestalibus nempe una illa sedes est, ex qua eas nihil umquam praeterquam urbs capta movit;
では、神官たちについてはどうでしょうか。 どれほど大きな不敬罪が犯されることになるか、心に浮かばないのですか。 ウェスタの処女たちには、まさにあの唯一の座所があり、そこから彼女たちを動かしたものは、都市の陥落以外にはかつて一度もありませんでした。
flamini Diali noctem unam manere extra urbem nefas est;
ユーピテルの祭司が都市の外に一晩とどまることは、許されざる罪悪なのです。
§5.52.14hos Veientis pro Romanis facturi estis sacerdotes, et Vestales tuae te deserent, Vesta, et flamen peregre habitando in singulas noctes tantum sibi reique publicae piaculi contrahet? quid?
あなた方は、これらの神官たちを、ローマのものではなくウェイイのものにしようというのですか。 そしてウェスタよ、あなたの処女たちはあなたを見捨てるというのですか。 そして、祭司は外国に居住することによって、夜ごとに自分自身と国家に対してこれほど大きな罪を被るというのですか。 さらに何があるでしょうか。
§5.52.15alia, quae auspicato agimus omnia fere intra pomerium, cui oblivioni aut cui neglegentiae damus? comitia curiata,
我々が鳥占いを行って執り行う他のほぼすべてのこと(それはポメリウムの内側で行われますが)、それを我々はどのような忘却、あるいはどのような怠慢に委ねるというのですか。
§5.52.16quae rem militarem continent, comitia centuriata, quibus consules tribunosque militaris creatis, ubi auspicato, nisi ubi adsolent, fieri possunt? Veiosne haec transferemus?
クリア民会は、軍事的事柄を規定していますが、あなた方が執政官や執政武官を選出するケントゥリア民会は、いつもの場所以外のどこで、鳥占いのもとに執り行われることができようか。 我々はこれらをウェイイに移転させるというのですか。
§5.52.17an comitiorum causa populus tanto incommodo in desertam hanc ab dis hominibusque urbem conveniet?
あるいは、民会のために、人民はこれほど大きな不便を忍んで、神々と人間によって見捨てられたこの都市に集まるというのですか。 」