§5.53.1at enim apparet quidem polluiomnianec ullis piaculis expiari posse, sed res ipsa cogit vastam incendiis ruinisque relinquere urbem et ad integra omnia Veios migrare nec hic aedificando inopem plebem vexare. §5.53.2hanc autem iactari magis causam quam veram esse, ut ego non dicam, apparere vobis, Quirites, puto, qui meministis ante Gallorum adventum salvis tectis publicis privatisque, stante incolumi urbe hanc eandem rem actam esse, ut Veios transmigraremus. §5.53.3et videte, quantum inter meam sententiam vestramque intersit, tribuni.
"그러나 과연 모든 것이 더럽혀졌고 어떤 속죄 의식으로도 정화될 수 없음이 분명하지만, 상황 자체가 우리로 하여금 화재와 폐허로 폐허가 된 도시를 떠나 모든 것이 온전한 우에이이로 이주하고, 이곳에서 재건함으로써 가난한 평민들을 괴롭히지 말 것을 강제하고 있다고 (여러분은 말할 것입니다). 하지만 이 이유가 진짜 이유라기보다는 핑계로 내세워지고 있다는 것은, 제가 말하지 않더라도 퀴리테스여, 여러분에게 자명하다고 저는 생각합니다. 여러분은 갈리아인들이 도래하기 전, 공공과 사인의 건물들이 멀쩡하고 도시가 무사히 서 있었을 때에도 우리가 우에이이로 이주하자는 바로 이 똑같은 안이 추진되었음을 기억하고 있기 때문입니다. 그리고 호민관들이여, 나의 의견과 여러분의 의견 사이에 얼마나 큰 차이가 있는지 보십시오.
vos, etiamsi tunc faciendum non fuerit, nunc utique faciendum putatis;
여러분은 비록 그때는 행해져서는 안 되었을지라도, 지금은 반드시 행해져야 한다고 생각합니다.
ego contra — nec id mirati sitis, priusquam, quale sit, audieritis —, etiamsi tum migrandum fuisset incolumi tota urbe, nunc has ruinas relinquendas non censerem. §5.53.4quippe tum causa nobis in urbem captam migrandi victoria esset, gloriosa nobis ac posteris nostris;
나는 반대로—그것이 어떤 내용인지 듣기 전에는 부디 놀라지 마십시오—설령 그때 온 도시가 무사한 상태에서 이주해야만 했었을지라도, 지금 이 폐허를 버려두고 떠나서는 안 된다고 생각합니다. 왜냐하면 그때였더라면 점령된 도시로 우리가 이주하는 이유가 승리였을 것이고, 우리와 우리 후손들에게 영광스러운 일이었을 것이기 때문입니다.
nunc haec migratio nobis misera ac turpis, Gallis gloriosa est. §5.53.5non enim reliquisse victores, sed amisisse victi patriam videbimur: hoc ad Aliam fuga, hoc capta urbs, hoc circumsessum Capitolium necessitatis inposuisse, ut desereremus penatis nostros exiliumque ac fugam nobis ex eo loco conscisceremus, quem tueri non possemus.
하지만 지금 이 이주는 우리에게는 비참하고 치욕스러운 일이며, 갈리아인들에게는 영광스러운 일입니다. 우리는 승자로서 조국을 떠난 것이 아니라 패자로서 잃어버린 것으로 보일 것이기 때문입니다. 알리아강에서의 도주, 도시의 함락, 카피톨리움의 포위가 우리에게 수호신들을 저버리고, 스스로 지켜낼 수 없었던 그곳으로부터 우리 자신에게 망명과 도주를 결의하게 하는 필연성을 강요했다고 보일 것입니다.
et Galli evertere potuerunt Romam, Romani restituere non uidebuntur potuisse? §5.53.6quid restat, nisi ut, si iam novis copiis veniant — constat enim vix credibilem multitudinem esse — et habitare in capta ab se, deserta a vobis hac urbe velint, sinatis?
갈리아인들은 로마를 파괴할 수 있었는데, 로마인들은 이를 재건할 수 없었던 것처럼 보여서야 되겠습니까? 만일 그들이 이제 새로운 군대를 거느리고 와서—참으로 믿기 힘들 정도의 대군임이 확실하지만—자신들이 점령하고 여러분이 저버린 이 도시에 거주하기를 원한다면, 여러분이 그것을 허락하는 것 외에 무엇이 남겠습니까? 어떻습니까?
§5.53.7quid? si non Galli hoc, sed veteres hostes vestri, Aequi Volscive, faciant, ut commigrent Romam, velitisne illos Romanos, vos Veientes esse? an malitis hanc solitudinem vestram quam urbem hostium esse? non equidem video, quid magis nefas sit.
만일 갈리아인이 아니라 여러분의 오랜 적수인 아이퀴족이나 볼스키족이 로마로 이주하기 위해 이 일을 행한다면, 여러분은 그들이 로마인이 되고 여러분 자신은 우에이이인이 되기를 원하겠습니까? 아니면 이 황폐한 땅이 여러분의 소유로 남기보다 적들의 도시가 되는 편을 택하겠습니까? 나는 참으로 어느 쪽이 더 큰 불경인지 분간할 수 없습니다.
haec scelera, quia piget aedificare, haec dedecora pati parati estis? si tota urbe nullum melius ampliusve tectum fieri possit, §5.53.8quam casa illa conditoris est nostri, non in casis ritu pastorum agrestiumque habitare est satius inter sacra penatesque nostros quam exulatum publice ire? §5.53.9maiores nostri, convenae pastoresque, cum in his locis nihil praeter silvas paludesque esset, novam urbem tam brevi aedificarunt;
재건하는 것이 귀찮다는 이유로 이 죄악들을, 이 치욕들을 감수할 준비가 되어 있단 말입니까? 만일 온 도시를 통틀어, 우리 건국자의 저 오두막보다 더 훌륭하고 넓은 집을 지을 수 없다 하더라도, 우리의 성물들과 수호신들 사이에서 목동들과 농부들의 방식에 따라 오두막에 사는 것이 공적으로 망명길에 오르는 것보다 낫지 않겠습니까? 우리 조상들은 이 지역에 숲과 늪지 외에는 아무것도 없었을 때 그토록 짧은 시간 안에 새로운 도시를 건설했습니다.
nos Capitolio atque arce incolumi, stantibus templis deorum aedificare incensa piget? et quod singuli facturi fuimus, si aedes nostrae deflagrassent, hoc in publico incendio universi recusamus facere?
우리는 카피톨리움과 요새가 온전하고 신들의 신전들이 서 있음에도 불구하고 불탄 곳을 재건하기를 꺼린단 말입니까? 만일 우리 개인의 집이 불탔더라면 각자가 행했을 일을, 이 공적인 화재 속에서 우리 모두가 하기를 거부한단 말입니까?"