Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §5.47.1-5.47.11

カピトリウムの聖なるガチョウとマンリウスの奮戦

306 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ガリア人たちが夜陰に乗じてカピトリウムに登って奇襲を試みたが、ユーノーの聖なるガチョウの鳴き声によって目覚めたマルクス・マンリウスが敵を撃退し、ローマの砦を救った。その後、功績があったマンリウスが賞され、失職した番兵が処罰された。

§5.47.1dum haec Veis agebantur, interim arx Romae Capitoliumque in ingenti periculo fuit.
これらのことがウェイイで行われている間に、その一方、ローマの砦とカピトリウムは甚大な危険にさらされていた。
§5.47.2namque Galli seu vestigio notato humano, qua nuntius a Veis pervenerat, seu sua sponte animadverso ad Carmentis saxo ascensu aequo, nocte sublustri, cum primo inermem, qui temptaret viam, praemisissent, tradentes inde arma, §5.47.3ubi quid iniqui esset, alterni innixi sublevantesque in vicem et trahentes alii alios, prout postularet locus, tanto silentio in summum evasere, ut non custodes solum fallerent, sed ne canes quidem, sollicitum animal ad nocturnos strepitus, excitarent.
というのも、ガリア人たちは、ウェイイからの使者が到達した人の足跡に気づいたためか、あるいはカルメンティス神殿の近くの岩壁が自ら登りやすいことに気づいたためか、薄明かりの夜に、まず道を試すための武器を持たない者を先に行かせ、その後は武器を手渡しながら、険しい場所があれば、互いに支え合い、交互に引き上げたり、場所の必要に応じて互いに引っ張り合ったりしながら、非常に静かに頂上に達したので、警備兵たちの目を逃れただけでなく、夜間の物音に敏感な動物である犬たちさえも目覚めさせなかった。
anseres non fefellere,
しかし、ガチョウたちを欺くことはできなかった。
§5.47.4quibus sacris Iunonis in summa inopia cibi tamen abstinebatur.
これらのガチョウはユーノーの聖獣であったため、食糧の極端な不足の中にあっても、食べるのを控えられていたのである。
quae res saluti fuit;
このことが救いとなった。
namque clangore eorum alarumque crepitu excitus M. Manlius, qui triennio ante consul fuerat, vir belle egregius, armis arreptis simul ad arma ceteros ciens vadit et, dum ceteri trepidant, Gallum, qui iam in summo constiterat, umbone ictum deturbat.
すなわち、その鳴き声と羽ばたきの音によって目覚めたマルクス・マンリウス(彼は三年前の執政官であり、戦において際立って優れた男であった)が、武器をひっつかみ、同時に他の者たちに武器を手に取るよう呼びかけながら進み、他の者たちが慌てふためいている間に、すでに頂上に立っていたガリア人を盾の突起(ウムボ)で打って突き落とした。
§5.47.5cuius casus prolapsi cum proximos sterneret, trepidantes alios armisque omissis saxa, quibus adhaerebant, manibus amplexos trucidat.
転落した彼の落下の衝撃が隣にいた者たちをなぎ倒すと、うろたえ、武器を捨ててしがみついていた岩を両手で抱きしめている他の者たちを、彼は斬り殺した。
iamque et alii congregati telis missilibusque saxis proturbare hostes, ruinaque tota prolapsa acies in praeceps deferri.
そして今や、他の者たちも集まってきて、投げ槍や投げ石で敵を撃退し、崩れ落ちた敵の戦列はすべて崖下へと転げ落ちていった。
§5.47.6sedato deinde tumultu reliquum noctis, quantum in turbatis mentibus poterat, cum praeteritum quoque periculum sollicitaret, quieti datum est.
その後、騒動が静まると、乱れた心の中で可能であった限りにおいて、また、過ぎ去ったばかりの危険への不安も心を悩ませる中、夜の残りの時間は休息に当てられた。
§5.47.7luce orta vocatis classico ad concilium militibus ad tribunos, cum et recte et perperam facto pretium deberetur, Manlius primum ob virtutem laudatus donatusque non ab tribunis solum militum, sed consensu etiam militari;
夜が明けると、ラッパの合図で兵士たちが軍事政務官(トリブヌス)たちのもとへ集会に召集された。 正しい行いにも過ちに対しても報いが与えられるべきであったからである。 まず、マンリウスがその勇気のために称賛され、軍事政務官たちからだけでなく、兵士たちの一致した同意によっても贈り物が与えられた。
§5.47.8cui universi selibras farris et quartarios vini ad aedes eius, quae in arce erant, contulerunt, rem dictu parvam, ceterum inopia fecerat eam argumentum ingens caritatis, cum se quisque victu suo fraudans detractum corpori atque usibus necessariis ad honorem unius viri conferret.
全員が、砦にあった彼の家へ、半ポンドの小麦と4分の1クォートのワインを持ち寄った。 これは言うには取るに足らないことであるが、食糧不足がそれを深い愛情の多大な証拠としていた。 なぜなら、各人が自らの食糧を削り、体や最低限必要な生活から差し引いたものを、一人の男の栄誉のために捧げたからである。
§5.47.9tum vigiles eius loci, qua fefellerat ascendens hostis, citati;
次に、敵が気づかれずに登ってきたあの場所の番兵たちが呼び出された。
et cum in omnes more militari se animadversurum Q. Sulpicius tribunus militum pronuntiasset, §5.47.10consentiente clamore militum in unum vigilem conicientium culpam deterritus a ceteris abstinuit, reum haud dubium eius noxae adprobantibus cunctis de saxo deiecit.
そして、軍事政務官クィントゥス・スルピキウスが、軍律に従って全員を処罰すると宣言したものの、兵士たちの一致した非難の声が、一人の番兵に罪を帰したため、他の者たちへの処罰を思いとどまり、その過ちの疑いなき犯人である者を、全員の賛同のもとで岩壁から投げ落とした。
§5.47.11inde intentiores utrimque custodiae esse, et apud Gallos, quia vulgatum erat inter Veios Romamque nuntios commeare, et apud Romanos ab nocturne periculi memoria.
それ以降、双方の警備はより厳重になった。 ガリア人の側ではウェイイとローマの間を使者たちが往来していることが広く知れ渡ったためであり、ローマ人の側では夜間の危険の記憶からであった。

語釈・文法注

  1. 5.47.4quibus sacris Iunonis in summa inopia cibi tamen abstinebatur — 文頭の `quibus` は関係代名詞の連結用法であり、直前の `anseres`(ガチョウ)を指す。`sacris Iunonis`(ユーノーの聖獣である)は `quibus` と同格で、その性質や理由を補足的に述べている。さらに、動詞 `abstinebatur` は非人称受動態であり、「(それらから)差し控えられた」すなわち「(人々はそれらを)食べるのを控えていた」という意味になる。
  2. 5.47.5cuius casus prolapsi cum proximos sterneret — `cuius` は関係代名詞の連結用法で、直前の `Gallum`(ガリア人)を指す属格。`casus`(落下)は `sterneret`(なぎ倒す)の主語。`prolapsi` は形式受動動詞 `prolabi`(滑り落ちる)の完了分詞属格で、先行詞(またはその属格 `cuius`)に係り、「滑り落ちて転落した彼(の落下)」という名詞・分詞構造を成している。
  3. 5.47.8rem dictu parvam — `rem` は、先行する供出(小麦とワイン)の行為全体を同格的に要約する対格。`dictu` は自動詞 `dicere`(言う)のスピーヌム(目的名詞)の奪格形で、形容詞 `parvam`(取るに足らない、小さい)を修飾して「言うには〜、言葉にするには〜」という限定の意味(関係の奪格)を表す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §5.47.1-5.47.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:5.47.1-5.47.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。