§5.43.1Galli quoque per aliquot dies in tecta modo urbis nequiquam bello gesto cum inter incendia ac ruinas captae urbis nihil superesse praeter armatos hostes viderent nequaquam tot cladibus territos nec flexuros ad deditionem animos ni vis adhiberetur, experiri ultima et impetum facere in arcem statuunt.
ガリア人もまた、数日の間、都市の建物(家々)に対してのみ無駄に戦いを行い、占領された都市の火災と廃墟の間に、これほど多くの災厄によっても決して怯えておらず、武力が用いられない限り降伏へと心を屈することもないであろう武装した敵のほかに何一つ残っていないのを見るに至って、最後の手段を試み、砦に対して突撃を敢行することを決定した。
§5.43.2prima luce signo dato multitudo omnis in foro instruitur;
夜明けに合図が与えられると、全軍が広場に整列した。
inde clamore sublato ac testudine facta subeunt.
そこから時の声を上げ、亀甲隊形を組んで登ってきた。
adversus quos Romani nihil temere nec trepide;
彼らに対してローマ人たちは無謀なことも慌てることもしなかった。
ad omnis aditus stationibus firmatis, qua signa ferri videbant, ea robore virorum opposito scandere hostem sinunt, quo successerit magis in arduum, eo pelli posse per proclive facilius rati.
すべての入り口に守備兵を固め、軍旗が運ばれていくのが見える場所へ精鋭の兵士を配して、敵が登ってくるのを許した。 敵が険しい場所へ登れば登るほど、下り坂を利用してより容易に押し戻すことができると考えたからである。
§5.43.3medio fere clivo restitere atque inde ex loco superiore, qui prope sua sponte in hostem inferebat, impetu facto strage ac ruina fudere Gallos, ut numquam postea nec pars nec universi temptaverint tale pugnae genus.
彼らは坂のほぼ中腹で踏みとどまり、そこから、それ自体がほとんど自然に敵へと突撃させるような高所から攻勢をかけ、殺戮と崩壊によってガリア人を敗走させた。 その結果、その後は二度と、一部の者も全軍も、このような戦い方を企てようとはしなかった。
§5.43.4omissa itaque spe per vim atque arma subeundi obsidionem parant, cuius ad id tempus inmemores et quod in urbe fuerat frumentum incendiis urbis absumpserant, et ex agris per eos ipsos dies raptum omne Veios erat.
それゆえ、力と武力によって登るという希望を捨て、彼らは包囲戦の準備を始めたが、そのことを彼らはそれまで念頭に置いておらず、また都市の中にあった穀物は都市の火災によって消費してしまっており、周囲の畑からまさにそれらの日々の間に略奪されたすべてのものはウェイイへと運ばれてしまっていた。
§5.43.5igitur exercitu diviso partim per finitimos populos praedari placuit, partim obsidere arcem, ut obsidentibus frumentum populatores agrorum praeberent.
そこで、軍隊を分割し、一部は近隣の諸民族の間で略奪を行い、一部は砦を包囲することに決定した。 それは、畑を荒らす者たちが、包囲している者たちに穀物を供給できるようにするためであった。
§5.43.6proficiscentes Gallos ab urbe ad Romanam experiendam virtutem fortuna ipsa Ardeam, ubi Camillus exulabat, duxit;
都市から出発するガリア人を、ローマの勇気を試すために、運命そのものがカミッルスが亡命していたアルデアへと導いた。
§5.43.7qui maestior ibi fortuna publica quam sua cum dis hominibusque accusandis senesceret, indignando mirandoque, ubi illi viri essent, qui secum Veios Faleriosque cepissent, qui alia bella fortius semper quam felicius gessissent,
彼はそこにおいて、自身の運命よりも国家の運命をより深く悲しみながら、神々と人間たちを非難しつつ年老いていっており、かつて自分とともにウェイイやファレリイを攻略した男たち、他の戦争を常に幸運というよりは勇敢に戦い抜いたあの男たちはどこにいるのかと、憤り、またいぶかしんでいた。
§5.43.8repente audit Gallorum exercitum adventare atque ideo pavidos Ardeates consultare.
突然、彼はガリア人の軍隊が近づいてきており、そのため怯えたアルデア市民たちが合議しているのを耳にした。
nec secus quam divino spiritu tactus cum se in mediam contionem intulisset abstinere suetus ante talibus conciliis,
以前はそうした集会から身を引くことに慣れていた彼であったが、まるで神の霊に触れられたかのように自ら集会の真ん中へと入っていった。