§5.42.1ceterum, — seu non omnibus delendi urbem libido erat, seu ita placuerat principibus Gallorum, et ostentari quaedam incendia terroris causa, si compelli ad deditionem caritate sedum suarum obsessi possent, et non omnia concremari tecta, §5.42.2ut, quodcumque superesset urbis, id pignus ad flectendos hostium animos haberent, — nequaquam perinde atque in capta urbe prima die aut passim aut late vagatus est ignis.
しかしながら、――全員に都市を破壊したいという欲望があったわけではないためか、あるいは、もし砦に籠城している者たちが自分たちの住処への愛着によって降伏へと追い込まれうるならば、恐怖を与えるために一部の火災を誇示し、すべての家屋を焼き尽くすわけにはいかないというのが、ガリア人の指導者たちの方針であったためか、都市の生き残るいかなる部分であれ、それを敵の心を和らげるための人質として自分たちが手元に残せるように、――火は最初の日に、占領された都市におけるようには、あちこちに、あるいは広く広がることは決してなかった。
§5.42.3Romani ex arce plenam hostium urbem cernentes vagosque per vias omnes cursus, cum alia atque alia parte nova aliqua clades oreretur, non mentibus solum concipere rem, sed ne auribus quidem atque oculis satis constare poterant.
砦から、敵に満ちた都市と、すべての通りをあちこち走り回る様子を見ているローマ人たちは、あちこちで新たな惨劇が次から次へと起こる中で、その事態を心の中で把握することさえできず、それどころか、耳や目さえも十分には確かであれなかった。
§5.42.4quocumque clamor hostium, mulierum puerorumque ploratus, sonitus flammae et fragor ruentium tectorum avertisset, paventes ad omnia animos oraque et oculos flectebant velut ad spectaculum a fortuna positi occidentis patriae nec ullius rerum suarum relicti praeterquam corporum vindices,
敵の叫び声、女子供の泣き声、炎の音、崩れ落ちる家々の轟音が、彼らの注意をどこへそらそうとも、彼らはすべてに対して怯える心と顔と目を、あたかも運命によって、滅びゆく祖国という見世物の前に置かれたかのようにそちらへと向け、自分たちの身体を除くほかには、自分たちの財産のいかなる防衛者としても残されてはいなかった。
§5.42.5tanto ante alios miserandi magis, qui umquam obsessi sunt, quod interclusi a patria obsidebantur omnia sua cernentes in hostium potestate.
彼らは、かつて包囲された他のいかなる人々よりも、それだけいっそう憐れむべき人々であった。 なぜなら、彼らは祖国から遮断されながら包囲されており、自分たちのすべてのものが敵の支配下にあるのを目にしていたからである。
§5.42.6nec tranquillior nox diem tam foede actum excepit;
これほどまでに忌まわしく過ごされた一日に続いて、それより平穏な夜が訪れたわけではなかった。
lux deinde noctem inquietam insecuta est, nec ullum erat tempus, quod a novae semper cladis alicuius spectaculo cessaret.
その後、不穏な夜に続いて昼の光が訪れたが、常に新しい惨劇の光景から休息の得られる時間は、いささかもなかった。
§5.42.7nihil tamen tot onerati atque obruti malis flexerunt animos, quin, etsi omnia flammis ac ruinis aequata vidissent, quamvis inopem parvumque, quem tenebant, collem libertati relictum virtute defenderent;
しかし、これほど多くの災厄に押しつぶされ、圧倒されながらも、彼らは決して心をくじくことはなく、たとえすべてのものが炎と廃墟によって平地に帰したのを見たとしても、自分たちが保持している、いかに貧しく小さな丘であれ、自由のために残されたその丘を勇気をもって守り抜いた。
§5.42.8et iam, cum eadem cotidie acciderent, velut adsueti malis abalienaverant ab sensu rerum suarum animos, arma tantum ferrumque in dextris velut solas reliquias spei suae intuentes.
そして今や、毎日同じことが起こる中で、あたかも災厄に慣れてしまったかのように、彼らは自分たちの置かれた状況への感覚から心を麻痺させており、ただ自分たちの右手にある武器と鉄の剣だけを、自分たちの希望の唯一の遺物として見つめていた。