§5.43.1Galli quoque per aliquot dies in tecta modo urbis nequiquam bello gesto cum inter incendia ac ruinas captae urbis nihil superesse praeter armatos hostes viderent nequaquam tot cladibus territos nec flexuros ad deditionem animos ni vis adhiberetur, experiri ultima et impetum facere in arcem statuunt.
가울인들 역시 수일 동안 도시의 가옥들만을 상대로 무의미하게 전쟁을 치른 후, 함락된 도시의 화재와 폐허 속에서, 그토록 많은 재앙에도 결코 겁먹지 않고 무력이 가해지지 않는 한 항복으로 마음을 돌리지 않을 무장한 적들 외에는 아무것도 남아 있지 않음을 보게 되자, 마지막 수단을 시도하여 요새로 돌격을 감행하기로 결정했다.
§5.43.2prima luce signo dato multitudo omnis in foro instruitur;
동틀 녘에 신호가 내리자 모든 군중이 광장에 정렬했다.
inde clamore sublato ac testudine facta subeunt.
그 후 함성을 지르고 귀갑 대형을 형성하여 위로 올라왔다.
adversus quos Romani nihil temere nec trepide;
이들에 맞서 로마인들은 무모하게 행동하지도, 당황하지도 않았다.
ad omnis aditus stationibus firmatis, qua signa ferri videbant, ea robore virorum opposito scandere hostem sinunt, quo successerit magis in arduum, eo pelli posse per proclive facilius rati.
모든 진입로에 수비대를 강화하고, 군기들이 전진하는 모습이 보이는 곳마다 정예 병력을 배치하여 적들이 올라오도록 내버려 두었으니, 적이 가파른 곳으로 더 많이 올라올수록 내리막을 통해 더 쉽게 밀어낼 수 있다고 생각했기 때문이다.
§5.43.3medio fere clivo restitere atque inde ex loco superiore, qui prope sua sponte in hostem inferebat, impetu facto strage ac ruina fudere Gallos, ut numquam postea nec pars nec universi temptaverint tale pugnae genus.
그들은 언덕 거의 중간쯤에서 멈추어 섰고, 그곳에서 거의 저절로 적에게 돌진하게 만드는 높은 곳으로부터 돌격을 감행하여 살육과 궤멸로 가울인들을 패퇴시켰으니, 그 결과 이후로는 그들의 일부도 전체도 결코 이와 같은 방식의 전투를 시도하지 않았다.
§5.43.4omissa itaque spe per vim atque arma subeundi obsidionem parant, cuius ad id tempus inmemores et quod in urbe fuerat frumentum incendiis urbis absumpserant, et ex agris per eos ipsos dies raptum omne Veios erat.
그리하여 무력과 무기를 통해 위로 올라갈 희망을 버린 그들은 포위 공격을 준비했으나, 그때까지 그 일에 대해 염두에 두지 않고 있었으니, 도시 안에 있던 곡식은 도시의 화재로 모두 소모해 버렸고, 바로 그 기간 동안 들판에서 약탈한 모든 것은 베이이로 이송되어 있었기 때문이다.
§5.43.5igitur exercitu diviso partim per finitimos populos praedari placuit, partim obsidere arcem, ut obsidentibus frumentum populatores agrorum praeberent.
그리하여 군대를 나누어, 일부는 인근 부족들 사이에서 약탈을 행하고, 일부는 요새를 포위하기로 결정했으니, 들판을 약탈하는 자들이 포위하고 있는 자들에게 곡식을 공급할 수 있도록 하기 위함이었다.
§5.43.6proficiscentes Gallos ab urbe ad Romanam experiendam virtutem fortuna ipsa Ardeam, ubi Camillus exulabat, duxit;
로마의 용맹을 시험하기 위해 도시에서 출발하는 가울인들을, 운명 그 자체가 카밀루스가 망명해 있던 아르데아로 인도했다.
§5.43.7qui maestior ibi fortuna publica quam sua cum dis hominibusque accusandis senesceret, indignando mirandoque, ubi illi viri essent, qui secum Veios Faleriosque cepissent, qui alia bella fortius semper quam felicius gessissent,
그는 그곳에서 자신의 처지보다 국가의 불운을 더 슬퍼하며 신들과 인간들을 원망하는 일로 늙어가고 있었고, 자신과 함께 베이이와 팔레리이를 함락했던 저 장부들, 다른 전쟁들을 언제나 행운보다는 용맹으로 치러냈던 저들이 도대체 어디에 있는지 분개하고 의아해하고 있었다.
§5.43.8repente audit Gallorum exercitum adventare atque ideo pavidos Ardeates consultare.
갑자기 그는 가울인의 군대가 다가오고 있으며, 그 때문에 겁에 질린 아르데아인들이 회의를 열고 있다는 소식을 들었다.
nec secus quam divino spiritu tactus cum se in mediam contionem intulisset abstinere suetus ante talibus conciliis,
이전에는 그러한 회의를 멀리하는 데 익숙해 있었으나, 마치 신성한 영에 감동된 것처럼 그는 집회 한가운데로 들어섰다.