Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §5.41.1-5.41.10

元政務官らの威厳とガリア人による虐殺の開始

300 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ローマに残った老政務官たちが邸宅で死を待つ中、ガリア人が市内に侵入し、敬意を抱きつつ彼らの威厳ある姿を見つめていたが、あるガリア兵がパピリウスの髭に触れたことで生じた衝突を契機に虐殺と破壊が始まる。

§5.41.1Romae interim satis iam omnibus ut in tali re ad tuendam arcem compositis turba seniorum domos regressi adventum hostium obstinato ad mortem animo expectabant.
その間ローマでは、このような状況下で砦を守るための準備がすでにすべて十分に整えられたので、長老たちの群れは自宅へと引き返し、死を覚悟した毅然たる心で敵の到来を待っていた。
§5.41.2qui eorum curules gesserant magistratus, ut in fortunae pristinae honorumque ac virtutis insignibus morerentur, quae augustissima vestis est tensas ducentibus triumphantibusve, ea vestiti medio aedium eburneis sellis sedere.
彼らのうち、かつてクルリス政務官を務めた者たちは、往時の幸運と名誉と徳の象徴を身につけて死ねるよう、聖車を引く者たちや凱旋式を挙行する者たちにとって最も厳かな衣服であるそれを身にまとい、邸宅の中央で象牙の椅子に腰掛けた。
§5.41.3sunt qui M. Folio pontifice maximo praefante carmen devovisse eos se pro patria Quiritibusque Romanis tradant.
最高神祇官マルクス・フォリウスが式文を先唱する中で、彼らが祖国とローマの市民(クィリテス)のために自らを神に奉献したと伝える人々もいる。
Galli §5.41.4et quia interposita nocte a contentione pugnae remiserant animos et quod nec in acie ancipiti usquam certaverant proelio nec tum impetu aut vi capiebant urbem, sine ira, sine ardore animorum ingressi postero die urbem patente Collina porta in forum perveniunt circumferentes oculos ad templa deum arcemque solam belli speciem tenentem.
ガリア人たちは、一夜を挟んだことで戦いの緊張から心が緩んでいたこと、また、いまだ不確実な戦列のどこにおいても戦っておらず、その時も突撃や武力によって都市を占領したわけではなかったことから、怒りも心の興奮もなく、翌日、開け放たれたコッリナ門から都市に入り、フォルムに到達した。 彼らは神々の神殿や、唯一戦争の様相を保っている砦へと、あちこちに目を巡らせていた。
§5.41.5inde modico relicto praesidio, ne quis in dissipatos ex arce aut Capitolio impetus fieret, dilapsi ad praedam vacuis occursu hominum viis pars in proxima quaeque tectorum agmine ruunt, pars ultima, velut ea demum intacta et referta praeda, petunt;
そこから、砦やカピトリウムから散り散りになった自分たちに対して不意打ちが行われないよう、適度な守備隊を残したうえで、略奪のために散り散りになり、誰も通らない空っぽの道を進んでいった。 一部の者は最も近い家々に集団で突進し、また一部の者は、あたかも奥にある家々こそが手つかずで略奪品に満ちているかのように、そこを目指した。
§5.41.6inde rursus ipsa solitudine absterriti, ne qua fraus hostilis vagos exciperet, in forum ac propinqua foro loca conglobati redibant;
そこから再び、その静寂そのものに怯え、さまよう自分たちを敵の何らかの罠が捕らえるのではないかと恐れて、彼らはフォルムやその周辺の場所へと集団をなして戻っていった。
§5.41.7ubi eos plebis aedificiis obseratis, patentibus atriis principum maior prope cunctatio tenebat aperta quam clausa invadendi;
そこでは、平民の建物は閉ざされている一方で、有力者たちの前庭が開け放たれているのを見て、閉ざされた場所よりも開かれた場所に侵入することに、より大きな躊躇を抱いた。
§5.41.8adeo haud secus quam venerabundi intuebantur in aedium vestibulis sedentes viros praeter ornatum habitumque humano augustiorem maiestate etiam, quam vultus gravitasque oris prae se ferebat, simillimos dis.
それほどまでに、彼らは邸宅の玄関に座っている男たちを、まるで崇敬の念を抱いているかのように見つめていた。 その男たちは、人間を超えて厳かな装飾や装いに加えて、顔立ちや表情の厳粛さが示している威厳によってもまた、神々に極めてよく似ていたのである。
§5.41.9ad eos velut ad simulacra versi cum starent, M. Papirius, unus ex iis, dicitur Gallo barbam suam, ut tum omnibus promissa erat, permulcenti scipione eburneo in caput incusso iram movisse atque ab eo initium caedis ortum, ceteros in sedibus suis trucidatos;
彼らが、座っている男たちをまるで神像であるかのように見つめて立っていたとき、その一人であるマルクス・パピリウスは、当時は誰もがそうしていたように長く伸ばしていた自分の髭を撫でようとしたガリア兵の頭に象牙の杖を打ちつけて怒りを引き起こし、そこから虐殺が始まり、他の者たちも自分たちの席に座ったまま虐殺されたと言われている。
§5.41.10post principum caedem nulli deinde mortalium parci, diripi tecta, exhaustis inici ignes.
有力者たちの虐殺の後、その後はいかなる人間にも容赦はされず、家々は略奪され、中身が略奪し尽くされた後に火が放たれた。

語釈・文法注

  1. 5.41.1turba seniorum domos regressi ... expectabant — 集合名詞 `turba`(単数女性)が主語であるにもかかわらず、分詞 `regressi` は男性複数、動詞 `expectabant` は複数形になっている。これは文法的な性・数ではなく、意味上の実態(老人の集まり=複数男性)に一致させる「意味的一致(constructio ad intellectum / synesis)」の例である。
  2. 5.41.2quae augustissima vestis est ... ea vestiti — 関係代名詞 `quae` は、主節の指示代名詞 `ea`(奪格単数女性、衣類 `veste` の省略)を先行詞とし、関係節内の名詞 `vestis` に性と数が一致している。`vestiti` は中動態的に用いられた完了分詞で、奪格 `ea`(それを身につけて)を伴う。
  3. 5.41.7aperta quam clausa invadendi — `invadendi` は動名詞 `invado` の属格で、名詞 `cunctatio`(躊躇)を修飾する(「侵入することへの躊躇」)。中性複数対格の `aperta` と `clausa` は、この動名詞 `invadendi` の直接目的語であり、「閉じられた家々よりも、開かれた家々に侵入すること」という意味になる。
  4. 5.41.8maiestate etiam ... simillimos dis — `maiestate` は性質または観点の奪格であり、邸宅の玄関に座る男たち(`viros`)を修飾する形容詞 `simillimos`(神々に極めてよく似た)にかかる(「威厳においても神々に酷似した」)。`dis` は形容詞 `similis` が支配する与格である。
  5. 5.41.10nulli deinde mortalium parci — `parci` は、動詞 `parco`(与格支配)の現在受動不定詞である。ここでは歴史的不定法として使われている。`parco` のような与格支配動詞は、受動態において主語を取ることができず、非人称受動(「誰に対しても寛大に扱われることはなかった」、すなわち「誰も容赦されなかった」)の形を取るため、与格 `nulli` がそのまま残る。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §5.41.1-5.41.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:5.41.1-5.41.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。