§5.40.1haec inter seniores morti destinatos iactata solacia.
これらは死を覚悟した長老たちの間で交わされた慰めの言葉であった。
versae inde adhortationes ad agmen iuvenum, quos in Capitolium atque in arcem prosequebantur, commendantes virtuti eorum iuventaeque urbis per trecentos sexaginta annos omnibus bellis victricis, quaecumque reliqua esset fortuna.
その後、励ましの言葉は若者たちの列へと向けられた。 彼らをカピトリウムや砦へと見送りながら、三百六十年にわたりあらゆる戦争で勝利を収めてきたこの都市の、彼らの勇気と若さに、残されたいかなる運命をも委ねたのである。
§5.40.2digredientibus, qui spem omnem atque opem secum ferebant, ab iis, qui captae urbis non superesse statuerant exitio, §5.40.3cum ipsa res speciesque miserabilis erat, tum muliebris fletus et concursatio incerta nunc hos nunc illos sequentium rogitantiumque viros natosque, cui se fato darent, nihil, quod humani superesset mali, relinquebant.
すべての希望と救済を自ら携えていく人々が、占領された都市の破滅を生き延びまいと決意した人々から離れていくにあたって、事態そのものやその光景が哀れであっただけでなく、今はこれら、今はあちらの者たちに従い、夫や息子たちに自分たちをどのような運命に委ねるのかと問いかけながら走り回る女たちの困惑と泣き声は、人間的な災厄のうちで残されているものを何一つ残さなかった。
§5.40.4magna pars tamen earum in arcem suos persecutae sunt nec prohibente ullo nec vocante, quia, quod utile obsessis ad minuendam inbellem multitudinem, id parum humanum erat.
それでも、彼女たちの大部分は砦へと自分たちの身内に付き従った。 誰もそれを制止せず、また呼び寄せもしなかった。 なぜなら、包囲された者たちにとって、戦えない人々を減らすために有益なそのことは、あまりに人道に欠けることであったからである。
§5.40.5alia maxime plebis turba, quam nec capere tam exiguus collis nec alere in tanta inopia frumenti poterat, ex urbe effusa velut agmine iam uno petiit Ianiculum.
主に平民からなるもう一つの群衆は、これほど狭い丘では収容することも、これほどの食糧不足の中で養うこともできなかったが、市からあふれ出て、まるですでに一つの隊列をなすかのようにヤニクルムの丘を目指した。
§5.40.6inde pars per agros dilapsi, pars urbes petunt finitimas sine ullo duce aut consensu suam quisque spem, sua consilia communibus deploratis sequentes.
そこから一部は野へと散り散りになり、一部は隣接する都市を目指した。 指導者も合意もなく、共通の希望をあきらめて、各自が自分の希望と計画に従ったのである。
§5.40.7flamen interim Quirinalis virginesque Vestales omissa rerum suarum cura, quae sacrorum secum ferenda, quae, quia vires ad omnia ferenda deerant, relinquenda essent, consultantes, quisve ea locus fideli adservaturus custodia esset,
その間、クィリヌスの神官とウェスタの巫女たちは、自分自身の事柄への配慮を差し置いて、聖物のうちどれを自分たちと共に携えていくべきか、また(すべてを携えていく力がないため)どれを残していくべきか、そしてどの場所がそれらを忠実な守護のもとに保管してくれるだろうかと相談していた。
§5.40.8optimum ducunt condita in doliolis sacello proximo aedibus flaminis Quirinalis, ubi nunc despui religio est, defodere;
彼らは、クィリヌスの神官の邸宅に最も近い小神殿(そこでは現在、唾を吐くことが宗教上禁じられている)に、聖物を壺に収めて埋めることが最善であると考えた。
cetera inter se onere partito ferunt via, quae sublicio ponte ducit ad Ianiculum.
残りのものは、互いに荷を分担して、スブリキウス橋を通ってヤニクルムの丘へと続く道に沿って運んだ。
in eo clivo eas cum L. Albinius, §5.40.9de plebe homo, conspexisset plaustro coniugem ac liberos avehens inter ceteram turbam, quae inutilis bello urbe excedebat,
その坂道で、彼女たちをルキウス・アルビニウスが、 ――彼は平民の男であったが――戦争に役に立たないため市から立ち去る他の群衆の中で、荷車に妻や子供たちを乗せて運んでいるときに、見かけた。
§5.40.10salvo etiam tum discrimine divinarum humanarumque rerum, religiosum ratus sacerdotes publicas sacraque populi Romani pedibus ire ferrique ac suos in vehiculo conspici, descendere uxorem ac pueros iussit, virgines sacraque in plaustrum inposuit et Caere, quo iter sacerdotibus erat, pervexit.
神聖な事柄と人間的な事柄との区別がその時でもまだ保たれていたため、国家の巫女たちとローマ人民の聖物が徒歩で進み、運ばれている一方で、自分の家族が乗り物に乗っている姿が見られるのを不敬なことと考え、彼は妻と子供たちに降りるよう命じ、巫女たちと聖物を荷車に乗せて、巫女たちの目的地であったカエレへと送り届けた。