Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §5.4.1-5.4.14

給料と通年軍務の公正さを説くアッピウスの演説

263 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

アッピウス・クラウディウスは、兵士に給料(手当)が支給されるようになったからには、その対価として通年の過酷な軍務(ヴェイイ包囲戦の継続)に耐えるのが公正であると論じ、ギリシアのトロイア包囲の歴史を引きつつ、ヴェイイ側の度重なる裏切りと非道を非難して、包囲戦の完遂を訴える。

§5.4.1atque ego, quam hoc consilium collegarum meorum, quod abducere infecta re a Veis exercitum noluerunt, non utile solum, sed etiam necessarium fuerit, postea disseram;
そして、ヴェイイから事を成し遂げずに軍を撤退させることを望まなかったという私の同僚たちのこの方針が、どれほど有益であっただけでなく、必要不可欠でもあったかについては、後で論じることにする。
§5.4.2nunc de ipsa condicione dicere militantium libet.
今は、従軍している者たちの境遇そのものについて語りたい。
quam orationem non apud vos solum, sed etiam in castris si habeatur, ipso exercitu disceptante aequam arbitror videri posse.
この演説は、諸君の前においてだけでなく、もし陣営において行われ、軍自身が議論するとしても、公正なものと見なされうると私は考える。
in qua, si mihi ipsi nihil, quod dicerem, in mentem venire posset, adversariorum certe orationibus contentus essem.
その中において、もし私自身に語るべきことが何一つ思い浮かばなかったとしても、対立者たちの演説だけで私は十分に満足したことだろう。
negabant nuper danda esse aera militibus, §5.4.3quia numquam data essent.
彼らは最近、兵士たちに手当を与えるべきではないと主張していた、いまだかつて手当が与えられたことがなかったという理由で。
quonam modo igitur nunc indignari possunt, quibus aliquid novi adiectum commodi sit, eis laborem etiam novum pro portione iniungi? nusquam
では一体どうして、新たな便宜が付け加えられた者たちに対して、割合に応じて新たな労苦も課されることに、今になって彼らは憤慨できるのだろうか。
§5.4.4nec opera sine emolumento nec emolumentum ferme sine inpensa opera est.
どこにおいても、報酬のない労苦はなく、労苦を払うことのない報酬もほとんどない。
labor voluptasque, dissimillima natura, societate quadam inter se naturali sunt iuncta.
労苦と快楽とは、性質においては全く異なるものであるが、ある種の自然な結びつきによって互いに結び合わされている。
§5.4.5moleste antea ferebat miles se suo sumptu operam rei publicae praebere;
以前は兵士は、自らの費用で国家に奉仕を提供することを不快に思っていた。
gaudebat idem partem anni se agrum suum colere, quaerere, unde domi militiaeque se ac suos tueri posset;
同時に彼は、一年のうち一部の期間、自らの土地を耕し、家でも戦場でも自身と家族を養う糧をどこから得るかを探すことができるのを喜んでいた。
§5.4.6gaudet nunc fructui sibi rem publicam esse et laetus stipendium accipit;
今や彼は、国家が自分にとって利益の源泉であることを喜んでおり、嬉々として給料を受け取っている。
aequo igitur animo patiatur se ab domo ac re familiari, cui gravis inpensa non est, paulo diutius abesse.
したがって、家や、重い費用の負担がかからなくなった家産から、少しばかり長く離れていることを、平穏な心で受け入れるべきである。
§5.4.7an, si ad calculos eum res publica vocet, non merito dicat: “annua aera habes, annuam operam ede;
あるいは、もし国家が彼を勘定に呼び出すなら、当然こう言うのではないか。 「お前は一年分の手当を受け取っているのだから、一年分の働きを示せ。
an tu aecum censes militia semenstri solidum te stipendium accipere?”
それとも、半年間の従軍で丸々一年分の給料を受け取るのが公正だとお前は思うのか」と。
§5.4.8invitus in hac parte orationis, Quirites, moror;
クィリーテースよ、私は不本意ながら演説のこの部分にとどまっている。
sic enim agere debent, qui mercennario milite utuntur;
というのも、このように交渉すべきなのは、傭兵を用いている者たちだからである。
nos tamquam cum civibus agere volumus agique tamquam cum patria nobiscum aecum censemus.
私たちは市民を相手にするように交渉したいと望んでおり、また私たちの側でも、祖国を相手にするかのように交渉されるのが当然だと考えている。
§5.4.9aut non suscipi bellum oportuit aut geri pro dignitate populi Romani et perfici quam primum oportet.
戦争は引き受けるべきではなかったか、あるいは、ローマ民衆の尊厳にふさわしく遂行され、一刻も早く完遂されるべきであるかのどちらかである。
§5.4.10perficietur autem, si urgemus obsessos, si non ante abscedimus, quam spei nostrae finem captis Veis inposuerimus.
しかしそれは、私たちが包囲された者たちを追い詰め、ヴェイイを占領して私たちの希望に終止符を打つまでは退却しないならば、完遂されるであろう。
si hercules nulla alia causa, ipsa indignitas perseverantiam inponere debuit.
誓って、他に何の理由がなくても、侮辱そのものが忍耐を課すべきであった。
§5.4.11decem quondam annos urbs oppugnata est ob unam mulierem ab universa Graecia quam procul ab domo? quot terras, quot maria distans?
かつて、一人の女性のために、全ギリシアによって、家からどれほど遠く離れた場所で、ある都市が十年間包囲されたことであったか。 どれほど多くの土地、どれほど多くの海を隔てて。
§5.4.12nos intra vicensimum lapidem in conspectu prope urbis nostrae annuam oppugnationem perferre piget.
私たちは、二十マイル以内で、ほとんど我が都市の目と鼻の先で、一年にわたる包囲を耐え忍ぶことを嫌がっている。
scilicet quia levis causa belli est nec satis quicquam iusti doloris est, quod nos ad perseverandum stimulet.
おそらく、戦争の理由が軽微であり、私たちを忍耐へと駆り立てるに足る正当な怒りが何もないからであろう。
§5.4.13septiens rebellarunt;
彼らは七度反乱を起こした。
in pace numquam fida fuerunt;
平和において一度も信頼できなかった。
agros nostros miliens depopulati sunt;
私たちの耕作地を幾度となく略奪した。
Fidenates deficere a nobis coegerunt;
フィデナエ人が私たちから離反するように強いた。
colonos nostros ibi interfecerunt;
そこの私たちの植民者たちを殺害した。
§5.4.14auctores fuere contra ius caedis inpiae legatorum nostrorum;
彼らは、法に反して、私たちの使節たちの不敬な虐殺の首謀者となった。
Etruriam omnem adversus nos concitare voluerunt hodieque id moliuntur;
全エトルリアを私たちに対して蜂起させようと欲し、今日もそれを画策している。
res repetentis legatos nostros haud procul afuit quin violarent.
賠償を求めた私たちの使節たちに危害を加える一歩手前までいった。

語釈・文法注

  1. 5.4.2quam orationem — 関係代名詞の文頭における連結用法(繋ぎの関係詞)。先行する oratio を受けて「この演説は」と指示形容詞のように訳出され、文を滑らかに接続する役割を果たしている。
  2. 5.4.3eis laborem etiam novum pro portione iniungi — 動詞 indignari(憤慨する)が導く、対格と不定詞(対格不定詞構文)の構造。関係節 quibus aliquid novi adiectum commodi sit(新たな便宜が付け加えられた者たち)が先行詞である与格 eis(彼らに)を修飾し、その eis に対して laborem... iniungi(労苦が課されること)が不定詞節の主部・述部となっている。
  3. 5.4.6fructui sibi — 二重与格の構文。目的を表す与格 fructui(利益・実りとなること)と、利害の与格 sibi(自身にとって)が組み合わさり、rem publicam esse と共に「国家が彼自身にとって利益の源泉となること」を意味する。
  4. 5.4.14haud procul afuit quin violarent — 非人称表現 haud procul abest quin(もう少しで〜するところだ、〜する一歩手前である)の過去形。接続法未完了 violarent を伴って、過去における事実寸前の緊迫した状況を表している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §5.4.1-5.4.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:5.4.1-5.4.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。