§5.4.1atque ego, quam hoc consilium collegarum meorum, quod abducere infecta re a Veis exercitum noluerunt, non utile solum, sed etiam necessarium fuerit, postea disseram;
그리고 일을 끝마치지 못한 채 베이이로부터 군대를 철수시키기를 원치 않았던 제 동료들의 이 결정이, 얼마나 유익했을 뿐만 아니라 또한 필요불가결했는지에 대해서는 나중에 논하겠습니다.
§5.4.2nunc de ipsa condicione dicere militantium libet.
지금은 군 복무를 하는 이들의 처지 자체에 대해 말하고자 합니다.
quam orationem non apud vos solum, sed etiam in castris si habeatur, ipso exercitu disceptante aequam arbitror videri posse.
이 이야기는 여러분 앞에서뿐만 아니라 진영 안에서 행해져 군대 스스로가 논쟁하더라도 공정하게 여겨질 수 있다고 저는 생각합니다.
in qua, si mihi ipsi nihil, quod dicerem, in mentem venire posset, adversariorum certe orationibus contentus essem.
그 안에서, 설령 제 자신에게 말할 거리가 하나도 떠오르지 않는다 할지라도, 저는 적들의 연설만으로도 기꺼이 만족했을 것입니다.
negabant nuper danda esse aera militibus, §5.4.3quia numquam data essent.
그들은 최근 병사들에게 급료를 주어서는 안 된다고 주장했습니다, 이전에는 한 번도 지급된 적이 없었다는 이유로 말입니다.
quonam modo igitur nunc indignari possunt, quibus aliquid novi adiectum commodi sit, eis laborem etiam novum pro portione iniungi? nusquam
그렇다면 이제 새로운 혜택이 추가된 이들에게 그에 비례하여 새로운 노고 역시 부과되는 것에 대해, 그들은 대체 어떻게 이제 와서 분개할 수 있단 말입니까?
§5.4.4nec opera sine emolumento nec emolumentum ferme sine inpensa opera est.
그 어디에서도 보상 없는 노고란 없으며, 노고를 들이지 않은 보상 역시 거의 존재하지 않습니다.
labor voluptasque, dissimillima natura, societate quadam inter se naturali sunt iuncta.
고통과 즐거움은 성질상 극히 다르지만, 어떤 자연적인 연대로 인해 서로 긴밀히 연결되어 있습니다.
§5.4.5moleste antea ferebat miles se suo sumptu operam rei publicae praebere;
이전에는 병사가 자신의 비용으로 국가에 노고를 바치는 것을 원망스러워했습니다.
gaudebat idem partem anni se agrum suum colere, quaerere, unde domi militiaeque se ac suos tueri posset;
한편으로 그는 일 년 중 일부 기간에는 자신의 땅을 갈고, 집에서나 전쟁터에서 자신과 가족을 부양할 방도를 어디서 마련할지 찾을 수 있다는 점을 기뻐했습니다.
§5.4.6gaudet nunc fructui sibi rem publicam esse et laetus stipendium accipit;
지금 그는 국가가 자신에게 이익이 되는 것을 기뻐하며 즐겁게 급료를 받습니다.
aequo igitur animo patiatur se ab domo ac re familiari, cui gravis inpensa non est, paulo diutius abesse.
그러므로 집과, 이제 무거운 비용이 들지 않게 된 가산으로부터 조금 더 오래 떨어져 있는 것을 평온한 마음으로 감내해야 마땅합니다.
§5.4.7an, si ad calculos eum res publica vocet, non merito dicat: “annua aera habes, annuam operam ede;
만약 국가가 그를 셈판으로 불러 이렇게 말한다면 당연하지 않겠습니까? "너는 일 년치 급료를 받았으니 일 년치의 노고를 바쳐라.
an tu aecum censes militia semenstri solidum te stipendium accipere?”
아니면 반년 동안 군 복무를 하고서 온전한 급료를 받는 것이 공정하다고 생각하느냐?"라고 말입니다.
§5.4.8invitus in hac parte orationis, Quirites, moror;
로마 시민 여러분, 저는 불만스럽게도 연설의 이 대목에 머물러 있습니다.
sic enim agere debent, qui mercennario milite utuntur;
왜냐하면 그렇게 따져야 하는 것은 용병을 부리는 자들이기 때문입니다.
nos tamquam cum civibus agere volumus agique tamquam cum patria nobiscum aecum censemus.
우리는 시민을 대하듯 행하기를 원하며, 우리 또한 조국을 대하듯 대우받는 것이 공정하다고 여깁니다.
§5.4.9aut non suscipi bellum oportuit aut geri pro dignitate populi Romani et perfici quam primum oportet.
전쟁은 아예 시작하지 말았어야 했거나, 아니면 로마 인민의 존엄에 걸맞게 치러져 하루빨리 끝내야 합니다.
§5.4.10perficietur autem, si urgemus obsessos, si non ante abscedimus, quam spei nostrae finem captis Veis inposuerimus.
그리고 우리가 포위된 자들을 몰아붙이고, 베이이를 함락하여 우리 희망의 결실을 맺기 전에는 물러서지 않는다면 끝이 날 것입니다.
si hercules nulla alia causa, ipsa indignitas perseverantiam inponere debuit.
참으로 다른 아무런 이유가 없다 하더라도, 그 굴욕 자체만으로도 우리에게 인내를 부과했어야 마땅했습니다.
§5.4.11decem quondam annos urbs oppugnata est ob unam mulierem ab universa Graecia quam procul ab domo? quot terras, quot maria distans?
과거에 한 여인을 위해 온 그리스가 집에서 그토록 멀리 떨어진 곳에서 한 도시를 십 년 동안이나 포위 공격한 적이 있지 않습니까? 얼마나 많은 땅과 바다를 건너서 말입니까?
§5.4.12nos intra vicensimum lapidem in conspectu prope urbis nostrae annuam oppugnationem perferre piget.
우리는 스무 번째 이정표 안쪽에서, 거의 우리 도시가 보이는 곳에서 일 년 동안의 포위 공격을 견디는 것조차 지겨워하고 있습니다.
scilicet quia levis causa belli est nec satis quicquam iusti doloris est, quod nos ad perseverandum stimulet.
하긴 전쟁의 명분이 가볍고, 우리가 인내하도록 자극할 만한 정당한 분노가 충분하지 않기 때문이겠지요.
§5.4.13septiens rebellarunt;
그들은 일곱 번이나 반역했습니다.
in pace numquam fida fuerunt;
평화로울 때 결코 믿을 수 없었습니다.
agros nostros miliens depopulati sunt;
우리의 영토를 수없이 황폐화했습니다.
Fidenates deficere a nobis coegerunt;
피데나이인들이 우리로부터 이탈하도록 강요했습니다.
colonos nostros ibi interfecerunt;
그곳에 있던 우리의 식민자들을 살해했습니다.
§5.4.14auctores fuere contra ius caedis inpiae legatorum nostrorum;
그들은 국제법을 위반하여 우리 사절들을 불경하게 학살한 주모자였습니다.
Etruriam omnem adversus nos concitare voluerunt hodieque id moliuntur;
에트루리아 전체를 우리에 맞서 선동하려 했고 오늘날에도 그것을 꾀하고 있습니다.
res repetentis legatos nostros haud procul afuit quin violarent.
배상을 요구하러 간 우리 사절들에게 위해를 가하기 직전까지 갔습니다.