§5.38.1ibi tribuni militum non loco castris ante capto, non praemunito vallo, quo receptus esset, non deorum saltem, si non hominum, memores nec auspicato nec litato instruunt aciem diductam in cornua, ne circumveniri multitudine hostium possent;
そこで軍事執政官たちは、あらかじめ陣営の場所を確保することもなく、退却先となるべき土塁を築くこともなく、人間のことはともかく、少なくとも神々のことすら念頭に置かず、鳥占いを立てることも、犠牲を捧げて神意を確かめることもせずに、敵の多勢に包囲されないようにと、両翼に広げた陣形を整えた。
§5.38.2nec tamen aequari frontes poterant, cum extenuando infirmam et vix cohaerentem mediam aciem haberent.
しかし、戦線を引き伸ばすことによって、中央の陣形が脆弱でかろうじて繋がっているだけの状態になっていたため、敵と戦線を等しくすることはできなかった。
paulum erat ab dextera editi loci, quem subsidiariis repleri placuit;
右翼から少し離れたところに高地があり、そこを予備兵で満たすことが決定された。
eaque res ut initium pavoris ac fugae, sic una salus fugientibus fuit.
そしてそのことが、恐れと逃走の端緒となった一方で、逃亡する者たちにとって唯一の救いとなった。
§5.38.3nam Brennus, regulus Gallorum, in paucitate hostium artem maxime timens, ratus ad id captum superiorem locum, ut, ubi Galli cum acie legionum recta fronte concurrissent, subsidia in aversos transversosque impetum darent, ad subsidiarios signa convertit,
なぜなら、ガリア人の小王ブレンヌスは、敵が少数である中で計略を最も恐れており、ガリア人がレギオーの戦列と正面から衝突した時に、予備兵たちが彼らの背後や側面に突撃できるようにという、まさにその目的のためにあの高地が確保されたのだと考えて、予備兵たちの方へと軍旗を向けたからである。
§5.38.4si eos loco depulisset, haud dubius facilem in aequo campi tantum superanti multitudine victoriam fore;
もし彼らをその場所から追い落としたなら、平坦な平原においては、これほど圧倒的な多勢を擁しているのだから勝利は容易であろうと彼は確信していた。
adeo non fortuna modo, sed ratio etiam cum barbaris stabat.
これほどまでに、運命だけでなく戦略さえも未開人たちの側に立っていた。
§5.38.5in altera acie nihil simile Romanis, non apud duces, non apud milites erat.
もう一方の陣営においては、指揮官たちの中にも兵士たちの中にも、ローマ人らしいものは何一つなかった。
pavor fugaque occupaverat animos et tanta omnium oblivio, ut multo maior pars Veios, in hostium urbem, cum Tiberis arceret, quam recto itinere Romam ad coniuges ac liberos fugerent.
恐怖と逃走への思いが彼らの心を占め、すべてのことに対するこれほどの忘我があったため、テベレ川が直接の進路を遮っていたために、大半の者がまっすぐな道を通ってローマの妻や子供たちのもとへ逃げるよりも、かつての敵の都市であるウェイイへと逃げたほどであった。
§5.38.6parumper subsidiarios tutatus est locus;
しばらくの間、その場所が予備兵たちを守った。
in reliqua acie simul est clamor proximis ab latere, ultimis ab tergo auditus, ignotum hostem prius paene quam viderent, non modo non temptato certamine, sed ne clamore quidem reddito integri intactique fugerunt;
残りの戦列においては、側面から最も近い者たちに、背後から最後尾の者たちに叫び声が聞こえるやいなや、未知の敵をほとんど目にする前に、戦闘を試みることも全くせず、叫び声を返しさえしないで、無傷で無事なまま逃走した。
§5.38.7nec ulla caedes pugnantium fuit;
戦っている最中の者の殺戮は全くなかった。
terga caesa suomet ipsorum certamine in turba inpedientium fugam.
逃走を互いに妨げ合う群衆の中で、彼ら自身の押し合いによって、背後から切り倒されたのである。
§5.38.8circa ripam Tiberis, quo armis abiectis totum sinistrum cornu refugit, magna strages facta est, multosque inperitos nandi aut invalidos, graves loricis aliisque tegminibus, hausere gurgites.
武器を投げ捨てて左翼全体が逃げ込んだテベレ川の岸辺の周りで大殺戮が行われ、泳ぎの不慣れな者や力のない者で、鎧やその他の防具によって重くなっていた者の多くを、濁流が飲み込んだ。
§5.38.9maxima tamen pars incolumis Veios perfugit, unde non modo praesidii quicquam, sed ne nuntius quidem cladis Romam est missus.
しかし、大部分は無傷でウェイイへと逃げ延び、そこからは救助の求めはもちろん、敗戦の知らせさえもローマへは送られなかった。
ab dextro cornu, §5.38.10quod procul a flumine et magis sub monte steterat, Romam omnes petiere et ne clausis quidem portis urbis in arcem confugerunt.
右翼からは、川から遠く、より山の麓に陣取っていたが、全員がローマを目指し、市の門を閉じることさえせずに、砦へと逃げ込んだ。