Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §5.25.1-5.25.13

アポロンへの十分の一税の誓約と婦人たちの献納

284 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ウェイイへの移住問題で紛争が続く中、カミッルスはアポロンへの戦利品の10分の1の誓約履行を主張する。神官団の決定により土地や都市も含めた10分の1がアポロンに捧げられることになり、女性たちが自発的に宝飾品を提供して黄金の混酒器が制作される。

§5.25.1haec cum foedis certaminibus agerentur — nam partem tribunorum plebi patres in suam sententiam traxerant —
これらが醜い争いの中で行われていた時――というのも、元老院議員たちは平民護民官の一部を自分たちの意見へと引き込んでいたからである――、平民が暴力を控えるように強いるものは他には何もなかった。
§5.25.2, nulla res alia manibus temperare plebem cogebat, quam quod, ubi rixae committendae causa clamor ortus esset, principes senatus primi turbae offerentes se peti feririque atque occidi iubebant.
ただ、喧嘩を始めるために大声が上がったときにはいつでも、元老院の主導者たちが真っ先に群衆の前に身をさらし、自分たちを標的にし、殴り、殺すようにと命じたことだけが、彼らにそうさせたのである。
§5.25.3ab horum aetatibus dignitatibusque et honoribus violandis dum abstinebatur, et ad reliquos similes conatus verecundia irae obstabat.
彼らの年齢、尊厳、名誉を侵害することを控えている間は、他の同様の暴力行為に対しても、怒りを抑える敬意が立ちはだかっていた。
Camillus identidem omnibus locis contionabundus:
カミッルスは、いたるところで繰り返し演説を行い、次のように語った。
§5.25.4haud mirum id quidem esse, furere civitatem, quae damnata voti omnium rerum potiorem curam quam religione se exsolvendi habeat.
「誓約の履行を義務づけられていながら、宗教的義務から自らを解放することよりも、他のあらゆることへの配慮を優先している国家が狂気に陥っていることは、決して驚くべきことではない。
§5.25.5nihil de conlatione dicere stipis verius quam decumae, quando ea se quisque privatim obligaverit, liberatus sit populus.
自分は、施しの寄付については何も言わない。 10分の1について語る方がより真実である。 なぜなら、施しの寄付には各人が私的に自らを拘束したのであり、全体としての民衆は(義務から)解放されているからである。
§5.25.6enimvero illud se tacere suam conscientiam non pati, quod ex ea tantum praeda, quae rerum moventium sit, decuma designetur; urbis atque agri capti, quae et ipsa voto contineantur, mentionem nullam fieri.
しかし、動産である戦利品からのみ10分の1が指定され、占領された都市や土地――それら自体も誓約に含まれているというのに――については全く言及がなされていないということを、自らの良心が黙っているのを許さない」と。
§5.25.7cum ea disceptatio, anceps senatui visa, delegata ad pontifices esset, adhibito Camillo visum collegio, quod eius ante conceptumn votum Veientium fuisset et post votum in potestatem populi Romani venisset, eius partem decumam Apollini sacram esse.
この議論は元老院にとって判断しがたいものと思われたため神官団に委ねられたが、カミッルスが同席した上で神官団は、誓約が立てられる前にウェイイ人の所有であり、誓約の後にローマ民衆の支配下に入ったもの、その10分の1の分がアポロンに捧げられるべき聖なるものであると判断した。
ita in aestimationem urbs agerque venit.
こうして都市と土地の見積もりが行われた。
§5.25.8pecunia ex aerario prompta et tribunis militum consularibus, ut aurum ex ea coemerent, negotium datum.
国庫から資金が引き出され、その資金で金を買い集める任務が軍事執政官たちに与えられた。
cuius cum copia non esset, matronae coetibus ad eam rem consultandam habitis, communi decreto pollicitae tribunis militum aurum, omnia ornamenta sua in aerarium detulerunt.
しかし金が十分に手に入らなかったため、既婚女性たちがこの件を相談するための集会を開いたのち、共同の決議によって軍事執政官たちに金を提供することを約束し、自分たちのすべての装飾品を国庫へ持参した。
§5.25.9grata ea res ut quae maxime senatui umquam fuit;
このことは、元老院にとってかつてないほど喜ばしいことであった。
honoremque ob eam munificentiam ferunt matronis habitum, ut pilento ad sacra ludosque, carpentis festo profestoque uterentur.
そして、この寛大さに対して、女性たちに次のような名誉が与えられたと言われている。 すなわち、祭儀や競技会へは四輪馬車を用い、祝日や平日には二輪馬車を用いることができるというものであった。
§5.25.10pondere ab singulis auri accepto aestimatoque, ut pecuniae solverentur, crateram auream fieri placuit, quae donum Apollini Delphos portaretur.
個々の女性から金の重量が受け取られ、見積もられ、その代価としての金銭が支払われることになり、黄金の混酒器を作って、アポロンへの贈り物としてデルポイへ運ぶことが決定された。
§5.25.11simul ab religione animos remiserunt, integrant seditionem tribuni plebis;
彼らが宗教的な恐れから心を解放した途端に、平民護民官たちは紛争を再燃させた。
incitatur multitudo in omnes principes, ante alios in Camillum:
民衆はすべての指導者たち、とりわけカミッルスに対して駆り立てられた。
§5.25.12eum praedam Veientanam publicando sacrandoque ad nihilum redegisse.
彼らは、カミッルスがウェイイの戦利品を公有化し神に捧げることによって無に帰せしめたと非難した。
absentes ferociter increpant; praesentium, cum se ultro iratis offerrent, §5.25.13verecundiam habent.
彼らは不在の者たちを激しく罵るが、出席している者たちに対しては、自ら怒り狂う民衆の前に進み出ても、敬意を抱くのであった。
simul extrahi rem ex eo anno viderunt, tribunos plebis latores legis in annum eosdem reficiunt;
同時に、事態がその年から引き延ばされるのを見るや、平民護民官たちは法案の提出者である同じ者たちを翌年も再選した。
et patres hoc idem de intercessoribus legis adnisi.
元老院もまた、法案の拒否権行使者たちについてこれと同じことに尽力した。
ita tribuni plebis magna ex parte iidem refecti.
こうして、平民護民官は大部分が同じ者たちで再選された。

語釈・文法注

  1. §5.25.2nulla res alia manibus temperare plebem cogebat, quam quod — quam quodは「〜ということ以外には」という制限を表す。主節の主語としての名詞節を導き、「元老院の主導者たちが自らを群衆に差し出したこと」以外に、平民の暴力を抑えるものはなかったことを示す構文。temperareは与格(plebiなど)を取ることもあるが、ここでは対格plebem(「〜を抑制する」)を目的語としている。
  2. §5.25.4damnata voti — damnatus(「有罪と宣告された、義務づけられた」)が属格votiを伴うことで、誓約(votum)の履行を義務づけられた状態(voti damnatus = 誓約を果たす義務を負う)を表す法律・宗教上の慣用表現。
  3. §5.25.5nihil de conlatione dicere stipis verius quam decumae — 間接話法における不定詞句。dicereの主語(対格)は先行文から了解されるCamillum(または三人称の代名詞se)。veriusは比較級副詞(あるいは形容詞中性単数)で、「10分の1(decumae)について話す方がより適切である(真実である)」という意味をなす。
  4. §5.25.7quod eius ante conceptum votum Veientium fuisset — 関係節 quod eius... fuisset において、eius は主節の eius partem decumam の eius を先行詞とする関係代名詞の属格。神官団の決定の根拠を示す内容(「誓約以前にウェイイ人のものであった『それ』」)を表している。
  5. §5.25.9ut quae maxime — 強調の慣用表現で、「かつてないほどに」「この上なく」を意味する(英:as much as any ever was)。ut quae は関係代名詞を含む比較の最上級的表現の変形。
  6. §5.25.12praesentium, cum se ultro iratis offerrent, verecundiam habent — praesentium は verecundiam habent の目的語となる属格(客観属格)。cum 節は譲歩(「〜であるにもかかわらず」)を表し、出席している元老院議員たちが怒れる民衆の前に自ら進み出たとしても、民衆は彼らに対して敬意(verecundia)を抱いて暴力を控えたことを説明している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §5.25.1-5.25.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:5.25.1-5.25.13

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。