§5.23.1Romam ut nuntiatum est Veios captos, quamquam et prodigia procurata fuerant et vatum responsa et Pythicae sortes notae et, quantum humanis adiuvari consiliis potuerat res, ducem M. Furium maximum imperatorum omnium legerant, §5.23.2tamen, quia tot annis varie ibi bellatum erat multaeque clades acceptae, velut ex insperato inmensum gaudium fuit et, priusquam senatus decerneret, §5.23.3plena omnia templa Romanarum matrum grates dis agentium erant.
ウェイイが陥落したという報せがローマに届いたとき、前兆は清められ、予言者たちの応答やピューティアーの神託も知られており、また、人間の知恵によって事態を助けうることのできた限りにおいて、彼らはすべての将軍の中で最大なるマルクス・フリウスを指揮官に選んでいたのではあったが、それでもやはり、そこで長年にわたり一進一退の戦争が行われ、多くの敗北を被っていたために、思いがけないことのように計り知れない喜びが湧き起こり、元老院が決議するよりも前に、すべての神殿は、神々に感謝を捧げるローマの母親たちで満ちていた。
senatus in quadriduum, quot dierum nullo ante bello, supplicationes decernit.
元老院は、それ以前のいかなる戦争でもなかったほどの4日間の感謝祭を議決した。
§5.23.4adventus quoque dictatoris omnibus ordinibus obviam effusis celebratior quam ullius umquam antea fuit, triumphusque omnem consuetum honorandi diei illius modum aliquantum excessit.
独裁官の帰還もまた、すべての階級の人々が迎えに押し寄せたため、かつて誰の帰還よりも盛大に祝われ、凱旋式もまた、その日を称える通常のあらゆるやり方をいくらか超越したものであった。
§5.23.5maxime conspectus ipse est curru equis albis iuncto urbem invectus; parumque id non civile modo, sed humanum etiam visum.
とりわけ、彼自身が白馬の繋がれた戦車に乗って市内へと進み入る姿が注目を集めたが、それは市民にふさわしくないだけでなく、人間(の分)を超えているとさえ見なされた。
§5.23.6Iovis Solisque equis aequiperatum dictatorem in religionem etiam trahebant, triumphusque ob eam unam maxime rem clarior quam gratior fuit.
ユッピテルやソルの馬と同等にされた独裁官を、人々は宗教的不敬としてさえ受け止め、凱旋式は、主にこの一つの理由のために、歓迎されるというよりは、ただ華々しいものとなった。
§5.23.7tum Iunoni reginae templum in Aventino locavit dedicavitque Matutae matris;
そのとき彼はアヴェンティヌス丘に女王ユーノーの神殿の場所を定め、またマテル・マトゥータの神殿を捧げた。
atque his divinis humanisque rebus gestis dictatura se abdicavit.
そしてこれらの神事および人事を成し終えると、独裁官の職を辞した。
agi deinde de Apollinis dono coeptum.
その後、アポローンへの捧げ物についての議論が始められた。
§5.23.8cui se decumam vovisse praedae partem cum diceret Camillus, pontifices solvendum religione populum censerent, §5.23.9haud facile inibatur ratio iubendi referre praedam populum, ut ex ea pars debita in sacrum secerneretur.
カミッルスが、自分は戦利品の10分の1をアポローンに誓願したと述べ、神官たちが、民衆はその宗教的義務から解放されるべきだと判断したため、民衆に戦利品を返還するよう命じ、それによってそこから義務である部分を聖なるものとして取り分けるための方法を見いだすことは容易ではなかった。
§5.23.10tandem eo, quod lenissimum videbatur, decursum est, ut, qui se domumque religione exsolvere vellet, cum sibimet ipse praedam aestumasset suam, decumae pretium partis in publicum deferret,
ついに、最も穏やかと思われる手段へと至った。 すなわち、自身と家を宗教的義務から解放したいと望む者が、自分自身で自分の戦利品を査定した上で、10分の1にあたる価値の金額を公庫に届ける、ということである。
§5.23.11ut ex eo donum aureum, dignum amplitudine templi ac numine dei, ex dignitate populi Romani fieret.
それによって、神殿の壮麗さと神の威光にふさわしく、またローマ民衆の尊厳に見合った黄金の贈り物が作られるためであった。
ea quoque conlatio plebis animos a Camillo alienavit.
この拠出もまた、平民の心をカミッルスから離れさせた。
inter haec pacificatum legati a Volscis §5.23.12et Aequis venerunt, inpetrataque pax, magis ut fessa tam diutino bello adquiesceret civitas, quam quod digni peterent.
このような最中に、和平を求めてウォルスキ族からの使節たちが、およびアイクイ族からの使節たちがやって来て、和平が認められた。 それは、これほど長期にわたる戦争で疲弊した国家が休息を得られるようにするためであり、彼らが平和を得るにふさわしいからではなかった。