§5.19.1iam ludi Latinaeque instauratae erant, iam ex lacu Albano aqua emissa in agros, Veiosque fata adpetebant.
すでに競技会とラティウムの祭礼が改めて執り行われ、すでにアルバ湖から水が野へと放出されており、運命がウェイイに迫っていた。
§5.19.2igitur fatalis dux ad excidium illius urbis servandaeque patriae M. Furius Camillus dictator dictus magistrum equitum P. Cornelium Scipionem dixit.
それゆえ、あの都市の滅亡と祖国の救済のための、運命に定められた将軍であるマルクス・フリウス・カミルスが独裁官に指名され、彼はプブリウス・コルネリウス・スキピオを騎兵長官に指名した。
omnia repente mutaverat imperator mutatus:
将軍が交代したことが、突如としてすべてを一変させていた。
§5.19.3alia spes, alius animus hominum, fortuna quoque alia urbis videri.
人々の希望も変わり、気概も変わり、都市の運命さえも変わったように見えた。
§5.19.4omnium primum in eos, qui a Veis in illo pavore fugerant, more militari animadvertit effecitque, ne hostis maxime timendus militi esset.
彼は何よりもまず、あの恐慌の中でウェイイから逃亡した者たちに対して軍法に従って処罰を加え、兵士にとって敵が最も恐れるべきものとはならないようにした。
§5.19.5deinde indicto dilectu in diem certam ipse interim Veios ad confirmandos militum animos intercurrit;
次いで、特定の日に徴兵を行うことを告げると、彼自身はそれまでの間、兵士たちの士気を固めるためにウェイイへと急行した。
inde Romam ad scribendum novum exercitum redit nullo detractante militiam.
そこから、誰も兵役を拒むことなく、新たな軍隊を編成するためにローマへと帰還した。
peregrina etiam iuventus, Latini Hernicique, operam suam pollicentes ad id bellum venere;
同盟市民の若者たち、すなわちラティウム人とヘルニキ人も、この戦争への協力を約束してやって来た。
§5.19.6quibus cum gratias in senatu egisset dictator, satis iam omnibus ad id bellum paratis ludos magnos ex senatus consulto vovit Veis captis se facturum aedemque Matutae matris refectam dedicaturum iam ante ab rege Ser. Tullio dedicatam.
元老院において独裁官が彼らに感謝の意を表した後、すでにこの戦争のためのすべての準備が十分整ったところで、彼は元老院の決議に従い、ウェイイが攻略された暁には大競技会を執り行うこと、そして、かつてセルウィウス・トゥッリウス王によって奉納され、今回再建された、母なるマトゥータの神殿を奉納することを誓った。
§5.19.7profectus cum exercitu ab urbe expectatione hominum maiore quam spe in agro primum Nepesino cum Faliscis et Capenatibus signa confert.
希望よりも人々の期待の方が大きい中で、軍勢とともに都市から出発し、まずネペテの領土において、ファレリイ人およびカペナ人と交戦した。
§5.19.8omnia ibi summa ratione consilioque acta fortuna etiam, ut fit, secuta est.
そこでは、あらゆる行動が極めて合理的に、かつ深い思慮をもって行われ、幸運もまた、常のことながら、それに従った。
non proelio tantum fudit hostes, sed castris quoque exuit ingentique praeda est potitus;
戦闘において敵を敗走させただけでなく、その陣営をも奪い取り、莫大な戦利品を手に入れた。
cuius pars maxima ad quaestorem redacta est, haud ita multum militi datum.
その大部分は財務官に引き渡され、兵士たちにはそれほど多くは与えられなかった。
§5.19.9inde ad Veios exercitus ductus, densioraque castella facta et a procursationibus, quae multae temere inter murum ac vallum fiebant, edicto, ne quis iniussu pugnaret, ad opus milites traducti.
そこから軍勢はウェイイへと導かれ、より密に砦が築かれた。 そして、城壁と陣地の柵の間で頻繁に無謀に行われていた小競り合いを禁じるため、「命令なしに戦ってはならない」という布告が出され、兵士たちは土木作業へと回された。
§5.19.10operum fuit omnium longe maximum ac laboriosissimum cuniculus in arcem hostium agi coeptus.
すべての作業の中で、はるかに最大かつ最も困難であったのは、敵の砦へと掘り進められ始めた地下道であった。
§5.19.11quod ne intermitteretur opus neu sub terra continuus labor eosdem conficeret, in partes sex munitorum numerum divisit;
この作業が中断されることのないよう、また地下での継続的な労働が同じ人々を消耗させないようにするために、彼は作業員の数を6つのグループに分けた。
senae horae in orbem operi attributae sunt;
交代で、それぞれ6時間が作業に割り当てられた。
nocte ac die numquam ante omissum, quam in arcem viam facerent.
砦への道を切り開くまでは、昼も夜も作業が中断されることは決してなかった。