Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §45.38.1-45.38.14

凱旋式の意義と兵士たちへのセルウィウスの戒め

1764 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

セルウィウスは兵士たちに対し、凱旋式は将軍個人の名誉に留まらず、兵士自身やローマ市民全体の栄誉であることを説き、かつて偉大な指導者を不当に扱った過ちを繰り返さないよう警告する。

§45.38.1“equidem ipse aliter adfectus animo sum, qui apud exercitum mihi loqui videar, quam paulo ante eram, cum ad plebem urbanam spectabat oratio.
「実のところ、私自身の心持ちは、今は軍隊を前にして語っているように思えるため、少し前に都市の平民に演説を向けていたときとは異なっています。
§45.38.2quid autem dicitis, milites? aliquis est Romae, praeter Persea, qui triumphari de Macedonibus nolit: et eum non isdem manibus discerpitis, quibus Macedonas vicistis? vincere vos prohibuisset, si potuisset, qui triumphantis urbem inire prohibet.
しかし、兵士諸君、諸君は何と言うのか。 ローマに、ペルセウスを除いて、マケドニアに対する凱旋式の挙行を望まない者がいるというのか。 そして、諸君がマケドニア人を打ち破ったまさにその手で、その者を八つ裂きにしないというのか。 凱旋する者が市内に入るのを拒む者は、もし可能であったなら、諸君が勝利することをも阻んだことでしょう。
§45.38.3erratis, milites, si triumphum imperatoris tantum et non militum quoque et universi populi Romani esse decus censetis.
兵士諸君、もし凱旋式が将軍一人の栄誉であり、兵士たちやローマの全市民の栄誉でもあると考えないなら、諸君は誤っています。
§45.38.4non unius in hoc Pauli.
このことにおいて、パウルス一人の[栄光が問題なのでは]ありません。
multi etiam, qui ab senatu non inpetrarunt triumphum, in monte Albano triumpharunt;
元老院から凱旋式を認められなかった多くの者たちも、アルバーヌス山で凱旋式を挙行しました。
nemo L. Paulo magis eripere decus perfecti belli Macedonici potest quam C. Lutatio primi Punici belli, quam P. Cornelio secundi, quam illi, qui triumphaverant;
ルキウス・パウルスから、完遂されたマケドニア戦争の栄誉を奪い去ることは、第一次ポエニ戦争のガイウス・ルタティウスから、第二次のプブリウス・コルネリウスから、すでに凱旋式を挙行した彼らから[その栄誉を]奪い去ることができないのと同様に、誰にも不可能です。
§45.38.5nec L. Paulum minorem aut maiorem imperatorem triumphus faciet —, militum magis in hoc universique populi Romani fama agitur,
また、凱旋式がルキウス・パウルスをより劣った将軍にすることも、より偉大な将軍にすることもないでしょう。 このことにおいてより大きく問われているのは、兵士たち、そしてローマの全市民の名声であります。
§45.38.6primum ne invidiae et ingrati animi adversus clarissimum quemque civem opinionem habeat et imitari in hoc populum Atheniensem lacerantem invidia principes suos videatur.
第一に、最も著名ないかなる市民に対しても、嫉妬や不恩義の念を抱いているという評判を被らないようにするためであり、このことにおいて、嫉妬から自らの指導者たちを引き裂いたアテナイの民衆を模倣しているように見えないようにするためです。
§45.38.7satis peccatum in Camillo a maioribus vestris est, quem tamen ante receptam per eum a Gallis urbem violarunt;
諸君の先祖がカミッルスに対して犯した過ちは十分であり、それにもかかわらず彼らは、彼によってガリア人から都市が奪還される前に彼を冒涜したのです。
satis nuper a vobis in P. Africano.
また、諸君が最近プブリウス・アフリカヌスに対して犯した過ちも十分です。
Literni domicilium et sedem fuisse domitoris Africae, Literni sepulcrum ostendi erubescamus.
アフリカの征服者の住処であり居所であったのがリテルヌムであり、リテルヌムにその墓が示されていることを、我々は恥じるべきです。
§45.38.8gloria sit par illis viris L. Paulus, iniuria vestra ne exaequetur.
ルキウス・パウルスが、これら高潔な人々と栄光において等しくありますように。 諸君の不当な扱いによって[不遇において]等しくされることのないように。
haec igitur primum infamia deleatur, foeda apud alias gentes, damnosa apud nostros.
したがって、他国の人々にとっては忌まわしく、我が同胞にとっては有害なこの不名誉が、まず一掃されるようにしましょう。
§45.38.9quis enim aut Africani aut Pauli similis esse in tam ingrata et inimica bonis civitate velit?
これほど恩知らずで、優れた人々に対して敵対的な国家において、いったい誰がアフリカヌスやパウルスのようになりたいと望むでしょうか。
§45.38.10si infamia nulla esset et de gloria tantum ageretur, qui tandem triumphus non communem nominis Romani gloriam habet?
もし不名誉が何もなく、ただ栄光のみが問題になっているとしても、いったいどのような凱旋式がローマの名における共同の栄光を内包していないというのでしょうか。
§45.38.11tot de Gallis triumphi, tot de Hispanis, tot de Poenis ipsorum tantum imperatorum an populi Romani dicuntur? quemadmodum non de Pyrrho modo nec de Hannibale, sed de Epirotis Carthaginiensibusque triumphi acti sunt, sic non M’. Curius tantum nec P. Cornelius, sed Romani triumpharunt.
ガリアに対するこれほど多くの凱旋式、スペインに対するこれほど多くの、カルタゴに対するこれほど多くの凱旋式は、将軍たちだけのものであると言われているでしょうか、それともローマ市民全体のものであると言われているでしょうか。 ピュロスに対してだけでなく、ハンニバルに対してだけでもなく、エペイロス人やカルタゴ人に対しても凱旋式が挙行されたのと同様に、マニウス・クリウスだけでなく、プブリウス・コルネリウスだけでもなく、ローマ人が凱旋したのです。
§45.38.12militum quidem propria est causa, qui et ipsi laureati et quisque donis, quibus donati sunt, insignes Triumphum nomine cientes suasque et imperatoris laudes canentes per urbem incedunt.
とりわけ兵士たちの立場は固有のものであり、彼ら自身も月桂冠を戴き、それぞれ授与された恩賞で身を飾り、「凱旋式」の名を叫び、自分たちと将軍の称賛を歌いながら、市内を行進するのです。
§45.38.13si quando non deportati ex provincia milites ad triumphum sunt, fremunt;
もし万一、兵士たちが属州から凱旋式のために連れ戻されないことがあれば、彼らは不満を漏らします。
et tamen tum quoque se absentis, quod suis manibus parta victoria sit, triumphare credunt.
しかし、そのようなときでさえ、自らの手によって勝利がもたらされたのであるから、離れていても自分たちが凱旋しているのだと彼らは信じるのです。
§45.38.14si quis vos interroget, milites, ad quam rem in Italiam deportati et non statim confecta provincia dimissi sitis, quid Romam frequentes sub signis veneritis, quid moremini hic et non diversi domos quisque abeatis vestras, quid aliud respondeatis, quam vos triumphantis videri velle? vos certe victores conspici velle debebatis.
兵士諸君、もし誰かが諸君に、なぜイタリアに連れ戻され、属州の任務が完了した直後に解散されなかったのか、なぜ諸君が隊旗の下に大挙してローマにやって来たのか、なぜ諸君はここに留まり、それぞれ自分の家に分かれて帰って行かないのかと尋ねるなら、諸君は自分たちが凱旋式を行う姿を見せたいからだという以外に、何を答えるというのですか。 諸君は確かに、勝者として姿を見せることを望むべきだったのです。 」

語釈・文法注

  1. 45.38.1qui apud exercitum mihi loqui videar — 関係代名詞 qui が接続法 videar を伴うことで、ここでは因果・理由(「〜なので」)のニュアンスを表している。直訳すると「自分自身が軍隊を前に語っているように思える私自身は」となる。
  2. 45.38.4non unius in hoc Pauli . — 写本において Pauli の後に脱落(lacuna)が指摘されている箇所。文脈上、decus もしくは res agitur のような「パウルス一人の(栄誉・事柄)が問題なのではない」という名詞や動詞の表現が省略、あるいは欠損していると解釈して翻訳を補っている。
  3. 45.38.6primum ne invidiae et ingrati animi adversus clarissimum quemque civem opinionem habeat — 否定目的節 ne 内の動詞 habeat(接続法現在)の主語は、前文のpopulus Romanus(ローマ市民)またはcivitas(国家)が暗示的に引き継がれている。また、invidiae et ingrati animi(「嫉妬と不恩義の」)は説明の属格(属格の形容詞的用法)であり、opinionem に係る。
  4. 45.38.7ante receptam per eum a Gallis urbem — 前置詞 ante の後ろに名詞 urbem と完了受動分詞 receptam が置かれた「〜が奪還される前に」という名詞的意味構造(いわゆる ab urbe condita 構文)。「奪還された都市の前に」とは訳さない。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §45.38.1-45.38.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:45.38.1-45.38.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。