Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §45.37.1-45.37.14

セルウィウスによるパウルスの擁護とガルバ批判

1763 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

マルクス・セルウィウスは民衆に対し、ルキウス・パウルスが厳格な軍紀を維持して一度も反乱を起こさせなかった統率力を称え、告発者ガルバの引き延ばし戦術や不当な非難を徹底的に論破する。

§45.37.1tum Servilius: “quantus imperator L. Aemilius fuerit, Quirites, si ex alia re nulla aestimari posset, vel hoc satis erat, quod, cum tam seditiosos et leves milites, tam nobilem, tam temerarium, tam eloquentem ad instigandam multitudinem inimicum in castris haberet, nullam in exercitu seditionem habuit.
するとセルウィウスは言った。 「市民の皆さん、ルキウス・アエミリウスがいかに偉大な将軍であったかは、もし他のいかなる事柄からも評価できないとしても、これだけでも十分であります。 すなわち、あれほど反乱的で軽薄な兵士たちを、そして群衆を扇動することにかけてあれほど名門の出で、無謀で、雄弁な敵を陣営に抱えながらも、軍の中に一度も反乱を起こさせなかったという事実であります。
§45.37.2eadem severitas imperii, quam nunc oderunt, tum eos continuit.
彼らが今憎んでいるのとまさに同じ軍紀の厳格さが、当時は彼らを抑制していたのです。
itaque antiqua disciplina habiti neque dixerunt seditiose quicquam neque fecerunt.
それゆえ、彼らは昔ながらの規律の下に置かれ、反乱的なことは何一つ語らず、行いもしませんでした。
§45.37.3Servius quidem Galba, si in L. Paulo accusando tirocinium ponere et documentum eloquentiae dare voluit, non triumphum inpedire debuit, quem, si nihil aliud, senatus iustum esse iudicaverat, sed postero die quam triumphatum esset, privatum eum cum visurus esset, nomen deferret et legibus interrogaret;
そもそもセルウィウス・ガルバは、もしルキウス・パウルスを告発することによって自身の初陣を飾り、雄弁さの証拠を示したいと望んだのであれば、他ならぬ元老院が正当であると判断した凱旋式を妨げるべきではありませんでした。 そうではなく、凱旋式が挙行された翌日、彼が私人となったときに会いに行き、告発状を提出して法律に基づいて尋問すべきだったのです。
§45.37.4aut serius paulo, cum primum magistratum ipse cepisset, diem diceret inimico et eum ad populum accusaret.
あるいはもう少し後になって、自らが最初の政務官職に就いたときにすぐさま、敵対者に対して公判日を指定し、民衆の前で彼を告発すべきだったのです。
§45.37.5ita et pretium recte facti triumphum haberet L. Paulus pro egregio bello gesto et poenam, si quid et vetere gloria sua et nova indignum fecisset.
そうすれば、ルキウス・パウルスは傑出した戦争を遂行したことに対して正しい行為の報いとしての凱旋式を手にし、もし彼が自らの古い栄光にも新しい栄光にもそぐわない何事かを行っていたのであれば、その罰をも受けたことでしょう。
§45.37.6sed videlicet, cui nullum crimen, nullum probrum dicere poterat, eius obtrectare laudes voluit.
しかし明らかに、何の罪も何の不名誉も口にすることができなかった相手の、その称賛されるべき功績を彼は貶めようとしたのです。
diem integrum hesterno die ad accusandum L. Paulum petit: quattuor horas, quantum supererat diei, dicendo absumpsit.
彼は昨日、ルキウス・パウルスを告発するために丸一日を要求しました。 しかし、一日の残り時間であった四時間を演説によって浪費したのです。
§45.37.7quis umquam tam nocens reus fuit, cuius vitia vitae tot horis expromi non possent? quid interim obiecit, quod L. Paulus, si causam dicat, negatum velit?
これまで、その生涯の悪行がこれほど多くの時間を使っても暴き立てられないほど有罪な被告がいたでしょうか。 その間に、ルキウス・パウルスが、もし弁明を行うとすれば否定したいと望むような、どのような非難を彼は浴びせたというのですか。
§45.37.8duas mihi aliquis contiones parumper faciat, unam militum Macedonicorum, puram alteram et integrioris iudicii a favore et odio, universi populi Romani;
誰か私のために、しばしの間二つの民会を想定してください。 一つはマケドニア帰りの兵士たちのもの、もう一つは好悪から離れた、より公平な判断力を持つ、ローマの全市民によるものです。
apud contionem togatam et urbanam prius reus agatur.
まずは、トガをまとった都市の民会の前で被告を裁くことにしましょう。
§45.37.9quid apud Quirites Romanos, Ser.
ローマ市民の皆さんを前にして、セルウィウス・ガルバよ、あなたは何を語るつもりだったのですか。
Galba, diceres? illa enim tibi tota abscisa oratio esset “in statione severius et intentius stetisti;
あなたのあの演説は、次のようにすべて遮断されてしまったことでしょう。 『お前は歩哨の任務において厳格に、かつ注意深く立ちすぎた。
vigiliae acerbius et diligentius circumitae sunt;
夜警の巡回は過酷に、かつ入念に行われすぎた。
operis plus quam antea fecisti, cum ipse imperator ut exactor circumiret;
将軍自らが取り立て人のように巡回したため、お前は以前よりも多くの労働をさせられた。
eodem die et iter fecisti et in aciem ex itinere existi;
同じ日に、お前は行軍もし、行軍からそのまま戦闘にも突入した。
§45.37.10ne victorem quidem te adquiescere passus est;
彼は勝者となったお前を休ませることさえしなかった。
statim ad persequendos hostes duxit.
直ちに敵を追撃するために率いていった。
cum te praeda partienda locupletem facere posset, pecuniam regiam translaturus in triumpho est et in aerarium laturus.
戦利品の分配によってお前を富ませることができたはずなのに、彼は王の財宝を凱旋式で引き回し、国庫に運び込もうとしている。
§45.37.11haec sicut ad militum animos stimulandos aliquem aculeum habent, qui parum licentiae, parum avaritiae suae inservitum censent, ita apud populum Romanum nihil valuissent, qui,
』これらの言葉は、自らの放縦さや強欲さが十分に満たされていないと考えている兵士たちの心を刺激するような、いくらかの棘を含んではいますが、ローマの民衆の前では何の意味も持たなかったでしょう。
§45.37.12ut vetera atque audita a parentibus suis non repetat, quae ambitione imperatorum clades acceptae sint, quae severitate imperii victoriae partae, proxumo certe Punico bello, quid inter M. Minucium magistrum equitum et Q. Fabium Maximum dictatorem interfuerit, meminit.
なぜなら、民衆は、将軍たちの人気取りによっていかなる惨敗が喫せられ、軍紀の厳格さによっていかなる勝利がもたらされたかという、彼らの親たちから聞いた古い歴史を繰り返すまでもなく、少なくとも先のポエニ戦争において、騎兵長官マルクス・ミヌキウスと独裁官クィントゥス・ファビウス・マクシムスの間にいかなる違いがあったかを記憶しているからです。
§45.37.13itaque apparuisset neque accusatorem hiscere potuisse et supervacaneam defensionem Pauli fuisse.
したがって、告発者は一言も発することができず、パウルスの弁護は不要であったことが明らかになったはずです。
§45.37.14transeatur ad alteram contionem;
もう一つの民会に移りましょう。
nec Quirites vos, sed milites videor appellaturus, si nomen hoc saltem ruborem incutere et verecundiam aliquam imperatoris violandi adferre possit.
もし「兵士たち」というこの名前が、少なくとも恥じらいを生じさせ、将軍を冒涜することに対するいくらかの畏れをもたらすことができるなら、私はあなた方を「市民」としてではなく、「兵士たち」と呼ぶことになるでしょう。

語釈・文法注

  1. 45.37.1vel hoc satis erat, quod — 接続法過去の条件節 `si... posset` に対する帰結節において、確実な事実であることを強調するために直説法未完了過去 `erat` が用いられている。`quod` は `hoc` と同格の名詞節を導き、「〜という事実」を表す。
  2. 45.37.3nomen deferret — `deferret`(および後続の `interrogaret`, `diceret`, `accusaret`)は、過去における義務や適当さを表す「過去の命令(義務)の接続法」('he should have...')であり、直前の `non debuit` と対照されて「〜すべきであった」という意味を表している。
  3. 45.37.11parum licentiae, parum avaritiae suae inservitum — `inservitum` は与格を支配する自動詞 `inservire` の完了受動不定詞(`esse` の省略)であり、ここでは非人称受動態として用いられている。兵士たちの放縦や強欲といった与格補語に対して、「〜に十分な配慮がなされなかった(=満たされなかった)」という受動的な意味を表している。
  4. 45.37.12ut vetera atque audita a parentibus suis non repetat — この `ut` 節は、主節の動詞 `meminit`(主語は `populus Romanus`)に対して修飾的に挿入された目的を表す接続法節であり、「古く親から聞いたことを繰り返さないために(=わざわざ持ち出すまでもなく)」という話者(セルウィウス)の意図を示す慣用的・挿入的な表現である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §45.37.1-45.37.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:45.37.1-45.37.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。