Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §45.19.1-45.19.17

アッタロスのローマ来訪と医師ストラティオスの説得

1745 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ペルガモン王エウメネスの弟アッタロスがローマに到着し、元老院から王位や栄誉を得ようとするが、医師ストラティオスの賢明な説得により翻意する過程が描かれる。

§45.19.1inter multas regum gentiumque et populorum legationes Attalus, frater regis Eumenis, maxime convertit in se omnium oculos animosque.
王たち、諸民族、諸国からの多くの使節たちの中で、エウメネス王の弟アッタロスが、とりわけ人々の目と心を一身に引きつけた。
§45.19.2exceptus enim est ab iis, qui simul eo bello militaverant, haud paulo adduxerant eum duae in speciem honestae res,
というのも、彼はその戦争で共に戦った者たちから歓迎されたからである。 表向きは立派に見える二つの事柄が、彼を少なからず引き寄せたのであった。
§45.19.3una gratulatio conveniens in ea victoria, quam ipse adiuvisset, altera querimonia Gallici tumultus acceptaeque cladis, qua regnum in dubium adductum esset.
一つは、彼自身が援助したあの勝利に対する、状況にふさわしい祝意であり、もう一つは、ガリア人の蜂起と、それによって王国が危機に瀕することになった被った打撃に対する訴えであった。
§45.19.4suberat et secreta spes honorum praemiorumque ab senatu, quae vix salva pietate ei contingere poterant.
元老院からの名誉と報酬に対する密かな希望も底に潜んでいたが、それは忠義を保ったままでは、彼に到底得られないものであった。
erant enim quidam Romanorum quoque non boni auctores, qui spe cupiditatem eius elicerent:
というのも、ローマ人の中にも不道徳な助言者たちがいて、希望をちらつかせて彼の野心を誘い出していたからである。
§45.19.5eam opinionem de Attalo et Eumene Romae esse, tamquam de altero Romanis certo amico, altero nec Romanis nec Persei fido socio.
すなわち、ローマにおいてはアッタロスとエウメネスについて、一方はローマ人にとって確かな友人であり、他方はローマ人にとってもペルセウスにとっても信頼できない同盟者であるという評判がある、と。
§45.19.6itaque vix statui posse, utrum, quae pro se, an, quae contra fratrem petiturus esset, ab senatu magis inpetrabilia forent;
したがって、彼が自分のために求めることと、兄に不利になるように求めることのどちらが、元老院からより得られやすいかを判断することは困難である。
adeo universos omnia et huic tribuere et illi vero negare.
それほどまでに、全員がすべてを彼に与え、逆にあの者には拒否している、と。
§45.19.7eorum hominum, ut res docuit, Attalus erat, qui, quantum spes spopondisset, cuperent, ni unius amici prudens monitio velut frenos animo eius gestienti secundis rebus inposuisset.
事の顛末が示したように、アッタロスは、希望が約束するだけのものを熱望するような人々の同類であったが、ただ一人の友人の賢明な諫めが、順境にあって逸る彼の心にいわば轡をはめなかったならば、そうなっていただろう。
§45.19.8Stratius cum eo fuit medicus, ad id ipsum a non securo Eumene Romam missus speculator rerum, quae a fratre agerentur, monitorque fidus, si decedi fide vidisset.
医師ストラティオスが彼に同行していたが、彼は、不安を抱いたエウメネスによって、まさにその目的のためにローマに送られたのであり、弟によって行われる事柄の偵察者であり、また、彼が信義から外れるのを見たときには忠実な忠告者となるためであった。
§45.19.9is ad occupatas iam aures sollicitatumque iam animum cum venisset, adgressus tempestivis sermonibus rem prope prolapsam restituit, aliis alia regna crevisse rebus dicendo:
彼は、すでにふさがれた耳と、すでに揺れ動いている心のもとにやって来ると、時宜を得た話しぶりでアプローチし、崩壊しかけていた事態を回復させた。 すなわち、異なる王国は異なる事柄によって成長してきたと語ることによって。
§45.19.10regnum eorum novum, nullis vetustis fundatum opibus, fraterna stare concordia, quod unus nomen regium et praecipuum capitis insigne gerat, omnes fratres regnent.
彼らの王国は新しく、いかなる古い富にも基づいておらず、兄弟の調和によって成り立っている。 なぜなら、一人が王の称号と頭部の特別な印を帯びてはいるものの、兄弟全員が支配しているからである。
§45.19.11Attalum vero, qui aetate proximus sit, quis non pro rege habeat? neque eo solum, quia tantas praesentes eius opes cernat, sed quod haud ambiguum sit prope diem regnaturum;
さらに、年齢が最も近いアッタロスを、誰が王とみなさないだろうか。 それは彼が現在持っているこれほどの力を人々が見ているからというだけでなく、彼が近いうちに支配することになるのが疑いないからである。
eam infirmitatem aetatemque Eumenis esse nullam stirpem liberum habentis;
エウメネスの病弱さと年齢、そして彼には子供がいないことを考えれば。
§45.19.12necdum enim agnoverat eum, qui postea regnavit.
というのも、エウメネスは、後に王位に就いた子をまだ認知していなかったからである。
quid adtinere vim adferre rei sua sponte ad eum mox venturae? accessisse etiam novam tempestatem regno tumultus Gallici, cui vix consensu et concordia regum resisti queat;
まもなく自ずと自分のところに転がり込んでくる事柄に対して、あえて暴力を加えることに何の意味があるだろうか。 さらに、ガリア人の蜂起という新しい嵐が王国に加わっており、これには王たちの合意と調和をもってしても辛うじて抵抗できるかどうかだからである。
§45.19.13si vero ad externum bellum domestica seditio adiciatur, sisti non posse.
もし対外戦争に国内の内紛が加わるなら、持ちこたえることはできない。
nec aliud eum, quam, ne frater in regno moriatur, sibi ipsi spem propinquam regni erepturum.
そして、彼は兄が王として死ぬのを妨げることによって、自分自身の近い将来の王位への希望を奪うこと以外の何ものも行わないだろう。
§45.19.14si utraque gloriosa res esset, et servasse fratri regnum et eripuisse, servati tamen regni, quae iuncta pietati sit, potiorem laudem futuram fuisse.
もし兄のために王国を守ることも、奪うことも、どちらも栄光あることだとしても、やはり忠義と結びついた王国を守ったことに対する称賛の方が、より優れたものであったはずだ。
sed enim vero cum detestabilis altera res et proxima parricidio sit, quid ad deliberationem dubii superesse?
だが、一方が忌むべきことであり、親族殺しに極めて近いものである以上、熟考すべき疑念として何が残るだろうか。
§45.19.15utrum enim partem regni petiturum esse, an totum erepturum? si partem, ambo infirmos distractis viribus et omnibus iniuriis propalam obnoxios fore;
彼は王国の「一部」を求めるつもりなのか、それとも「全部」を奪い取るつもりなのか。 もし一部なら、力が分断されて二人の王は弱体化し、あらゆる侵害に公然と晒されることになる。
si totum, privatumne ergo maiorem fratrem, an exulem esse illa aetate, illa corporis infirmitate, an ad ultimum mori iussurum?
もし全部なら、あの年齢、あの肉体の衰弱において、兄を民間人に落とすのか、それとも亡命させるのか、あるいは最後には死を命じるつもりなのか。
§45.19.16egregium enim, ut fabulis traditus impiorum fratrum eventus taceatur, Persei exitum videri, qui ex fraterna caede raptum diadema in templo Samothracum, velut praesentibus dis exigentibus poenas, ad pedes victoris hostis prostratus posuerit.
不義なる兄弟たちの神話に伝わる結末については沈黙するとしても、ペルセウスの末路を見れば一目瞭然である。 彼は兄弟の殺害によって強奪した王冠を、神々が目の前で罰を要求しているかのように、サモトラケの神殿において、勝利した敵の足元に平伏して差し置いたのである。
§45.19.17eos ipsos, qui non illi amici, sed Eumeni infesti stimulent eum, pietatem constantiamque laudaturos, si fidem ad ultimum fratri praestitisset.
アッタロスをそそくしている者たち自身、彼の友人ではなくエウメネスに敵対している者たちであるが、もしアッタロスが最後まで兄への信義を守り通したなら、彼の忠義と堅固さを称賛するはずである。

語釈・文法注

  1. 45.19.4salva pietate — 形容詞 salva と名詞 pietate による奪格独立構文。「(兄に対する)忠義が保たれた状態で」、すなわち「兄への忠義を裏切ることなしには」を意味する。
  2. 45.19.7qui, quantum spes spopondisset, cuperent, ni... inposuisset — 関係節 qui... cuperent(制限的・特性の接続法)の中に反実仮想の条件節 ni... inposuisset(接続法過去完了)が組み込まれた混合的な構成。「もし友人の忠告がブレーキをかけていなければ、希望が約束するだけのものを熱望したであろうような人々の一人であった」という状況を表す。
  3. 45.19.10quod unus nomen regium... gerat, omnes fratres regnent — ストラティオスの説得の言葉を伝える間接話法(oratio obliqua)の中の従属節。quod... gerat は「一人が王の称号を帯びているものの」という譲歩的な意味を持ち、続く omnes fratres regnent は対比的に「兄弟全員が支配している」という事実を接続法で表している。
  4. 45.19.14servati tamen regni... potiorem laudem futuram fuisse — 間接話法における過去の反実仮想を表す対格不定詞構文。直説法の主節における反実仮想の過去未来(fuit / erat または fuisset)が、不定法完了能動動詞と futurus の組み合わせである "futuram fuisse" に変化している。servati regni は laudem にかかる属格(「王国を守ったことに対する称賛」)。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §45.19.1-45.19.17. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:45.19.1-45.19.17

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。