Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §44.6.1-44.6.17

ペルセウス王の恐慌と防衛線の放棄

1686 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ローマ軍の接近を聞いてパニックに陥ったペルセウス王は、防備を放棄して退却する。著者はテンペなどの地勢を説明し、王が冷静であればローマ軍を容易に破滅させられたはずだと論じる。

§44.6.1lavanti regi dicitur nuntiatum hostis adesse.
入浴中の王に、敵が近くにいるとの知らせが届いたと言われている。
quo nuntio cum pavidus exiluisset e solio, victum se sine proelio clamitans proripuit;
この知らせに怯えて椅子から飛び起きると、戦わずして敗れたと叫びながら、彼は飛び出していった。
§44.6.2et subinde per alia atque alia pavida consilia et imperia trepidans duos ex amicis, Pellam alterum, ut, quae ad Phacum pecunia deposita erat, in mare proiceret, Thessalonicam alterum, ut navalia incenderet, misit;
そして直ちに、次から次へと臆病な策や命令をめぐらして狼狽しながら、二人の友人を送り出した。 一人はペッラへ、ファクスに預けられていた資金を海に投げ捨てるように、もう一人はテッサロニケへ、造船所を放火するように。
Asclepiodotum et Hippiam, quique cum iis erant, ex praesidiis revocat omnisque aditus aperit bello.
さらにアスクレピオドトスとヒッピアス、および彼らとともにいた者たちを守備隊から呼び戻し、戦争に対してすべての通路を開放した。
§44.6.3ipse ab Dio auratis statuis omnibus raptis, ne praeda hosti essent, incolas eius loci demigrare Pydnam cogit, et, quae temeritas consulis videri potuisset, quod eo processisset, unde invito hoste regredi nequiret, eam non inconsultam audaciam fecit.
彼自身は、敵の戦利品にならぬよう、ディウムからすべての金箔の像を奪い去った上で、その地の住民にピュドナへ移住することを強制した。 そして、敵が望まない限り退却できないような場所に進出したという点で、執政官の無謀とも見え得た行為を、彼は(自身の臆病さによって)無謀ではない大胆さへと変えた。
§44.6.5duos enim saltus, per quos inde evadere possent, habebant Romani, unum per Tempe in Thessaliam, alterum in Macedoniam praeter Dium; quae utraque regiis tenebantur praesidiis.
というのも、ローマ人はそこから脱出できる二つの高地(の道)を有していたからである。 一方はテンペを経てテッサリアへ至る道、他方はディウムを通り過ぎてマケドニアへ至る道であり、その双方とも王の守備隊によって占められていた。
§44.6.6itaque si sua intrepidus defendens primam speciem adpropinquantis terroris sustinuisset, neque receptus Romanis per Tempe in Thessaliam neque commeatibus pervehendis ea patuisset iter.
したがって、もし彼が怯むことなく自領を守り、近づきつつある恐怖の最初の現れに耐えていたならば、ローマ人にとってテンペを経由するテッサリアへの退路も、食糧を輸送するためのその道も開かれることはなかったであろう。
§44.6.7sunt enim Tempe saltus, etiamsi non bello fiat infestus, transitu difficilis.
というのも、テンペは、たとえ戦争によって危険にさらされていないとしても、通行の困難な高地だからである。
§44.6.8nam praeter angustias per quinque milia, qua exiguum iumento onusto iter est, rupes utrimque ita abscisae sunt, ut despici vix sine vertigine quadam simul oculorum animique possit.
なぜなら、積載した家畜にとって辛うじて通れるほどの狭い道が5マイルにわたって続くことに加えて、両側の崖は、目と心の双方に一種のめまいを覚えることなしにはほとんど見下ろせないほどに切り立っているからである。
terret et sonitus et altitudo per mediam vallem fluentis Penei amnis.
また、谷の真ん中を流れるペネイオス川の轟音と深さも恐怖を与える。
§44.6.9hic locus tam suapte natura infestus per quattuor distantia loca praesidiis regiis fuit insessus.
自然のままでこれほど危険なこの場所は、4つの離れた地点で王の守備隊によって占拠されていた。
§44.6.10unum in primo aditu ad Gonnum erat, alterum in Condylo, castello inexpugnabili, tertium circa Lapathunta, quem Characa appellant, §44.6.11quartum viae ipsi, qua et media et angustissima valles est, inpositum quam vel decem armatis tueri facile est.
一つはゴンヌスへの最初の入り口にあり、第二のものは難攻不落の砦であるコンデュルスに、第三のものは住民がカラクスと呼ぶラパトゥス周辺に、第四のものは、谷が最も中央にありかつ最も狭くなっている道そのものに置かれており、そこはわずか10人の武装兵であっても容易に守り抜くことができる。
§44.6.12intercluso per Tempe simul aditu commeatibus, simul reditu ipsis, montes, per quos descenderant, repetendi erant.
テンペを経由する食糧の搬入路と、彼ら自身の退路が同時に遮断されたならば、彼らが下ってきた山々を引き返さねばならなかった。
§44.6.13quod, ut furto fefellerant, ita propalam tenentibus superiora cacumina hostibus non poterant;
ローマ人は隠密裏には敵の目を欺いたものの、敵が上方の山頂を占拠している状況では、それを公然と行うことはできなかったであろう。
et experta difficultas spem omnem incidisset.
また、一度経験した困難はあらゆる希望を断ち切ったであろう。
§44.6.14supererat nihil aliud in temere commisso quam in Macedoniam ad Dium per medios evadere hostis;
無謀にも踏み込んでしまった状況において、マケドニアのディウムへと敵のただ中を突っ切って脱出する以外に道は残されていなかった。
quod, nisi di mentem regi et ipsum ingentis difficultatis erat.
そして、もし神々が王の正気(を奪わ)なかったならば、それ自体も極めて困難なことであった。
§44.6.15nam cum Olympi radices montis paulo plus quam mille passuum ad mare relinquant spatium, cuius dimidium loci occupat ostium late restagnans Baphri amnis, partem planitiae aut Iovis templum aut oppidum tenet,
なぜなら、オリンポス山の麓は海までに1マイル余りの空間しか残しておらず、その場所の半分はバピュラス川の広く氾濫する河口が占めており、平原の一部はユピテルの神殿か町のいずれかが占めているからである。
§44.6.16relicum perexiguum fossa modica valloque claudi poterat, et saxorum ad manum silvestrisque materiae tantum erat, ut vel murus obici turresque excitari potuerint.
残された極めてわずかな部分は、ささやかな濠と防塁によって閉ざすことが可能であり、手近にある石や森の木材も豊富であったため、壁を築いて塔を建てることさえできたであろう。
§44.6.17quorum nihil cum dispexisset caecata mens subito terrore, nudatis omnibus praesidiis patefactisque bello ad Pydnam refugit.
突然の恐怖に目が眩んだ(王の)心は、これらのことを何一つ見通すことができなかったため、すべての守備隊を剥ぎ取って戦争に対して無防備にし、ピュドナへと逃げ去った。

語釈・文法注

  1. §44.6.1lavanti regi dicitur nuntiatum — 与格 `regi` は、非人称的に用いられている不定法受動態 `nuntiatum [esse]`(「〜が報じられた」)に係る利害関係の与格。分詞 `lavanti` は「入浴している最中の」という時を表す形容詞的用法。全体の主語を `regi` とする「王は入浴中、〜と報じられたと言われている」という人称構文(主格補語を伴う `dicitur`)のようにも見えるが、ここでは非人称受動文 `nuntiatum [esse]` の内容が `hostis adesse`(対格不定法)として後続している。
  2. §44.6.3quae temeritas consulis videri potuisset ... eam non inconsultam audaciam fecit — 関係代名詞 `quae` が名詞 `temeritas` を修飾する形容詞的用法。この関係節 `quae temeritas ...` 全体が先取り(prolepsis)のように機能し、主節の指示形容詞 `eam`(`audaciam` を修飾)によって指示されている。「執政官の無謀と見なされ得たであろうもの(=無謀な進軍)を、王は無謀ではない大胆さへと変えた」という構造。
  3. §44.6.12intercluso per Tempe simul aditu commeatibus, simul reditu ipsis — `intercluso ... aditu` は奪格絶対構文。`commeatibus`(食糧、補給物資)と `reditu ipsis`(彼ら自身の退路)は、通路が遮断される対象(利害関係者・物)を示す与格。`intercludere` は「(人・物から)〜を遮断する」という意味で与格を伴う。
  4. §44.6.14quod, nisi di mentem regi — 伝承写本において `regi` の後に動詞(通常は `ademissent`「奪い去った」)が欠落している。接続法過去完了 `ademissent` を補うことで、`nisi ... ademissent, ... erat` という、帰結節に直説法過去を用いた反実仮想文(「もし神々が王から理性を奪わなかったならば、それ自体も極めて困難であった[はずだ]」)として解釈される。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §44.6.1-44.6.17. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:44.6.1-44.6.17

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。