Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §44.39.1-44.39.9

パウルスによる陣営の防備の重要性と勝算の説示

1719 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

パウルスは昨日戦闘を控えた理由として、強固な陣営の確保が軍にとって不可欠な安全策であることを力説し、さらに敵の退却時にも平野での追撃が有利に働くことを説明して自身の戦意を示す。

§44.39.1at hercule aciem quidem inconditam inordinatamque habuissemus, sed castra munita, provisam aquationem, tutum ad eam iter praesidiis inpositis, explorata circa omnia;
だが、誓って言うが、我々は(昨日戦っていれば)無秩序で乱れた戦列を持つことになったかもしれないが、他方で、防御を固めた陣営、確保された給水、守備兵の配置によるそこへの安全な経路、周囲のすべての事前偵察を手にしていたはずだ。
an nihil nostri habentes praeter nudum campum, §44.39.2in quo pugnaremus.
それとも、我々の兵士は、ただのむき出しの平原以外に何も持たずに、その中で戦うべきだったというのか。
maiores vestri castra munita portum ad omnis casus exercitus ducebant esse, unde ad pugnam exirent, quo iactati tempestate pugnae receptum haberent.
あなたがたの先祖は、防備を固めた陣営を、軍隊のあらゆる不測の事態に対する港と考えていた。 そこから戦いへと出撃し、戦いの嵐に弄ばれたときに退却先を持つためである。
§44.39.3ideo, cum munimentis ea saepsissent, praesidio quoque valido firmabant, quod, qui castris exutus erat, etiamsi pugnando acie vicisset, pro victo haberetur.
それゆえ、彼らが陣営を防御壁で囲んだとき、強力な守備兵によってもそれを固めたのだ。 なぜなら、陣営を奪われた者は、たとえ戦場で戦って勝利したとしても、敗者とみなされたからである。
castra sunt victori receptaculum, victo perfugium.
陣営は勝者にとっては帰る場所であり、敗者にとっては避難所なのである。
§44.39.4quam multi exercitus, quibus minus prospera pugnae fortuna fuit, intra vallum conpulsi tempore suo, interdum momento post, eruptione facta victorem hostem pepulerunt?
戦いの運命が味方せず、防塁の内側へと追い込まれた多くの軍勢が、好機において、時にはその直後に、出撃を敢行して、勝利した敵を撃退したことか。
§44.39.5patria altera militaris est haec sedes, vallumque pro moenibus et tentorium suum cuique militi domus ac penates sunt.
この場所は兵士にとって第二の故郷であり、防塁は城壁の代わり、そして各兵士のテントはそれぞれの我が家であり家神なのである。
sine ulla sede vagi dimicassemus, ut quo victi, quo victores nos reciperemus?
何の拠点もなく彷徨いながら、我々は戦うべきだったというのか、敗れたときにどこへ、勝ったときにどこへ我々が退却できるように?
§44.39.6his difficultatibus et impedimentis pugnae illud opponitur: quid, si hostis hac interposita nocte abisset, quantum rursus sequendo eo penitus in ultimam Macedoniam exhauriendum laboris erat?
戦闘におけるこれらの困難や障害に対して、次の反論がなされる。 『もし敵がこの一夜の間に去ってしまっていたら、彼を追ってマケドニアの最奥地まで深く入り込むのに、再びどれほどの労力を費やさねばならなかっただろうか』と。
§44.39.7ego autem neque mansurum eum neque in aciem copias educturum fuisse certum habeo, si cedere hinc statuisset.
しかし私は、もし彼がここから退却することを決意していたなら、とどまることも、戦列に軍勢を率い出すことも決してしなかっただろうと確信している。
quanto enim facilius abire fuit, cum procul abessemus, quam nunc, cum in cervicibus sumus, nec fallere nos interdiu aut nocte abeundo potest?
我々が遠くにいた時の方が、今我々が彼らの首元に迫っており、彼が昼であれ夜であれ立ち去ることで我々を欺くことができない今よりも、立ち去ることはどれほど容易であったことか。
§44.39.8quid autem est nobis optatius quam ut, quorum castra praealta fluminis ripa tuta, vallo insuper saepta crebrisque turribus oppugnare adorti sumus, eos relictis munimentis, agmine effuso abeuntis in patentibus campis ab tergo adoriamur? hae dilatae pugnae ex hesterno die in hodiernum causae fuerunt.
それに、川の非常に高い堤によって守られ、その上に防塁が巡らされ、数多くの塔が立つ彼らの陣営を我々が攻撃しようとしていたところを、彼らが防御設備を放棄し、隊列を乱して退却していくのを、開けた平野において背後から攻撃すること以上に、我々にとって望ましいことがあろうか。 これらが、戦闘を昨日から今日へと延期した理由であった。
§44.39.9pugnare enim et ipsi mihi placet;
私自身にとっても戦うことは望むところだからだ。
et ideo, quia per Elpeum amnem saepta ad hostem via erat, alio saltu deiectis hostium praesidiis novom iter aperui, neque prius, quam debellavero, absistam.
だからこそ、エルペウス川によって敵への道が閉ざされていたため、別の峠で敵の守備隊を撃破して新しい道を開いたのであり、戦争を終わらせるまではやめるつもりはない。

語釈・文法注

  1. §44.39.1habuissemus — 接続法過去完了。昨日戦っていた場合を想定した反実仮想の帰結節であり、「(もし昨日戦っていたなら、我々は混乱した戦列を)持つことになったかもしれないが」という過去の仮定的な結果を表す。
  2. §44.39.1an nihil nostri habentes praeter nudum campum, in quo pugnaremus — 接続法未完了の pugnaremus を伴う関係節が nudum campum を修飾する。an は不条理な代替案を提示する反語的疑問文を導入し、「それとも、我々の兵士は戦うためのむき出しの平原以外に何も持たずに戦うべきだったのか」という意を表す。
  3. §44.39.7in aciem copias educturum fuisse — 間接話法の対格不定詞。主動詞 certum habeo の目的語。直接法における過去の条件文の帰結節(eductuurus fuit または eduxisset)が、間接話法で未来分詞+fuisse の形になったもの。
  4. §44.39.7in cervicibus sumus — 比喩的な表現。直訳すると「首の上にいる」であるが、敵の至近距離に迫ってプレッシャーをかけている状態を表す慣用句。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §44.39.1-44.39.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:44.39.1-44.39.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。