Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §44.38.1-44.38.11

パウルスによる戦闘延期の理由の演説

1718 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

執政官パウルスは、前日に戦闘を避けて軍に休息を与えた理由をナシカや兵士たちに説き、疲弊した状態で万全の敵に立ち向かうことの愚を対比によって論じる。

§44.38.1“P. Nasica, egregius adulescens, ex omnibus unus, quibus hesterno die pugnari placuit, denudavit mihi suum consilium;
「昨日戦うことを望んだすべての人々の中で唯一、優れた若者であるプブリウス・ナシカは、私にその考えを打ち明けてくれた。
idem postea, ita ut transisse in sententiam meam videri posset, tacuit.
彼はその後、私の意見に同意したかのように見えるほどに沈黙した。
§44.38.2quibusdam aliis absentem carpere imperatorem quam praesentem monere melius visum est.
他の一部の者たちには、将軍のいる前で進言するよりも、いないところで非難する方がよく思われたのだ。
§44.38.3et tibi, P. Nasica, et quicumque idem, quod tu, occultius senserunt, non gravabor reddere dilatae pugnae rationem.
プブリウス・ナシカ、あなたに対しても、そしてあなたと同じことをより隠密に感じていたすべての人々に対しても、私は戦闘を延期した理由を説明することをいとわない。
§44.38.4nam tantum abest, ut me hesternae quietis paeniteat, ut servatum a me exercitum eo consilio credam.
というのも、私は昨日の休息を後悔するどころか、その決断によって軍勢が私に救われたと信じているからだ。
in qua me opinione sine causa esse ne quis vestrum credat, recognoscat agedum mecum, si videtur, quam multa pro hoste et adversus nos fuerint.
この考えに私が確たる理由もなく至っているとあなたがたの誰もが信じないように、よろしければ私とともに、どれほど多くのことが敵に有利で我々に不利であったかを振り返ってほしい。
§44.38.5iam omnium primum, quantum numero nos praestent, neminem vestrum nec ante ignorasse et hesterno die explicatam intuentis aciem animadvertisse certum habeo.
さて、何よりもまず、彼らが数においてどれほど我々に勝っているかを、あなたがたの誰もがあらかじめ知らなかったわけではなく、昨日展開された戦列を目にして気づいたはずであると、私は確信している。
§44.38.6ex hac nostra paucitate quarta pars militum praesidio inpedimentis relicta erat;
この我々の少数の軍勢から、兵士の4分の1が荷物の守備のために残されていた。
nec ignavissimum quemque relinqui ad custodiam sarcinarum scitis.
そして、荷物の護衛に最も怠惰な兵士が残されるわけではないことをあなたがたは知っている。
§44.38.7sed fuerimus omnes: parvom hoc tandem esse credimus, quod ex his castris, in quibus hac nocte mansimus, exituri in aciem hodierno aut summum crastino die, si ita videbitur, diis bene iuvantibus sumus?
しかし、我々全員が揃っていたと仮定しよう。 昨日我々がとどまったこの陣営から、今日、あるいは遅くとも明日、もしそのように判断されれば、神々の恵み深い助けを得て戦列に出て行こうとしていること、これが果たして些細なことだと信じるのか。
§44.38.8nihilne interest, utrum militem, quem neque viae labor eo die neque operis fatigaverit, requietum, integrum in tentorio suo arma capere iubeas atque in aciem plenum virium, vigentem et corpore et animo educas, §44.38.9an longo itinere fatigatum et onere fessum, madentem sudore, arentibus siti faucibus, ore atque oculis repletis pulvere, torrente meridiano sole, hosti obicias recenti, requieto, qui nulla re ante consumptas vires ad proelium adferat?
その日、行軍の労苦も作業の疲労も受けておらず、休息をとり、万全の状態にある兵士に、自身のテントの中で武器を取るよう命じ、力に満ち、体も心も活力に満ちた状態で戦列へと導き出すことと、それとも、長い行軍に疲れ果て、荷物の重さにへたばり、汗にまみれ、渇きで喉がからからになり、口や目は埃にまみれ、真昼の太陽に照らされながら、それ以前の何ものによっても力を消耗されることなく戦闘に臨む、元気で休息十分な敵に対して投げ出すこととの間に、何の違いもないというのか。
§44.38.10quis, pro deum fidem, ita conparatus, vel iners atque inbellis, fortissimum virum non vicerit?
神々の信義にかけて、このように条件の整った状態であれば、たとえ無能で戦う気のない者であっても、最も勇敢な男に打ち勝つのではないか。
§44.38.11quid, quod hostes per summum otium instruxerant aciem, praeparaverant animos, stabant conpositi suis quisque ordinibus, nobis tunc repente trepidandum in acie instruenda erat et incompositis concurrendum?
さらに、敵がこの上ない心の余裕を持って戦列を整え、心の準備をし、それぞれ自身の隊列に従って整然と立っていたのに対し、我々は当時、慌てて戦列を整えなければならず、乱れた状態で衝突しなければならなかったとしたらどうだろうか。 」

語釈・文法注

  1. 44.38.4tantum abest, ut me hesternae quietis paeniteat, ut servatum a me exercitum eo consilio credam. — 非人称動詞 `paeniteat` は後悔を表し、後悔する主体を対格(`me`)、後悔の対象を属格(`hesternae quietis`)で取る。構文 `tantum abest, ut... ut...` は「〜するどころか、ますます〜である」を意味し、最初の `ut` 節は `abest` の実質的な主語(名詞節)であり、2番目の `ut` 節は結果を表す。
  2. 44.38.6praesidio inpedimentis — 目的を表す与格 `praesidio`(守備のために)と、関心・影響の対象を表す与格 `inpedimentis`(荷物にとって)が組み合わさった「二重与格」の構文である。
  3. 44.38.7fuerimus omnes — 接続法完了 `fuerimus` は、ここでは譲歩(「仮に〜であったと仮定しよう」)を表している。
  4. 44.38.11quid, quod — 「〜という事実はどうなのか」「さらに〜という点がある」を意味する慣用的な省略表現であり、後続の事実に注意を引くために用いられる。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §44.38.1-44.38.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:44.38.1-44.38.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。