Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §44.19.1-44.19.14

使節の帰還待ちとシリア・エジプト戦争への使節派遣

1699 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

新執政官の任期開始にあたり、パウルスは使節の帰還を待ってマケドニア情勢の報告を遅らせる。一方、エジプトを脅かすシリア王アンティオコスとプトレマイオス朝との戦争を終結させるため、元老院は緊急に使節を派遣する。

§44.19.1L. Aemilio Paulo C. Licinio consulibus, idibus Martiis, principio insequentis anni, cum in expectatione patres fuissent, maxime quidnam consul de Macedonia, cuius ea provincia esset, referret, nihil se habere Paulus, quod referret, nondum cum legati redissent, dixit.
ルキウス・アエミリウス・パウルスとガイウス・リキニウスが執政官に就任し、翌年の期首である3月のイドゥス(15日)、元老院議員たちが、執政官がその管轄であるマケドニアについて特に何を提案するのかを期待して待ち構えていたところ、パウルスは、使節たちがまだ帰還していないので、自分には提案すべきことが何もないと言った。
§44.19.2ceterum Brundisi legatos iam esse, bis ex cursu Dyrrachium reiectos.
しかしながら、使節たちはすでにブルンディシウムに到着しており、航海中に2度ドゥッラキウムへと押し戻されたということであった。
§44.19.3cognitis mox, quae nosci prius in rem esset, relaturum; id fore intra perpaucos dies.
あらかじめ知っておくことが有益である事柄が間もなく知られたなら、自分は提案を行うつもりであり、それはごく数日内のことであろう、と彼は言った。
§44.19.4et ne quid profectionem suam teneret, pridie idus Apriles Latinis esse constitutam diem. sacrificio rite perfecto et se et Cn. Octavium, simul senatus censuisset, exituros esse.
そして、自分の出発を妨げるものがないように、ラティナエ祭の日が4月のイドゥスの前日(13日)に定められていること、生贄の儀式が厳かに完了したなら、元老院の決議と同時に、自身とクナエウス・オクタウィウスは出発する予定であることを述べた。
§44.19.5C. Licinio collegae suo fore curae se absente, ut, si qua parari mittique ad id bellum opus sit, parentur mittanturque. interea legationes exterarum nationum audiri posse.
自分が不在の間、同僚のガイウス・リキニウスが、その戦争のために何かを準備し送る必要があるならば、それらが準備され送られるように配慮するであろうこと、その間、外国の諸国民の使節たちの意見を聴取することができるということを付け加えた。
§44.19.6primi Alexandrini legati ab Ptolemaeo et Cleopatra regibus vocati sunt.
まず最初に、プトレマイオスとクレオパトラ両王から差し向けられたアレクサンドリアの使節たちが招き入れられた。
§44.19.7sordidati, barba et capillo promisso, cum ramis oleae ingressi curiam procubuerunt, et oratio quam habitus fuit miserabilior.
彼らは薄汚れた衣服を身にまとい、髭と髪を伸ばした姿で、オリーブの枝を手にして議場に入り、平伏した。 そして、彼らの演説は、その悲惨な身なりよりもさらに哀れを誘うものであった。
§44.19.8Antiochus Syriae rex, qui obses Romae fuerat, per honestam speciem maioris Ptolemaei reducendi in regnum, bellum cum minore fratre eius, qui tum Alexandriam tenebat,
かつてローマで人質であったシリア王アンティオコスは、年長のプトレマイオスを王位に復帰させるという大義名分を掲げて、当時アレクサンドリアを支配していた彼の弟と戦争を行っていた。
§44.19.9gerens et ad Pelusium navali proelio superior fuerat et tumultuario opere ponte per Nilum facto transgressus cum exercitu obsidione ipsam Alexandream terrebat, nec procul abesse, quin poteretur regno opulentissimo, videbatur.
彼はペルシウムでの海戦で優勢に立ち、ナイル川に仮設の橋を架けて軍勢とともに渡河し、包囲戦によってアレクサンドリア自体を脅かしており、極めて豊かなその王国を手に入れるのは時間の問題であるように見えた。
§44.19.10ea legati querentes orabant senatum, ut opem regno regibusque amicis impigre ferrent.
使節たちはこれらのことを訴え、元老院に対して、友好関係にある王国と王たちに速やかに援助の手を差し伸べるよう懇願した。
§44.19.11ea merita populi Romani in Antiochum, eam apud omnes reges gentesque auctoritatem esse, ut, si legatos misissent, qui ei nuntiarent non placere senatui sociis regibus bellum fieri, extemplo abscessurus a moenibus Alexandreae abducturusque exercitum in Syriam esset.
アンティオコスに対するローマ民衆の功績は大きく、すべての王たちや諸国民におけるその権威は極めて高いため、もし使節を派遣して、同盟者である王たちに対して戦争を起こすことは元老院の意に沿わないと彼に告げさせるならば、彼は直ちにアレクサンドリアの城壁から退去し、軍勢を率いてシリアに撤退するであろうというのであった。
§44.19.12quod si cunctentur facere, brevi extorres regno Ptolemaeum et Cleopatram Romam venturos, cum pudore quodam populi Romani, quod nullam opem in ultimo discrimine fortunarum tulissent.
しかし、もしそれを躊躇するならば、まもなくプトレマイオスとクレオパトラは国を追われ、運命の最大の危局において何の援助も与えなかったというローマ民衆のいくらかの恥辱を伴いつつ、ローマにやって来ることになるだろう、と言った。
§44.19.13moti patres precibus Alexandrinorum extemplo C. Popilium Laenatem et C. Decimium et C. Hostilium legatos ad finiendum inter reges bellum miserunt.
元老院議員たちはアレクサンドリア人たちの哀願に心を動かされ、王たちの間の戦争を終結させるために、直ちにガイウス・ポピリウス・ラエナス、ガイウス・デキミウス、ガイウス・ホスティリウスを使節として派遣した。
§44.19.14prius Antiochum, dein Ptolemaeum adire iussi et nuntiare, ni absistatur bello, per utrum stetisset, eum non pro amico nec pro socio habituros esse.
彼らは、まずアンティオコスの元へ、次にプトレマイオスの元へ赴き、もし戦争が中止されなければ、どちらのせいで戦争が続いているのか、その者を友人とも同盟者とも見なさないであろうと通告するように命じられた。

語釈・文法注

  1. §44.19.3quae nosci prius in rem esset — quae は関係代名詞(中性複数対格)で、受動不定詞 nosci の意味上の目的語。in rem esse は「有益である、利益になる」という慣用表現であり、全体として「あらかじめ知られることが有益であるような事柄」という意味の主語節を形成している。
  2. §44.19.5C. Licinio collegae suo fore curae — fore(futurum esse の別形)を述語とし、目的・結果の与格(curae)と利害関係者の与格(collegae suo)を組み合わせた二重与格の構文。「同僚のガイウス・リキニウスにとっての配慮(責任)となるだろう」を意味する。
  3. §44.19.9nec procul abesse, quin poteretur regno opulentissimo — non procul abesse(遠くない=まもなく〜する)に、否定・疑念を伴う動詞に後続する quin 接続法節が続く。poteretur は中動・デポネント動詞 potior(獲得する)の接続法未完了過去で、手段・原因を示す奪格(regno opulentissimo)を支配している。
  4. §44.19.14per utrum stetisset — stare per aliquem は「(不都合や妨げが)〜の責任である、〜のせいである」という意味の慣用表現。間接疑問節を形成する per utrum(二人のうちどちらのせいで)を伴い、時制の一致(過去における過去の完了)により接続法過去完了 stetisset が用いられている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §44.19.1-44.19.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:44.19.1-44.19.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。