§42.8.1post hanc pugnam ex diversa fuga in unum collecti Ligures, cum maiorem multo partem civium amissam quam superesse cernerent — nec enim plus decem milia hominum erant —, dediderunt sese, nihil quidem illi pacti;
この戦闘の後、様々な逃走先から一箇所に集まったリグリア人たちは、生き残っている者よりも失われた市民の数のほうがはるかに多いと見て――というのも、1万人を超える人間はいなかったからである――、確かに何の条件も取り決めることなく、自らを降伏させた。
§42.8.2speraverant tamen, non atrocius quam superiores imperatores consulem in se saeviturum.
しかし彼らは、執政官が自分たちに対して、以前の将軍たちよりも残酷に激しく振る舞うことはないだろうと期待していた。
§42.8.3at ille arma omnibus ademit, oppidum diruit, ipsos bonaque eorum vendidit;
ところが彼は、全員から武器を奪い、町を破壊し、彼ら自身と彼らの財産を売却した。
litterasque senatui de rebus ab se gestis misit.
そして、自らの成し遂げた事柄について元老院に書簡を送った。
§42.8.4quas cum A. Atilius praetor in curia recitasset — nam consul alter Postumius agris recognoscendis in Campania occupatus aberat —
プラエトルのアウルス・アティリウスが議事堂でそれを朗読したとき――というのも、もう一人の執政官ポストゥミウスはカンパニアでの土地再検分に従事していて不在だったからである――、元老院にとって、これは恐るべき事態であると思われた。
§42.8.5, atrox res visa senatui, Statellates, qui uni ex Ligurum gente non tulissent arma adversus Romanos, tum quoque oppugnatos, non ultro inferentis bellum, deditos in fidem populi Romani omni ultimae crudelitatis exemplo laceratos ac deletos esse, §42.8.6tot milia capitum innoxiorum, fidem inplorantia populi Romani, ne quis umquam se postea dedere auderet, pessumo exemplo venisse, et distractos passim iustis quondam hostibus populi Romani pacatos servire.
すなわち、リグリアの部族の中で唯一ローマ人に対して武器を取らなかったスタテッリ人が、その時もまた、自ら進んで戦争を仕掛けたわけでもないのに攻撃され、ローマ民衆の信義に身を委ねたにもかかわらず、あらゆる極限の残虐行為の先例をもって引き裂かれ、破滅させられたということ、ローマ民衆の信義を懇願しているこれほど多くの無辜の人々が、後世に誰も二度と降伏しようと思わなくなるような最悪の先例をもって売却され、かつてはローマ民衆の正規の敵であり今は和平を結んだ人々が、あちこちに散り散りにされて奴隷として仕えているということである。
§42.8.7quas ob res placere senatui, M. Popilium consulem Ligures, pretio emptoribus reddito, ipsos restituere in libertatem, bonaque ut iis, quod eius reciperari possit, reddantur curare; §42.8.8arma quoque reddi, eaque omnia primo quoque tempore fieri; nec ante consulem de provincia decedere, quam deditos in sedem suam Ligures restituisset.
これらの理由により、元老院は以下のことを決議した。 執政官マルクス・ポピリウスは、買い手たちに購入代金を返却した上で、リグリア人たち自身を自由に復帰させ、彼らの財産も、回収可能なものは彼らに返却されるよう手配すること、武器も返却され、これらすべてができるだけ速やかに行われること、また執政官は、降伏したリグリア人たちを彼らの元の居住地に復帰させるまでは、属州を去ってはならないこと。
claram victoriam vincendo pugnantis, non saeviendo in adflictos fieri.
輝かしい勝利とは、戦う者を打ち負かすことによって得られるものであり、打ちひしがれた者たちに残虐に振る舞うことによって得られるものではない、ということである。