§42.8.1post hanc pugnam ex diversa fuga in unum collecti Ligures, cum maiorem multo partem civium amissam quam superesse cernerent — nec enim plus decem milia hominum erant —, dediderunt sese, nihil quidem illi pacti; §42.8.2speraverant tamen, non atrocius quam superiores imperatores consulem in se saeviturum.
这场战斗后,从各个逃跑方向聚集到一处的利古里亚人,看到失去的公民人数远多于幸存的人数——因为当时总共不超过一万人——便投降了,确实没有达成任何条件;然而他们曾希望,执政官对他们的残暴程度不会超过以前的将军们。
§42.8.3at ille arma omnibus ademit, oppidum diruit, ipsos bonaque eorum vendidit; litterasque senatui de rebus ab se gestis misit.
然而,他夺去了所有人的武器,摧毁了城镇,卖掉了他们自身和他们的财产;并向元老院送去了关于他所做之事的信件。
§42.8.4quas cum A. Atilius praetor in curia recitasset — nam consul alter Postumius agris recognoscendis in Campania occupatus aberat — §42.8.5, atrox res visa senatui, Statellates, qui uni ex Ligurum gente non tulissent arma adversus Romanos, tum quoque oppugnatos, non ultro inferentis bellum, deditos in fidem populi Romani omni ultimae crudelitatis exemplo laceratos ac deletos esse, §42.8.6tot milia capitum innoxiorum, fidem inplorantia populi Romani, ne quis umquam se postea dedere auderet, pessumo exemplo venisse, et distractos passim iustis quondam hostibus populi Romani pacatos servire.
当大法官奥卢斯·阿蒂利乌斯在元老院议事堂宣读这封信时——因为另一位执政官波斯图米乌斯因在坎帕尼亚忙于清查土地而缺席—— 元老院认为这是一件令人震惊的事:斯塔特拉人作为利古里亚部族中唯一没有对罗马人动过武的人,在当时也没有主动挑起战争,却遭到了攻击,并且在他们归顺罗马人民的信义之后,竟被施以各种极端残酷的先例而惨遭蹂躏与毁灭;如此多万无辜的生灵,在恳求罗马人民的信义之时,却被以最坏的先例卖掉,以至于此后没有人再敢投降,而且这些曾经是罗马人民的正式敌人、如今已被平定的人们,却在各处被拆散并作为奴隶服役。
§42.8.7quas ob res placere senatui, M. Popilium consulem Ligures, pretio emptoribus reddito, ipsos restituere in libertatem, bonaque ut iis, quod eius reciperari possit, reddantur curare; §42.8.8arma quoque reddi, eaque omnia primo quoque tempore fieri; nec ante consulem de provincia decedere, quam deditos in sedem suam Ligures restituisset.
因此,元老院决议,执政官马尔库斯·波皮利乌斯在将价款退还给买主后,应恢复利古里亚人自身的自由,并设法将他们的财产中能够收回的部分归还给他们;武器也应归还,且所有这些事情应当尽早办理;执政官在将投降的利古里亚人恢复安置到他们原先的住所之前,不得离开行省。
claram victoriam vincendo pugnantis, non saeviendo in adflictos fieri.
光荣的胜利是通过战胜战斗者来取得的,而不是通过对受难者施以残虐。