Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §42.59.1-42.59.11

カッリニクスの戦いにおけるマケドニア軍の優勢と撤退

1649 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ペルセウス王率いるマケドニア軍とローマ軍の騎兵・軽装兵部隊が激突し、マケドニア側が一時的に優勢となる。しかし、クレタ人エウアンデルの助言に従い、ペルセウスはそれ以上の追撃を控え、軍を陣営に引き揚げさせた。

§42.59.1in hunc modum maxime instructae acies, par ferme utrimque numerus equitum ac levis armaturae, concurrunt, a funditoribus iaculatoribusque, qui praecesserant, proelio orto.
このようにしてほぼ整列した両軍は、騎兵と軽装兵の数が両側でほぼ同数であったが、前進していた投石兵や投槍兵によって戦闘が始まると、激突した。
§42.59.2primi omnium Thraces, haud secus quam diu claustris retentae ferae, ita concitati cum ingenti clamore in dextrum cornu, Italicos equites, incurrerunt,
すべての者のうち最初にトラクス人たちが、まるで長い間檻に閉じ込められていた野獣のように、激しい勢いで大歓声を上げながら、右翼のイタリア人騎兵に襲いかかった。
§42.59.3ut usu belli et ingenio inpavida gens turbaretur gladiis hastas petere pedites nunc succidere crura equis, nunc ilia suffodere.
その結果、実戦経験からも天性からも恐れを知らぬ部族が混乱に陥るほどであった。 彼らの歩兵は剣で槍を襲い、ある時は馬の足を切りつけ、ある時はその脇腹を突き刺した。
§42.59.4Perseus, in mediam invectus aciem, Graecos primo impetu avertit;
ペルセウスは中央の戦列に突入し、最初の攻撃でギリシア人たちを退かせた。
quibus fusis cum gravis ab tergo instaret hostis, Thessalorum equitatus, qui a laevo cornu brevi spatio diiunctus in subsidiis fuerat extra concursum, primo spectator certaminis, deinde inclinata re maxumo usui fuit.
彼らが敗散し、背後から敵が激しく迫っていた時、左翼から少し離れた予備兵の中にいて衝突の場から外れていたテッサリア人の騎兵が、最初は戦闘を傍観していたものの、形勢が傾くと非常に大きな力となった。
§42.59.5cedentes enim sensim integris ordinibus, postquam se Eumenis auxiliis adiunxerunt, et cum eo tutum inter ordines suos receptum sociis fuga dissipatis dabant et, cum minus conferti hostes instarent, progredi etiam ausi multos fugientium obvios exceperunt.
というのも彼らは、隊列を崩さずに少しずつ退却し、エウメネスの補助兵たちと合流した後、彼とともに、敗走して散り散りになった味方に自分たちの隊列の間の安全な避難所を与え、また敵がそれほど密集せずに追撃してきた時には、前進することさえ試みて、逃げてくる多くの味方を迎え入れたからである。
§42.59.6nec regii, sparsi iam ipsi passim sequendo, cum ordinatis et certo incedentibus gradu manus conserere audebant.
追撃によって自分たち自身もすでに至る所に散り散りになっていた王の兵たちも、整然と、かつ確かな歩調で進んでくる者たちと刃を交える勇気はなかった。
§42.59.7cum victor equestri proelio rex parvo momento si adiuvisset debellatum esse, et opportune adhortanti supervenit phalanx, quam sua sponte, ne audaci coepto deessent, Hippias et Leonnatus raptim adduxerant, postquam prospere pugnasse equitem acceperunt.
騎兵戦の勝者となった王が、わずかな一押しがあれば戦争は終わると考えていたところへ、促している彼にとって都合よく、ファランクスが到着した。 これは、騎兵が優勢に戦ったという知らせを受け取った後、ヒッピアスとレオンナトゥスが、この大胆な企てに遅れをとるまいと、自発的に急いで率いてきたものであった。
§42.59.8fluctuante rege inter spem metumque tantae rei conandae Cretensis Euander, quo ministro Delphis ad insidias Eumenis regis usus erat, postquam agmen peditum venientium sub signis vidit, §42.59.9ad regem accurrit et monere institit, ne elatus felicitate summam rerum temere in non necessariam aleam daret;
王がそのような大それた試みに挑むべきか、希望と恐れの間で揺れ動いていた時、かつてデルポイでエウメネス王を罠にかける際の手先として王が用いたクレタ人エウアンデルが、軍旗を掲げて進軍してくる歩兵の隊列を目にすると、王のもとへ駆け寄り、幸運に有頂天になって、国家の命運を不必要な危険に無謀にさらすことのないようにと熱心に忠告し始めた。
§42.59.10si contentus bene re gesta quiesset eo die, vel pacis honestae condicionem habiturum vel plurimos belli socios, qui fortunam sequerentur, si bellare mallet.
もし王が、うまく運んだ戦果に満足してその日は静かにしているなら、名誉ある和平の条件を得られるであろうし、あるいは、もし戦い続けることを望むとしても、その幸運に付き従う非常に多くの同盟国を戦争のために得ることになるだろう、と。
§42.59.11in hoc consilium pronior erat animus regis.
王の心はこの勧告の方により傾いていた。
itaque conlaudato Euandro signa referri peditumque agmen redire in castra iubet, equitibus receptui canere.
そのため、エウアンデルを褒め称えた後、軍旗を後退させ、歩兵の列には陣営に引き返すよう命じ、騎兵には退却の合図を鳴らさせた。

語釈・文法注

  1. §42.59.3gladiis hastas petere pedites — 歴史的不定詞。主語は `pedites`(トラクス人の歩兵)。リウィウスは緊迫した戦闘の描写において歴史的不定詞を多用し、文に躍動感を与える。
  2. §42.59.4maxumo usui fuit — 目的の与格(`usui`)。利益の与格(ここではローマ軍またはそのギリシア同盟兵)は文脈上省略されている二重与格構文の一種である。
  3. §42.59.7cum victor equestri proelio rex parvo momento si adiuvisset debellatum esse — 写本の段階で `cogitaret` や `crederet` のような思考を示す動詞が脱落しているか、あるいは省略されている。`debellatum esse` は非人称受動態の完了不定詞で、『戦争が終結すること』を意味し、思考動詞の間接話法として機能している。
  4. §42.59.10si contentus bene re gesta quiesset eo die, vel pacis honestae condicionem habiturum — エウアンデルの助言は全体が間接話法で語られている。`quiesset`(`quievisset`)は接続法過去完了で、直接話法の未来完了(`quieverit`)に対応する。`habiturum [esse]` は未来能動不定詞で、その意味上の主語対格である `eum`(王を指す)が省略されている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §42.59.1-42.59.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:42.59.1-42.59.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。