Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §42.34.1-42.34.15

老兵スプリウス・リグスティヌスの演説と献身の誓約

1624 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

退役百人隊長スプリウス・リグスティヌスが民会で発言し、自身の貧しいながらも誇り高い家族の状況と、22年に及ぶ輝かしい軍歴を語る。彼は国家のためならどのような階級であっても甘んじて服し、全力で戦う決意を表明する。

§42.34.1postquam consul, quae voluerat, dixit, Sp. Ligustinus ex eo numero, qui tribunos plebis appellaverat, a consule et ab tribunis petit, ut sibi paucis ad populum agere liceret.
執政官が言いたいことを述べ終えると、民衆の護民官に訴え出ていた者たちの一人であるスプリウス・リグスティヌスが、執政官と護民官たちに対し、自分に人民に向けて手短に発言することを許してほしいと求めた。
§42.34.2permissu omnium ita locutus fertur: “Sp.
全員の許可を得て、彼は次のように語ったと伝えられている。
Ligustinus Crustumina ex Sabinis sum oriundus, Quirites.
「市民の皆さん、私はサビニ地方出身で、クルストゥミナ・トリブスに属するスプリウス・リグスティヌスです。
pater mihi iugerum agri reliquit et parvom tugurium, in quo natus educatusque sum, hodieque ibi habito.
父は私に、1ユーゲルムの土地と小さな小屋を残してくれました。 そこで私は生まれ育ち、今日でもそこに住んでいます。
§42.34.3cum primum in aetatem veni, pater mihi uxorem fratris sui filiam dedit, quae secum nihil adtulit praeter libertatem pudicitiamque, et cum his fecunditatem, quanta vel in diti domo satis esset.
私が適齢期に達するとすぐに、父は彼の兄弟の娘を私の妻として与えてくれました。 彼女は、自由な身分と貞操以外には何も持ってきませんでしたが、それらとともに、豊かな家であっても十分すぎるほどの多産さをもたらしてくれました。
§42.34.4sex filii nobis, duae filiae sunt, utraeque iam nuptae.
私たちには6人の息子と2人の娘がおり、娘は2人ともすでに嫁いでいます。
filii quattuor togas viriles habent, duo praetextati sunt.
息子のうち4人は大人のトガを着用しており、2人はまだ縁取りのあるトガを着た子供です。
§42.34.5miles sum factus P. Sulpicio C. Aurelio consulibus.
私はプブリウス・スルピキウスとガイウス・アウレリウスが執政官の時に兵士となりました。
in eo exercitu, qui in Macedoniam est transportatus, biennium miles gregarius fui adversus Philippum regem;
あの軍隊、すなわちマケドニアへ派遣された軍隊において、私はフィリッポス王に対して2年間一兵卒として戦いました。
tertio anno virtutis causa mihi T. Quinctius Flamininus decumum ordinem hastatum adsignavit.
3年目には、ティトゥス・クィンクティウス・フラミニヌスが、私の勇敢さゆえに、私をハスタトゥス第10中隊の百人隊長に任命しました。
§42.34.6devicto Philippo Macedonibusque cum in Italiam reportati ac dimissi essemus, continuo miles voluntarius cum M. Porcio consule in Hispaniam sum profectus.
フィリッポスとマケドニア人たちが完全に征服され、私たちがイタリアに連れ戻されて除隊されると、すぐに私は、執政官マルクス・ポルキウスとともに志願兵としてヒスパニアへ出発しました。
§42.34.7neminem omnium imperatorum, qui vivant, acriorem virtutis spectatorem ac iudicem fuisse sciunt, qui et illum et alios duces longa militia experti sunt.
この執政官と他の将軍たちを長きにわたる兵役の中でよく知る人々は、現存するあらゆる将軍の中で、彼ほど勇気に対して厳格な観察者であり、かつ審査員であった者はいないと知っています。
hic me imperator dignum iudicavit, cui primum hastatum prioris centuriae adsignaret.
この将軍は私を、前衛百人隊の第一ハスタトゥスの地位を割り当てるに値する者と判断しました。
§42.34.8tertio iterum voluntarius miles factus sum in eum exercitum, qui adversus Aetolos et Antiochum regem est missus.
三度目に、私はふたたび志願兵となり、アイトリア人とアンティオコス王に対して送られたあの軍隊に加わりました。
a M’. Acilio mihi primus princeps prioris centuriae est adsignatus.
マニウス・アキリウスによって、私は前衛百人隊の第一プリンケプスに任命されました。
§42.34.9expulso rege Antiocho, subactis Aetolis reportati sumus in Italiam;
アンティオコス王が撃退され、アイトリア人が服従させられると、私たちはイタリアに連れ戻されました。
et deinceps bis, quae annua merebant legiones, stipendia feci.
それからさらに二度、私は軍団が通常毎年務める兵役を果たしました。
bis deinde in Hispania militavi, semel Q. Fulvio Flacco, iterum Ti. Sempronio Graccho praetore.
その後さらに、ある時はクィントゥス・フルウィウス・フラックスが、またある時はティベリウス・センプロニウス・グラックスが法務官であった時に、ヒスパニアで二度従軍しました。
§42.34.10a Flacco inter ceteros, quos virtutis causa secum ex provincia ad triumphum deducebat, deductus sum;
私は、フラックスがその勇敢さゆえに地方から凱旋式へと自ら連れ帰った他の者たちに混じって、彼によって連れて行かれました。
a Ti. Graccho rogatus in provinciam ii.
また、ティベリウス・グラックスに請われて、私はその属州へと赴きました。
§42.34.11quater intra paucos annos primum pilum duxi;
私は数年のうちに4回、筆頭百人隊長を務めました。
quater et tricies virtutis causa donatus ab imperatoribus sum;
34回にわたり、勇敢さゆえに将軍たちから勲功を授与されました。
sex civicas coronas accepi.
6つの市民冠を受け取りました。
viginti duo stipendia annua in exercitu emerita habeo, et maior annis sum quinquaginta.
私は軍隊で22回の年単位の兵役を満了しており、50歳を超えています。
§42.34.12quodsi mihi nec stipendia omnia emerita essent necdum aetas vacationem daret, tamen, cum quattuor milites pro me vobis dare, P. Licini, possem, aecum erat me dimitti.
しかし、もし私にすべての兵役が満了しておらず、年齢もまだ免除を与えてくれないとしても、プブリウス・リキニウス殿、私が諸君に私の代わりに4人の兵士を差し出すことができるからには、私が除隊されるのは当然のことでした。
§42.34.13sed haec pro causa mea dicta accipiatis velim;
しかし、これらのことは私の弁護のために言われたこととして受け取っていただきたい。
ipse me, quoad quisquam, qui exercitus scribit, idoneum militem iudicabit, numquam sum excusaturus.
私を適格な兵士と判定する限り、兵士を徴募するいかなる者に対しても、私自身が自ら兵役を免除しようとすることは決してありません。
§42.34.14quo ordine me dignum iudicent tribuni militum, ipsorum est potestatis;
軍事トリブヌスたちが私をどの階級にふさわしいと判断するかは、彼ら自身の権限に属することです。
ne quis me virtute in exercitu praestet, dabo operam;
軍隊において誰も私に勇気で勝ることのないよう、私は努めるつもりです。
et semper ita fecisse me et imperatores mei et, qui una stipendia fecerunt, testes sunt.
そして、私が常にそのように行動してきたことは、私の将軍たちも、ともに兵役を務めた者たちも、その証人です。
§42.34.15vos quoque aecum est, commilitones, etsi appellatione vostrum usurpatis ius, cum adulescentes nihil adversus magistratuum senatusque auctoritatem usquam feceritis, nunc quoque in potestate consulum ac senatus esse et omnia honesta loca ducere, quibus rem publicam defensuri sitis.
戦友諸君、諸君もまた、上訴によって自らの権利を行使するとはいえ、若い頃に政務官や元老院の権威に反することなど決してしなかったからには、今もまた執政官と元老院の支配に服し、国家を守ることになるすべての名誉ある地位を当然のものとみなすのが公平なことです。

語釈・文法注

  1. 42.34.7neminem omnium imperatorum, qui vivant, acriorem virtutis spectatorem ac iudicem fuisse sciunt, qui et illum et alios duces longa militia experti sunt. — 主節の動詞 sciunt の主語は、文末の関係代名詞節である qui et illum et alios duces longa militia experti sunt (彼と他の将軍たちを長年の兵役によって経験した人々)である。主節の目的語は neminem ... fuisse という対格不定詞句。この長い倒置(hyperbaton)により、将軍たちの資質を証言する兵士たちの豊かな経験が強調されている。
  2. 42.34.12aecum erat me dimitti — 条件節が接続法過去完了(quodsi ... essent, necdum ... daret)で反実仮想を表しているのに対し、帰結節では直説法未完了過去(aecum erat)が用いられている。妥当、義務、可能などを表す表現(aecum erat, oportuit, debebam 等)が帰結節に来る場合、ラテン語では接続法ではなく直説法を用いて「当然〜であるべきだった」という事実や義務の性質を強調する慣行がある。
  3. 42.34.15omnia honesta loca ducere — ここでの動詞 ducere は「導く」「率いる」ではなく、「見なす、考える」(regard, deem)の意味。対格不定詞句 aecum est ... esse et ... ducere の一部であり、omnia honesta loca(すべての地位を名誉なものと)を目的語および目的格補語として取る(honesta が名詞 loca を修飾する限定用法であり、loca を「名誉ある地位」と見なす、の意)。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §42.34.1-42.34.15. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:42.34.1-42.34.15

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。