Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §41.18.1-41.18.16

執政官ペティリウスの戦死と選挙管理をめぐる議論

1580 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

敵の利古里亚人はレートゥム山とバッリスタ山を占拠し、執政官ペティリウスは軍を再編して攻撃するが、不吉な言葉の通りに戦死する。二人の正規の執政官が失われたため、補選された執政官による民会開催の適法性が疑問視される。

§41.18.1hostes sub adventum C. Claudi, a quo duce de meminerant nuper ad Scultennam flumen victos fugatosque, locorum magis praesidio adversus infeliciter expertam vim quam armis se defensuri, duos montes Letum et Ballistam ceperunt muroque insuper amplexi sunt.
敵は、最近スクルテンナ川の近くで自分たちを破り敗走させた将軍であると記憶していたガイウス・クラウディウスの到着が近づくと、不運にも身をもって経験したローマの武力に対して、武器によるよりもむしろ場所の利に頼って身を守ろうとし、レートゥムとバッリスタという二つの山を占拠し、さらにその周囲を壁で囲んだ。
§41.18.2tardius ex agris demigrantes oppressi ad mille et quingenti perierunt;
田野から退去するのが遅れて不意を襲われた人々、約千五百人が死亡した。
§41.18.3ceteri montibus se tenebant, et ne in metu quidem feritatis ingenitae obliti saeviunt in praedam, quae Mutinae parta erat.
残りの者たちは山にとどまっていたが、恐れの中にありながらも、生まれつきの残虐さを忘れることなく、ムティナで得られた戦利品に対して荒れ狂った。
captivos cum foeda laceratione interficiunt; pecora in fanis trucidant verius passim quam rite sacrificant.
彼らは捕虜たちをむごたらしく切り刻んで殺害し、神殿の家畜を、儀式に従って生贄に捧げるというよりは、むしろいたるところで屠殺した。
§41.18.4satiati caede animantium, quae inanima erant parietibus adfigunt, vasa omnis generis usui magis quam in speciem facta.
生き物たちの虐殺に飽き足ると、無生物であったもの、すなわち美観のためというよりは実用のために作られたあらゆる種類の器を壁に打ち付けた。
§41.18.5Q. Petilius consul, ne absente se debellaretur, litteras ad C. Claudium misit, ut cum exercitu ad se in Galliam veniret: campis Macris se eum expectaturum.
執政官クィントゥス・ペティリウスは、自分の不在中に戦争が終わってしまわないように、軍隊を率いてガリアの自分のところへ来るようにとの書状をガイウス・クラウディウスに送った。 彼はマクリ平原でクラウディウスを待つ、というのである。
§41.18.6litteris acceptis Claudius ex Liguribus castra movit exercitumque ad campos Macros consuli tradidit.
書状を受け取ると、クラウディウスはリグリア人の地から陣を引き払い、マクリ平原で軍隊を執政官に引き渡した。
eodem paucis post diebus C. Valerius consul alter venit.
そこへ数日後、もう一人の執政官ガイウス・ウァレリウスがやって来た。
§41.18.7ibi divisis copiis, prius quam digrederentur, communiter ambo exercitus lustraverunt.
そこで軍勢を分けたが、彼らが別々の方向に進む前に、共同で両軍の清めの儀式を行った。
tum sortiti, quia non ab eadem utrumque parte adgredi hostem placebat, regiones quas peterent.
それから、両者が同じ側から敵を攻撃することは好ましくないと思われたため、それぞれが進むべき地域をくじで決めた。
§41.18.8Valerium auspicato sortitum constabat, quod in templo fuisset;
ウァレリウスが鳥兆を観て吉兆のもとにくじを引いたことは、彼が神聖な区画(テンプルム)の中にいたことから明らかであった。
in Petilio id vitii factum postea augures responderunt, quod extra templum sortem in sitellam † in templum latam foris ipse oporteret.
ペティリウスにおいては、テンプルムの外にいながら、テンプルム内に持ち込まれたくじ引き用の壺の中のくじについて[……]を屋外で自ら行うべきであったのに[……]という手続き上の不備が生じたと、後に鳥占官たちが答申した。
§41.18.9profecti inde in diversas regiones.
そこから彼らは異なる地域へと出発した。
Petilius adversus Ballistae et Leti iugum, quod eos montes perpetuo dorso inter se iungit, castra habuit.
ペティリウスは、バッリスタ山とレートゥム山の尾根、すなわちこれら二つの山を連なる稜線で互いにつないていた尾根に対して陣を構えた。
§41.18.10ibi adhortantem eum pro contione milites, inmemorem ambiguitatis verbi, ominatum ferunt se eo die Letum capturum esse.
そこで彼が兵士たちの前で彼らを激励していたとき、言葉の二義性を意識せず、「私は今日、レートゥム(死/レートゥム山)を手に入れる」と不吉な予言をしたと伝えられている。
§41.18.11duabus simul partibus subire in adversos montes coepit.
彼は同時に二つの方向から向かい合う山を登り始めた。
ea pars, in qua ipse erat, inpigre succedebat.
彼自身がいた側は、精力的に登っていった。
alteram hostes cum propulissent, ut restitueret rem inclinatam, consul equo advectus suos quidem a fuga revocavit, ipse, dum incautius ante signa obversatur, missili traiectus cecidit.
敵がもう一方の側を押し戻したとき、崩れかけた形勢を立て直すために、執政官は馬を駆って進み、自軍の兵たちを敗走から呼び戻したが、彼自身は軍旗の前で油断して動き回っていたところ、投げ槍に射抜かれて倒れた。
§41.18.12nec hostes ducem occisum senserunt, et suorum pauci, qui viderant, haud neglegenter, ut qui in eo victoriam verti scirent, corpus occultavere.
敵は将軍が殺されたことに気づかず、これを目撃した自軍のわずかな者たちも、そこに勝利の行方がかかっていると知っていたので、細心の注意を払って死体を隠した。
§41.18.13alia multitudo peditum equitumque deturbatis hostibus montis sine duce cepere.
歩兵と騎兵のその他の大群は、敵を追い払い、将軍のいない状態で山々を占領した。
ad quinque milia Ligurum occisa; ex Romano exercitu duo et quinquaginta ceciderunt.
リグリア人は約五千人が殺され、ローマ軍からは五十二人が倒れた。
§41.18.14super tam evidentem tristis ominis eventum etiam ex pullario auditum est vitium in auspicio fuisse, nec id consulem ignorasse.
不吉な前兆のこれほど明白な結末に加えて、鳥占い係からも、鳥兆に不備があったこと、そして執政官もそのことを知っていたということが聞かれた。
§41.18.15C. Valerius audita * * * periti religionum iurisque publici, quando duo ordinarii consules eius anni, alter morbo, alter ferro perisset, suffectum consulem negabant recte comitia habere posse.
ガイウス・ウァレリウスは[……]を聞くと[……]。 宗教儀礼と公法に精通した人々は、その年の二人の正規の執政官(一人は病で、もう一人は剣で)が没したのであるから、補選された執政官が民会を正当に開催することはできないと主張した。
§41.18.16* * * deduxit.
[……]を引き連れた。

語釈・文法注

  1. 41.18.1se defensuri — 未来能動分詞であり、主語である hostes と性・数・格において一致している。ここでは目的、あるいは「〜するつもりで」という意図を表す副詞的用法として機能している。
  2. 41.18.8id vitii — 指示代名詞 id と名詞 vitium の属格形 vitii(部分属格)から成る構造で、「この欠陥/手続き上の誤り」を意味する。ローマの公法における鳥兆の儀式(auspicium)の手続き上の瑕疵を指している。
  3. 41.18.10Letum capturum esse — 主動詞 ferunt に導かれる対格不定詞構文。名詞 Letum(レートゥム山、Letus の対格形)と普通名詞 letum(死)が同音同形であるため、執政官自身の死を予言するかのような不吉な二義性(ambiguitas verbi)を伴う不吉な言葉(omen)となっている。
  4. 41.18.12ut qui... scirent — ut qui に導かれる関係節で、動詞 scirent は接続法未完了過去。先行詞 pauci の性質や主観的な理由を説明し、「〜であるような人々であったので」という因果的なニュアンスを表す。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §41.18.1-41.18.16. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:41.18.1-41.18.16

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。